Chuyên gia Lê Đức Khánh: Lợi thế lớn nhất của nhà đầu tư hiện đại không còn nằm ở việc biết nhiều thông tin
Sau nhiều năm liên tiếp chứng kiến những cú sốc lớn và những đợt biến động mạnh, thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào một giai đoạn khác cả về quy mô, tốc độ phản ứng lẫn cách nhà đầu tư tham gia. Những thay đổi đó đặt ra yêu cầu mới đối với cách tiếp cận thị trường và xây dựng chiến lược đầu tư.
Nhà đầu tư hôm nay có trong tay nhiều dữ liệu hơn bao giờ hết, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc họ có thể đưa ra những quyết định tốt hơn. Khi thông tin lan truyền nhanh, dòng tiền dịch chuyển nhanh và thị trường liên tục xuất hiện những biến số mới, cách tiếp cận đầu tư cũng đứng trước yêu cầu phải thay đổi.
Theo ông Lê Đức Khánh, Giám đốc phân tích CTCP Chứng khoán VPS, lợi thế của nhà đầu tư trong giai đoạn mới không còn đơn thuần nằm ở việc biết thông tin sớm, mà ngày càng phụ thuộc vào khả năng chọn lọc thông tin, quản trị hành vi và duy trì một chiến lược đầu tư có kỷ luật.
Từ diễn biến thị trường những năm gần đây, ông Lê Đức Khánh cho rằng cách vận động của chứng khoán Việt Nam đã thay đổi đáng kể.
Kết phiên 30/9/2026, VN-Index đứng ở mức 1.768,6 điểm, tăng 6% so với cuối quý I và tiếp tục neo ở vùng giá cao nhiều năm. Tuy nhiên, thanh khoản bình quân mỗi phiên trên hai sàn chỉ khoảng 18.130 tỷ đồng, giảm 46% so với đầu năm. Diễn biến này cho thấy chỉ số và dòng tiền không còn vận động theo những quy luật đơn giản như trước.
Thị trường ngày càng chịu tác động đồng thời từ kỳ vọng vĩ mô, dòng vốn, chính sách tiền tệ và tâm lý nhà đầu tư, khiến diễn biến trở nên phân hóa và khó dự báo hơn.
Nhìn lại khoảng 6 năm qua, thị trường đã liên tục hấp thụ loạt cú sốc lớn như đại dịch Covid-19, xung đột Nga - Ukraine, các chính sách thuế đối ứng toàn cầu hay căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông. Đáng chú ý, chuyên gia VPS nhấn mạnh chu kỳ phản ứng của thị trường ngày càng ngắn khi thông tin được lan truyền gần như tức thời, trong khi dòng tiền cũng dịch chuyển nhanh hơn.
Mặt khác, quy mô thị trường cũng bước sang một giai đoạn mới. Đến cuối tháng 8/2026, số lượng tài khoản chứng khoán tại Việt Nam đạt gần 13,9 triệu tài khoản, vượt mục tiêu Chính phủ đặt ra cho năm 2030. Dòng tiền trong nước tiếp tục đóng vai trò lực đỡ quan trọng khi nhà đầu tư nội mua ròng hơn 280.000 tỷ đồng trên HoSE kể từ đầu năm 2022. Việc FTSE Russell nâng hạng thị trường Việt Nam lên nhóm Thị trường mới nổi thứ cấp cũng là một dấu mốc đáng chú ý, cho thấy mức độ hội nhập của thị trường đang được cải thiện.
Trong bối cảnh đó, nhà đầu tư cá nhân cũng chủ động hơn đáng kể trong việc tìm kiếm thông tin và đưa ra quyết định. Nhưng theo ông Khánh, sự gia tăng về lượng dữ liệu không đồng nghĩa với chất lượng quyết định tốt hơn.
Theo quan sát của VPS, không ít nhà đầu tư vẫn có xu hướng mua đuổi khi thị trường hưng phấn, bán ra khi thị trường điều chỉnh mạnh hoặc liên tục thay đổi chiến lược theo các yếu tố ngắn hạn. Trong dài hạn, ông Khánh cho rằng những phản ứng mang tính cảm xúc này có thể tạo ảnh hưởng lớn hơn cả việc thiếu thông tin.
Điều đó cũng làm thay đổi nhu cầu của nhà đầu tư. Nếu trước đây, trọng tâm thường là tìm kiếm thông tin hoặc khuyến nghị cổ phiếu, thì hiện nay nhiều nhà đầu tư quan tâm hơn đến việc xây dựng một phương pháp đầu tư có hệ thống, có thể duy trì trong thời gian dài.
Thay vì cố gắng theo dõi mọi biến động của thị trường, nhà đầu tư cần xác định rõ mục tiêu và xây dựng một quy trình ra quyết định phù hợp. Trong môi trường thông tin liên tục thay đổi, lợi thế bền vững không nằm ở khả năng dự báo chính xác từng nhịp tăng giảm, mà ở việc duy trì kỷ luật, quản trị rủi ro và kiên trì với chiến lược đã lựa chọn.
Cùng với đó, nhà đầu tư cũng cần cởi mở hơn với những công cụ và phương pháp mới. Sự kết hợp giữa kinh nghiệm cá nhân, năng lực phân tích dữ liệu và các phương pháp đầu tư có hệ thống được kỳ vọng sẽ ngày càng phổ biến.
Sự thay đổi trong hành vi nhà đầu tư không chỉ đặt ra yêu cầu về cách tiếp cận thị trường, mà còn mở ra những nhu cầu mới đối với các sản phẩm đầu tư. Theo ông Lê Đức Khánh, khi nhìn vào các kênh tích lũy tài sản quen thuộc của người Việt như tiết kiệm, vàng, bất động sản hay các sản phẩm quỹ, mỗi kênh đều có vai trò riêng nhưng cũng tồn tại những giới hạn nhất định.
Với chứng khoán, phần lớn nhà đầu tư cá nhân hiện tiếp cận theo hai hướng. Một là tự đầu tư, tự nghiên cứu và đưa ra quyết định đối với danh mục của mình. Hai là ủy thác hoàn toàn cho một sản phẩm quỹ với danh mục chung cố định.
Hai lựa chọn này đáp ứng những nhu cầu khác nhau, nhưng theo vị chuyên gia, vẫn còn một nhóm nhà đầu tư nằm giữa hai phương thức trên. Đó là những người có kế hoạch tích lũy tài sản trong dài hạn và muốn trực tiếp sở hữu cổ phiếu trong tài khoản của mình, nhưng không có đủ thời gian hoặc kinh nghiệm để tự nghiên cứu, phân bổ vốn và tái cơ cấu danh mục theo một phương pháp có hệ thống.
“Khoảng trống chúng tôi nhìn thấy nằm ở giữa hai hướng đó”, ông Khánh cho biết.
Đây cũng là nhóm nhu cầu mà VPS tập trung nghiên cứu trong thời gian qua. Vấn đề không nằm ở việc nhà đầu tư thiếu thêm một công cụ giao dịch, mà ở chỗ một bộ phận nhà đầu tư cần một phương thức giúp họ duy trì việc đầu tư theo kế hoạch dài hạn, trong khi vẫn giữ quyền sở hữu trực tiếp đối với tài sản.
Nhu cầu này cũng gắn với thay đổi lớn hơn trong cách nhà đầu tư nhìn nhận việc tích lũy tài sản. Khi thị trường ngày càng nhiều dữ liệu và các lựa chọn đầu tư ngày càng đa dạng, việc tự mình xử lý toàn bộ quá trình từ nghiên cứu, lựa chọn cổ phiếu, phân bổ vốn đến tái cơ cấu danh mục có thể đòi hỏi nhiều thời gian và kinh nghiệm.
Trong khi đó, nếu lựa chọn một sản phẩm quỹ, nhà đầu tư lại không trực tiếp sở hữu từng cổ phiếu trong danh mục. Vì vậy, theo cách nhìn của VPS, vẫn cần một lựa chọn nằm giữa hai mô hình này, phù hợp với những người muốn tham gia thị trường một cách có hệ thống nhưng không muốn hoặc không có điều kiện tự thực hiện toàn bộ quá trình đầu tư.
Từ nhóm nhu cầu nói trên, VPS cho biết việc nghiên cứu sản phẩm mới được bắt đầu từ những câu hỏi cụ thể về khách hàng, cách vận hành và năng lực triển khai.
Theo ông Khánh, VPS đặt ra ba tiêu chí chính. Thứ nhất, sản phẩm phải giải quyết đúng nhu cầu cụ thể của một nhóm khách hàng xác định, thay vì cố gắng phục vụ tất cả mọi người cùng lúc. Thứ hai, sản phẩm phải có khả năng vận hành với tính kỷ luật và nhất quán, bởi với các sản phẩm tích lũy dài hạn, tính kỷ luật trong vận hành quan trọng không kém chiến lược đầu tư. Thứ ba, VPS cần có đủ năng lực về công nghệ, dữ liệu và con người để triển khai sản phẩm trên quy mô lớn, với chất lượng vận hành đồng đều cho mọi khách hàng.
Sau khi xác định khoảng trống nằm giữa tự đầu tư và ủy thác hoàn toàn, VPS cho rằng bài toán không chỉ là bổ sung thêm một sản phẩm trên thị trường, mà là tạo ra một phương thức đầu tư phù hợp hơn với nhu cầu tích lũy dài hạn.
VPS Smart Indexing (VSI) được ông Khánh đưa ra như một ví dụ cụ thể cho cách tiếp cận này. Sản phẩm được xây dựng dựa trên mô hình Direct Indexing, vốn đã phổ biến tại nhiều thị trường phát triển nhưng còn khá mới mẻ với nhà đầu tư Việt Nam.
Đây là sản phẩm hướng tới việc tích lũy tài sản với mục tiêu xác định trước. Chẳng hạn như mua nhà, tài trợ cho giáo dục của con cái, chuẩn bị tài chính cho những năm tháng nghỉ hưu v.v…Để phát huy hiệu quả, nhà đầu tư cần phải nắm giữ danh mục đủ lâu và định kỳ rót vốn bổ sung vào danh mục.
Theo mô hình này, nhà đầu tư trực tiếp sở hữu từng cổ phiếu trong danh mục, trong khi việc lựa chọn cổ phiếu, phân bổ tỷ trọng và tái cơ cấu được thực hiện theo một phương pháp có hệ thống. Phần này được đội ngũ chuyên gia của VPS phối hợp cùng CTCP Quản lý Quỹ Sài Gòn (SGC) xây dựng và vận hành.
Từ cách tiếp cận trên, công ty hướng tới việc mở rộng lựa chọn cho nhà đầu tư thay vì đặt họ trước hai thái cực là tự thực hiện toàn bộ quá trình đầu tư hoặc giao phó hoàn toàn cho một sản phẩm đóng gói sẵn.
“Chúng tôi kỳ vọng nhà đầu tư sẽ có thêm những lựa chọn phù hợp hơn với nhu cầu thực tế của mình”, ông Khánh chia sẻ. Với những nhà đầu tư bận rộn, cách tiếp cận này có thể hỗ trợ việc xây dựng và quản lý danh mục, trong khi nhà đầu tư vẫn trực tiếp sở hữu tài sản. Với người đã có kinh nghiệm, một danh mục được vận hành theo nguyên tắc có hệ thống có thể đóng vai trò danh mục lõi, song song với phần tài sản họ tiếp tục giao dịch chủ động.
Về dài hạn, mục tiêu mà VPS đặt ra là chuyển hóa lợi thế về quy mô khách hàng và thị phần thành năng lực cung cấp đa dạng hơn các phương pháp đầu tư chuyên nghiệp, có kỷ luật cho nhà đầu tư cá nhân. Đây cũng là hướng đi mà doanh nghiệp kỳ vọng sẽ giúp thu hẹp khoảng cách giữa những phương thức đầu tư hiện có trên thị trường.
