Trung Quốc quyết định dừng dự án cao tốc 710 triệu USD vì loài động vật chỉ bằng bàn tay, hiếm hơn cả ‘quốc bảo’

Lần đầu nhìn thấy một chú chim nhỏ màu trắng, sọc nâu với chiếc mỏ rộng màu đen lắc lư trên màn hình điện thoại, Li Jiahe, một sinh viên 24 tuổi người Trung Quốc đang du học tại Hà Lan, đã phải khựng lại. Anh ngỡ ngàng khi biết sinh vật nhỏ bé này là chim rẽ mỏ thìa, một loài chim còn hiếm hơn cả gấu trúc, đang được bảo hộ ở mức cao nhất tại Trung Quốc và trên toàn thế giới hiện chỉ còn khoảng 443 cá thể.

Vào năm 2021, khu vực ven biển thị trấn Tây Trường thuộc thành phố Bắc Hải, tỉnh Quảng Tây đã ghi nhận 14 cá thể chim rẽ mỏ thìa. Sự xuất hiện này giúp vùng đất ngập nước tại đây đủ điều kiện được xếp vào danh sách có tầm quan trọng quốc tế theo các tiêu chí bảo tồn.

Bất chấp thực tế đó, một kế hoạch xây dựng đường cao tốc vẫn được chính quyền địa phương xúc tiến. Tuyến đường này dự kiến kéo dài khoảng 47 km với tổng vốn đầu tư lên tới 5,1 tỷ nhân dân tệ, tương đương khoảng 710 triệu USD, và thời gian thi công ước tính là ba năm. Theo báo cáo đánh giá tác động môi trường công bố ngày 7/4, dự án sẽ chiếm dụng hơn 24 ha sinh cảnh quan trọng và vùng sinh thái nhạy cảm như rừng ngập mặn. Đây vốn là nơi dừng chân của gần 20.000 cá thể chim thuộc 46 loài trong mùa di cư và trú đông, bao gồm cả loài rẽ mỏ thìa đang trong tình trạng nguy cấp.

Không thể đứng nhìn, Li Jiahe quyết định hành động bằng cách gửi email kiến nghị lên Công ước Ramsar, một tổ chức hiệp ước liên chính phủ về các vùng đất ngập nước mà Trung Quốc là thành viên, từ giữa tháng 4.

Cùng thời điểm đó tại Quảng Tây, Liu Yang, một chuyên viên pháp lý 24 tuổi và là người điều hành một nhóm ngắm chim trực tuyến với hơn 200 thành viên, cũng đọc được thông tin về dự án. Liu cùng các thành viên trong nhóm liên tục gọi điện đến các cơ quan môi trường và gửi email yêu cầu chính quyền địa phương xem xét lại. Liu chia sẻ rằng chim chóc không thể tự lên tiếng, do đó con người có trách nhiệm phải bảo vệ quyền lợi sống còn cho chúng.

Trên mạng xã hội, hình ảnh chế và tranh vẽ hoạt hình về chim rẽ mỏ thìa mang thông điệp cầu cứu được chia sẻ rộng rãi. Đối với nhiều người, đây là lần đầu tiên họ thực sự tham gia vào một chiến dịch bảo vệ động vật hoang dã bằng những hành động cụ thể thay vì chỉ quan sát.

Để giải thích mức độ nghiêm trọng của dự án đối với hệ sinh thái, Phó giáo sư Jia Yifei tại Đại học Lâm nghiệp Bắc Kinh cho biết, loài rẽ mỏ thìa phụ thuộc vào các sinh cảnh trải dài qua hơn 10 quốc gia. Mỗi mùa thu, chúng bay từ khu vực đông bắc Siberia, vượt qua Hoàng Hải để đến trú đông tại miền nam Trung Quốc, Đông Nam Á và Nam Á.

Giáo sư Ma Zhijun, chuyên gia sinh thái học tại Đại học Phúc Đán, nhấn mạnh đặc tính trung thành của các loài chim bờ biển đối với khu vực bãi bùn ven biển. Ông ví những vùng đất ngập nước này giống như các trạm tiếp nhiên liệu của máy bay. Nếu một trạm bị phá hủy, máy bay không thể dừng lại và lượng nhiên liệu từ chặng trước sẽ không đủ để bay tiếp, dẫn đến hậu quả tai nạn chắc chắn sẽ xảy ra.

Ông Ma cũng dẫn chứng thêm về bài học sinh thái năm 2006 tại Hàn Quốc, khi việc cải tạo quy mô lớn các bãi triều đã khiến khoảng 90.000 cá thể rẽ lớn, một loài chim bờ biển khác, thiệt mạng do mất môi trường sống và nguồn thức ăn.

Bất chấp những nỗ lực phản đối ban đầu từ cộng đồng, vào ngày 30/4, chính quyền tỉnh vẫn quyết định phê duyệt dự án cao tốc này.

Tuy nhiên, tình thế đã đảo ngược vào ngày 9/5 khi một đoàn thanh tra môi trường trung ương tới Quảng Tây để kiểm tra định kỳ. Nắm bắt cơ hội, cộng đồng mạng Trung Quốc đã nhanh chóng hướng dẫn nhau khiếu nại trực tiếp thông qua đường dây nóng của đoàn thanh tra.

Đến ngày 25/5, chính quyền trung ương và tỉnh đưa ra kết luận chính thức rằng báo cáo môi trường của dự án thiếu cơ sở khoa học, đồng thời ra lệnh dừng thi công ngay lập tức. Chính quyền tỉnh cam kết sẽ tìm kiếm các tuyến đường thay thế và tổ chức tham vấn ý kiến từ các chuyên gia cũng như công chúng trong các bước tiếp theo.

Sau quyết định này, Liu bày tỏ niềm hy vọng khi chia sẻ rằng đối với những loài chim nguy cấp như rẽ mỏ thìa, mỗi năm đều có thể là cơ hội cuối cùng để nhìn thấy chúng. Việc giữ lại môi trường sống sẽ giúp các thế hệ tương lai vẫn có cơ hội được nhìn thấy những sinh vật này trong tự nhiên.