Cô gái khiếm thị 53 lần giành huy chương điền kinh, nhận học bổng Thạc sĩ từ Harvard, Stanford và 5 đại học danh tiếng thế giới: ‘Tri thức là thứ đồng hành suốt cuộc đời’
Những thành quả ngọt ngào mà Đồng Thị Hải Yến đang có được hôm nay không đến từ may mắn. Đó là kết quả của nhiều năm tháng nỗ lực không ngừng nghỉ, của sự mạnh mẽ trước nghịch cảnh và quyết tâm không để số phận định đoạt tương lai của mình.
Sinh ra tại một vùng quê thuộc huyện Lạng Giang, tỉnh Bắc Giang cũ (nay là tỉnh Bắc Ninh), Đồng Thị Hải Yến không có tuổi thơ may mắn như nhiều bạn bè đồng trang lứa. Cô gái sinh năm 2000 mang trong mình chứng khiếm thị bẩm sinh và gần như không thể nhìn thấy thế giới xung quanh bằng đôi mắt của mình. Chưa đầy 6 tuổi, Yến đã rời xa gia đình để vào mái ấm dành cho trẻ khuyết tật học tập, bắt đầu cuộc sống tự lập từ khi còn rất nhỏ.
Gần 20 năm sau, cái tên Đồng Thị Hải Yến thu hút sự chú ý khi trở thành một trong số ít người tại Việt Nam đồng thời nhận thư báo trúng tuyển chương trình thạc sĩ từ 7 trường đại học danh tiếng thế giới gồm Harvard, Stanford, Oxford, Columbia, Yale, Brown và Johns Hopkins. Đằng sau những thành quả ấy là câu chuyện về sự bền bỉ vượt lên nghịch cảnh và quyết tâm không đầu hàng số phận.
Hải Yến cho biết, khi mới 20 ngày tuổi, cô đã trải qua ca phẫu thuật đầu tiên trong đời. Đến nay, nữ sinh năm 2000 đã thực hiện 7 cuộc phẫu thuật lớn nhỏ. Hiện mắt trái của cô chỉ còn có thể nhìn mờ trong phạm vi khoảng 1m, trong khi mắt phải đã mất hoàn toàn thị lực.
Dẫu vậy, khi nhắc đến tình trạng của bản thân, Yến chưa bao giờ xem đó là một bất hạnh.
“Tôi gặp vấn đề về thị lực ngay từ khi mới sinh ra nên thực ra cảm giác mất đi ánh sáng không giống như những người từng có thị lực bình thường rồi mới mắc bệnh. Ngay từ khi bắt đầu nhận thức về thế giới xung quanh, tôi đã nhìn mọi thứ theo cách như vậy rồi. Vì thế, việc không thể nhìn rõ đối với tôi gần như là một phần tự nhiên của cuộc sống”, cô chia sẻ.
Theo lời kể của Yến, chính vì đã sống cùng khiếm thị từ quá sớm nên thay vì buồn rầu, cô học cách thích nghi với hoàn cảnh của mình. Khi người khác quan sát bằng mắt, cô ghi nhớ bằng trí nhớ, khi người khác tiếp nhận thông tin qua hình ảnh, cô học cách lắng nghe và cảm nhận bằng những phương thức khác.
Năm 5 tuổi rưỡi, Yến được bố đưa đến học tại một trường dành cho trẻ khuyết tật ở Bắc Giang. Hai năm sau, theo lời giới thiệu của một người bác trong Hội Người mù tỉnh, gia đình quyết định gửi cô vào Mái ấm huynh đệ Như Nghĩa tại TP.HCM - cơ sở chuyên nuôi dưỡng và giáo dục trẻ khiếm thị.
Đó cũng là lần đầu tiên cô bé 7 tuổi phải sống xa gia đình hàng nghìn cây số. Trong năm đầu tiên, các sơ tại mái ấm đã dành nhiều thời gian để giúp Yến thích nghi với môi trường mới.
Con đường học tập của cô từ đó cũng khác biệt so với nhiều bạn bè đồng trang lứa. Nếu học sinh không khiếm thị chỉ sử dụng một vài cuốn sách giáo khoa cho mỗi môn học thì Yến phải học bằng sách chữ nổi với số lượng nhiều gấp nhiều lần. Có những môn học lên tới 8-9 quyển sách dày cộp.
“Có những việc người khác làm rất dễ dàng nhưng tôi phải mất nhiều thời gian hơn, cần nhiều sự hỗ trợ hơn hoặc phải tìm một cách tiếp cận khác. Tuy nhiên, thay vì đặt câu hỏi ‘Tại sao điều này lại xảy ra với mình?’, tôi thường nghĩ nhiều hơn đến việc ‘Tôi có thể làm gì với những gì mình đang có?’”, cô nói.
Suy nghĩ ấy trở thành động lực để cô bé khiếm thị ngày ấy không cho phép bản thân bỏ cuộc. Yến cho biết mình luôn cố gắng học tập bởi trong lòng mang một nỗi lo rất thật: Nếu không học, không tự trang bị kiến thức và kỹ năng cho bản thân, cô có thể sẽ phải phụ thuộc vào người khác trong tương lai.
Từ lớp 3, Yến được đi học hòa nhập. Suốt 12 năm phổ thông, cô luôn duy trì thành tích học tập xuất sắc. Sau khi tốt nghiệp THPT, nữ sinh trúng tuyển ngành Công tác xã hội của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP.HCM.
Không chỉ nỗ lực trong học tập, Yến còn sớm tìm cách tự lập về tài chính. Gần cuối năm thứ hai đại học, với vốn tiếng Anh tích lũy được, cô bắt đầu đi làm để tự trang trải chi phí sinh hoạt. Quá trình ấy cũng mở ra cho cô những mục tiêu mới về môi trường học tập quốc tế cùng cơ hội phát triển bản thân ở những không gian rộng lớn hơn.
Năm 2020, Đồng Thị Hải Yến giành học bổng vào ngành Tâm lý học của Trường Đại học Fulbright Việt Nam. Từ đây, con đường chinh phục tri thức tiếp tục được nối dài bằng những mục tiêu lớn hơn.
Nhìn lại chặng đường đã qua, Hải Yến cho biết chưa bao giờ xem khiếm thị là giới hạn quyết định tương lai của mình.
“Tôi chưa bao giờ xem khiếm thị là giới hạn của bản thân, bởi mỗi người sinh ra đều có những khó khăn riêng. Có người gặp trở ngại về sức khỏe, có người thiếu điều kiện học tập, có người phải đối mặt với áp lực gia đình hay hoàn cảnh kinh tế. Khiếm thị chỉ là thử thách mà tôi phải học cách vượt qua.
Tôi luôn nghĩ rằng dù là người khiếm thị hay người có thị lực bình thường thì ai cũng phải học tập, phải nỗ lực và cố gắng mỗi ngày để đạt được điều mình mong muốn. Điểm khác biệt có lẽ nằm ở chỗ tôi cần nhiều thời gian hơn, nhiều sự kiên trì hơn hoặc phải tìm những phương pháp khác để đạt được cùng một mục tiêu.
Tôi luôn tin rằng giới hạn lớn nhất không nằm ở đôi mắt hay những khiếm khuyết trên cơ thể, mà nằm ở việc chúng ta có dám tin vào bản thân và tiếp tục cố gắng hay không. Nếu vẫn giữ được niềm tin rằng mình có thể học hỏi, có thể phát triển và tạo ra giá trị, tôi nghĩ sẽ luôn có cơ hội để tiến gần hơn tới những ước mơ của mình”, cô bộc bạch.
Ít ai biết rằng, bên cạnh việc theo đuổi tri thức, thể thao cũng từng là một phần không thể tách rời trong tuổi thơ và những năm tháng trưởng thành của Đồng Thị Hải Yến. Cô gái quê Bắc Giang đã có hơn một thập kỷ gắn bó với đường chạy điền kinh và sở hữu bộ sưu tập 53 huy chương trong nước lẫn quốc tế.
Nhắc đến cơ duyên đến với thể thao, Yến mỉm cười nhớ lại: “Tôi bắt đầu đến với điền kinh từ năm 7 tuổi. Khi đó, các thầy cô trong đội thể thao người khuyết tật quốc gia về các trường để tìm kiếm vận động viên cho đội tuyển. Từ nhỏ tôi vốn rất thích vận động, thích chạy nhảy và khám phá mọi thứ xung quanh. Có lẽ chính sự năng động ấy đã khiến các thầy cô nhìn thấy tiềm năng và lựa chọn tôi”.
Từ một cô bé mới làm quen với đường chạy, Yến dần bước vào môi trường tập luyện chuyên nghiệp. Năm 9 tuổi, cô bắt đầu tham gia thi đấu. Từ các giải cấp thành phố đến giải quốc gia, khu vực Đông Nam Á rồi châu Á, những năm tháng ấy được bồi đắp bằng vô số buổi tập miệt mài kéo dài suốt tuổi thơ.
Nhớ lại gần một thập kỷ gắn bó với điền kinh, cô chia sẻ: “Gần như hè nào tôi cũng dành phần lớn thời gian cho tập luyện. Trong khi các bạn được đi chơi hay về quê thăm người thân thì tôi có mặt ở sân tập. Có những ngày tập dưới nắng gắt đến mức da đen nhẻm nhưng lúc đó tôi chưa bao giờ nghĩ mình vất vả, chỉ đơn giản là muốn cố gắng để chạy nhanh hơn ngày hôm qua”.
Không chỉ những tháng hè, lịch trình của cô trong suốt năm học cũng luôn kín đặc. Sau giờ học văn hóa, Yến lại một mình bắt xe buýt hơn 1 giờ đồng hồ để đến sân vận động tập luyện.
“Có những ngày tôi rời trường từ chiều, đến sân tập rồi tập đến tối. Khi về đến nhà cũng đã 8-9 giờ đêm, sau đó lại tiếp tục học bài đến hơn 10 giờ. Những giai đoạn ôn thi, sáng sớm tôi lại dậy học tiếp. Cứ như vậy suốt nhiều năm liền”, cô kể.
Với những giải đấu lớn như Para Games hay các giải quốc tế, cường độ tập luyện còn khắc nghiệt hơn rất nhiều. Những buổi tập nặng liên tiếp cùng chế độ dinh dưỡng nghiêm ngặt trở thành một phần quen thuộc trong cuộc sống của nữ vận động viên trẻ.
Sự bền bỉ ấy cuối cùng cũng được đền đáp bằng hàng loạt thành tích đáng nhớ. Trong số đó, dấu mốc khiến Yến tự hào nhất là tấm Huy chương Vàng nội dung 1.500m nữ tại Đại hội Thể thao Người khuyết tật trẻ châu Á năm 2017.
Dù từng được định hướng theo con đường vận động viên chuyên nghiệp, cô sau đó lại lựa chọn rẽ sang một hướng đi khác. Thế nhưng, quãng thời gian gắn bó với thể thao vẫn để lại nhiều giá trị quý giá hơn bất kỳ tấm huy chương nào.
Theo Yến, điền kinh đã mở ra những cơ hội mà cô chưa từng nghĩ tới. Năm 15 tuổi, cô có chuyến xuất ngoại đầu tiên tới Singapore cùng đội tuyển. Những giải đấu ở nhiều quốc gia khác nhau cũng giúp cô được gặp gỡ nhiều người, khám phá những vùng đất mới và cảm nhận thế giới rộng lớn hơn rất nhiều so với những gì mình từng hình dung.
“Thể thao cho tôi cơ hội được đi xa, được tiếp xúc với nhiều nền văn hóa và gặp gỡ những con người rất đặc biệt. Nó giúp tôi hiểu rằng ngoài kia còn rất nhiều điều đáng để học hỏi và khám phá”, Hải Yến nói.
Nhưng có lẽ, món quà lớn nhất mà điền kinh mang lại không nằm ở những chuyến đi hay các tấm huy chương, mà là sự kiên trì và tinh thần kỷ luật được tôi luyện qua từng ngày.
“Tôi nghĩ điều quý giá nhất thể thao mang lại cho mình là sự bền bỉ. Những năm tháng phải tập luyện đều đặn, tuân thủ kỷ luật trong sinh hoạt, ăn uống và thi đấu đã tạo cho tôi một sự ‘lì lợm’ nhất định. Nếu không có thể thao, có lẽ tôi sẽ không có được bản lĩnh ấy.
Chính sự kiên trì đó đã giúp tôi không chỉ trên đường chạy mà cả trong học tập và cuộc sống. Mỗi khi gặp khó khăn, tôi luôn tự nhắc bản thân phải cố gắng thêm một chút nữa, vượt qua thêm một giới hạn nữa của chính mình. Tôi tin rằng những điều được học từ thể thao sẽ tiếp tục giúp tôi đi xa hơn trên những chặng đường phía trước”, cô tâm sự.
Năm 2018, khi đang được đánh giá là một trong những gương mặt triển vọng của thể thao người khuyết tật Việt Nam, Đồng Thị Hải Yến đưa ra quyết định giải nghệ để toàn tâm theo đuổi con đường học tập. Đó không phải lựa chọn dễ dàng đối với người đã dành nhiều năm gắn bó với đường chạy. Thế nhưng, sau nhiều đắn đo, cô quyết định rẽ sang một hướng đi khác.
Nhắc lại bước ngoặt quan trọng ấy, Yến cho biết thể thao luôn giữ vị trí đặc biệt trong tuổi trẻ của mình. Tuy nhiên, càng trưởng thành, cô càng nhận ra cần chuẩn bị cho một tương lai dài hơi hơn.
“Thể thao, đặc biệt là điền kinh, đòi hỏi nền tảng thể lực rất cao. Trong khi đó, tuổi nghề của vận động viên, nhất là vận động viên nữ thường không quá dài. Tôi luôn nghĩ rằng mình cần một con đường có thể gắn bó lâu dài hơn. Thể thao có thể mang đến cơ hội trong một giai đoạn nhất định, nhưng tri thức là thứ có thể đồng hành với mình suốt cuộc đời”, Đồng Thị Hải Yến chia sẻ.
Quyết định ấy còn xuất phát từ những lý do rất riêng. Hải Yến mắc chứng hở van tim và từng trải qua nhiều lần phẫu thuật mắt. Vì vậy, cô hiểu rằng việc tiếp tục tập luyện, thi đấu với cường độ cao có thể tiềm ẩn không ít rủi ro cho sức khỏe.
Sau khi giải nghệ, nữ sinh gần như dành toàn bộ thời gian và tâm sức cho việc học. Những mục tiêu mới dần hình thành, lớn lên theo từng năm tháng.
Tháng 2/2026, cô gửi hồ sơ tới 9 trường đại học tại nhiều quốc gia khác nhau. Trong bài luận cá nhân, Yến không dành nhiều dung lượng để kể về những thành tích đã đạt được. Thay vào đó, cô tập trung trả lời một câu hỏi quan trọng: Nếu được trao cơ hội học tập tại ngôi trường đó, cô sẽ trở thành ai và có thể đóng góp điều gì cho cộng đồng?
“Trong bài luận, tôi không muốn chỉ kể mình đã làm được gì. Điều tôi muốn các hội đồng tuyển sinh nhìn thấy là định hướng tương lai của mình. Tôi muốn theo đuổi nghiên cứu về sức khỏe tâm thần cho thanh thiếu niên và tạo ra những giá trị tích cực cho cộng đồng từ chính những trải nghiệm của bản thân”, cô gái quê Bắc Giang cho biết.
Câu chuyện về một người trẻ khiếm thị lớn lên giữa nhiều thử thách của cuộc đời nhưng không ngừng nuôi dưỡng khát vọng học tập đã chạm tới hội đồng tuyển sinh của nhiều trường đại học danh tiếng. Đến cuối tháng 3/2026, liên tiếp những tin vui tìm đến. Hải Yến nhận thư báo trúng tuyển chương trình thạc sĩ từ 7 trường đại học hàng đầu thế giới gồm Harvard, Stanford, Yale, Columbia, Brown, Johns Hopkins (Mỹ) và Oxford (Vương quốc Anh).
Nhắc đến thành tích đáng ngưỡng mộ này, Yến khiêm tốn chia sẻ: “Tôi bắt đầu nghĩ đến việc du học từ năm thứ 3 đại học. Khi đã xác định đó là mục tiêu của mình, tôi biết bản thân phải cố gắng rất nhiều. Tôi học thật tốt, duy trì điểm số cao nhất có thể. Nếu môn nào kết quả chưa như mong muốn, tôi sẵn sàng học lại để cải thiện ngay”.
Sau khi tốt nghiệp đại học, thay vì tìm kiếm một công việc ổn định, Hải Yến tiếp tục dành thêm 2 năm để đầu tư cho hồ sơ học thuật. Cô tham gia các dự án nghiên cứu, làm trợ lý nghiên cứu, cộng tác với nhiều nhóm học thuật và chủ động tìm kiếm cơ hội học hỏi từ các giảng viên, chuyên gia trong lĩnh vực mình theo đuổi.
“Tôi xác định nếu muốn nộp hồ sơ vào những trường đại học hàng đầu thế giới thì điểm số thôi là chưa đủ. Vì vậy, tôi cố gắng tham gia nghiên cứu, học hỏi từ các thầy cô và tích lũy kinh nghiệm học thuật nhiều nhất có thể. Điều tôi biết ơn nhất trong chặng đường này là đã gặp được những người thầy, người cô luôn sẵn sàng đồng hành và hỗ trợ mình”, Yến cho hay.
Sự bền bỉ ấy dần mang lại thành quả. Nhờ quá trình học tập và nghiên cứu nghiêm túc, Đồng Thị Hải Yến nhận được tới 6 thư giới thiệu từ các giảng viên và nhà nghiên cứu uy tín, vượt xa yêu cầu tối thiểu của nhiều trường đại học quốc tế là 3 lá thư giới thiệu.
Khi được hỏi sẽ dùng từ nào để mô tả về mình, Hải Yến gần như không phải suy nghĩ quá lâu. “Sức bật”, cô trả lời.
Sau vài giây im lặng, nữ sinh giải thích thêm: “Tôi luôn cảm thấy mình giống như một chiếc lò xo. Mỗi lần cuộc sống tạo ra áp lực, mỗi khi hoàn cảnh hay những yếu tố khách quan khiến mình gặp khó khăn, tôi lại có thêm động lực để vươn lên mạnh mẽ hơn. Có lẽ bởi tôi là người tham vọng và luôn muốn tiến về phía trước.
Tôi không muốn bản thân dừng lại quá lâu ở một vị trí nào đó. Tôi luôn mong mình của ngày mai tốt hơn hôm nay, tiếp tục học hỏi, hoàn thiện bản thân và không ngừng phát triển. Chính suy nghĩ ấy đã giúp tôi vượt qua nhiều giai đoạn khó khăn trong cuộc sống”.
Tháng 8 tới, Đồng Thị Hải Yến sẽ sang Mỹ theo học chương trình thạc sĩ tại Đại học Yale. Nữ sinh cho biết mục tiêu trước mắt là hoàn thành tốt chương trình học, dù việc phải sống và học tập xa quê hương cũng khiến cô không tránh khỏi những băn khoăn, lo lắng.
Sau khi kết thúc bậc Thạc sĩ, Hải Yến dự định tiếp tục theo đuổi chương trình Tiến sĩ với định hướng trở thành giảng viên đại học và nhà nghiên cứu trong các lĩnh vực sức khỏe tâm thần, chính sách công và quyền của người khuyết tật.
Nếu những dự định phía trước là động lực để Hải Yến tiếp tục bước đi thì phía sau hành trình ấy luôn có một điểm tựa tinh thần vững chắc. Đó là người bố đã âm thầm đồng hành, chở che và nâng đỡ cô trên từng chặng đường của cuộc sống.
“Tôi luôn cảm thấy mình may mắn khi có một người bố tuyệt vời. Bố chưa bao giờ xem khiếm thị là rào cản khiến tôi phải thu mình hay từ bỏ những ước mơ của bản thân. Ngược lại, bố luôn yêu thương, tôn trọng và ủng hộ mọi lựa chọn của tôi”, Hải Yến chia sẻ.
Với Yến, điều khiến cô biết ơn không chỉ là những hy sinh thầm lặng ấy mà còn là niềm tin bền bỉ mà bố luôn dành cho con gái. Cô cho biết, khi nộp hồ sơ ứng tuyển vào các chương trình thạc sĩ của những trường đại học hàng đầu thế giới, bản thân không đặt quá nhiều kỳ vọng vào kết quả. Tuy nhiên, bố cô lại luôn tin tưởng vào khả năng thành công của con hơn bất kỳ ai.
Trong ký ức của Hải Yến, bố không phải là người được học hành bài bản nhưng ông luôn nhắc nhở con gái về giá trị của tri thức và tầm quan trọng của việc học tập đối với tương lai.
“Bố thường nói với tôi rằng học tập là con đường ngắn nhất để tiến tới thành công. Đối với những người khiếm thị như tôi, kiến thức càng có ý nghĩa đặc biệt bởi đó là cách để khẳng định năng lực bản thân và mở ra thêm nhiều cơ hội trong cuộc sống.
Nếu không có bố, có lẽ sẽ không có một Hải Yến tự tin, mạnh mẽ và dám theo đuổi những mục tiêu lớn như hôm nay. Bố chính là nguồn động lực giúp tôi có thêm niềm tin để tiếp tục bước đi trên hành trình của mình”, cô bày tỏ.
Trước khi kết thúc cuộc trò chuyện, Đồng Thị Hải Yến cũng gửi gắm thông điệp tới các bạn trẻ, đặc biệt là những người khiếm thị giống như cô. Theo Hải Yến, trở ngại lớn nhất đôi khi không đến từ hoàn cảnh bên ngoài mà xuất phát từ những giới hạn mà mỗi người tự đặt ra cho chính mình.
“Hiện nay, không ít bạn trẻ vô tình tự giới hạn khả năng của bản thân bằng những suy nghĩ rằng mình không thể làm được. Khi mang tâm lý đó, chúng ta có thể bỏ lỡ nhiều cơ hội đáng lẽ có thể nắm bắt.
Tôi cho rằng điều quan trọng là hãy cho bản thân cơ hội được trải nghiệm, được thử sức, được thất bại và trưởng thành từ những trải nghiệm ấy. Hãy mạnh dạn theo đuổi những điều mình thực sự mong muốn. Chỉ cần không ngừng nỗ lực và không tự đặt ra rào cản cho bản thân, mỗi người đều có cơ hội tiến gần hơn tới ước mơ của mình. Thành công có thể đến sớm hoặc muộn, nhưng luôn dành chỗ cho những người kiên trì và không từ bỏ”, Hải Yến nhắn gửi.
