'Thần đồng' người Việt duy nhất giành giải đặc biệt Olympic Toán quốc tế: Gần nửa thế kỷ chưa ai lặp lại, người thầy đứng sau loạt Huy chương Vàng của hậu thế
Không chỉ ghi dấu bằng thành tích vô tiền khoáng hậu, ông còn dành gần 40 năm đào tạo nhiều thế hệ học sinh xuất sắc mang vinh quang về cho Việt Nam.
Trong lịch sử toán học Việt Nam, có những cái tên được nhắc đến bởi những thành tích xuất sắc và những đóng góp lâu dài cho sự nghiệp giáo dục nước nhà. Trong đó có Tiến sĩ (TS) Lê Bá Khánh Trình.
Từ cậu học sinh 17 tuổi gây chấn động tại Olympic Toán học quốc tế (IMO) năm 1979 đến người thầy tận tụy đào tạo nhiều thế hệ học sinh tài năng, hành trình của ông là câu chuyện đẹp về trí tuệ, lòng yêu nghề và tinh thần cống hiến.
17 tuổi lập kỳ tích thế giới, gần nửa thế kỷ chưa ai lặp lại
Năm 1979, tại kỳ thi Olympic Toán học Quốc tế 1979 ở London, một học sinh Việt Nam 17 tuổi đã tạo nên dấu mốc đặc biệt trong lịch sử toán học nước nhà.
Khi đó, Lê Bá Khánh Trình là học sinh chuyên Toán của Trường Quốc Học Huế. Ông giành Huy chương Vàng với số điểm tuyệt đối 40/40. Đây đã là một thành tích rất hiếm, nhưng điều làm nên sự đặc biệt của Lê Bá Khánh Trình còn nằm ở giải thưởng danh giá mà ông nhận được sau đó: Giải thưởng đặc biệt dành cho lời giải xuất sắc, sáng tạo và độc đáo nhất kỳ thi.
Đến nay, ông vẫn là học sinh Việt Nam duy nhất trong lịch sử giành được giải thưởng đặc biệt tại Olympic Toán học quốc tế. Sau gần nửa thế kỷ, thành tích ấy vẫn được xem là một dấu mốc chưa có người kế tiếp.
Bài toán mang về giải thưởng là một bài hình học nổi tiếng của IMO 1979. Trong khi lời giải chính thức khá dài và phức tạp, ông đưa ra cách giải ngắn gọn, tinh tế và đầy sáng tạo. Lời giải này sau đó được nhiều tuyển tập Olympic Toán quốc tế sử dụng như một lời giải mẫu.
Thành tích ấy giúp ông được giới chuyên môn gọi là “cậu bé vàng của toán học Việt Nam”.
Sau kỳ tích tại IMO, ông được tuyển thẳng vào khoa Toán - Cơ của Đại học Tổng hợp Quốc gia Moskva. Tại đây, ông được hướng dẫn bởi Andrey Aleksandrovich Gonchar, nhà toán học nổi tiếng thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô. Dưới sự dìu dắt của người thầy danh tiếng, Lê Bá Khánh Trình hoàn thành chương trình đào tạo và bảo vệ thành công luận án tiến sĩ.
Với nền tảng học thuật vững chắc và cơ hội phát triển rộng mở ở nước ngoài, ông hoàn toàn có thể lựa chọn con đường nghiên cứu tại các trung tâm khoa học lớn. Tuy nhiên, thay vì tìm kiếm những cơ hội thuận lợi hơn cho bản thân, ông quyết định trở về Việt Nam để theo đuổi sự nghiệp giáo dục.
Người thầy đứng sau 19 huy chương Olympic quốc tế
Trở về nước, TS. Lê Bá Khánh Trình công tác tại Khoa Toán - Tin của Trường Đại học Khoa học Tự nhiên TP.HCM và tham gia giảng dạy tại Trường Phổ thông Năng khiếu.
Ông có hơn 30 năm giữ vai trò Tổ trưởng Tổ Toán của nhà trường. Nhiều năm liền, ông tham gia bồi dưỡng đội tuyển học sinh giỏi quốc gia và quốc tế, đồng thời đảm nhiệm vai trò trưởng đoàn hoặc phó đoàn tại các kỳ IMO.
Dưới sự dẫn dắt của ông, đội tuyển Toán của Trường Phổ thông Năng khiếu đạt 171 giải học sinh giỏi quốc gia, gồm 14 giải Nhất, 47 giải Nhì, 63 giải Ba và 47 giải Khuyến khích.
Trên đấu trường quốc tế, các thế hệ học trò của ông mang về 19 huy chương Olympic Toán học quốc tế, gồm 5 Huy chương Vàng, 9 Huy chương Bạc, 3 Huy chương Đồng cùng 2 Bằng khen danh dự.
Những thành tích ấy phản ánh rõ vai trò của một người thầy không chỉ giỏi chuyên môn mà còn có khả năng truyền lửa, phát hiện và phát triển tài năng trẻ.
Tháng 7/2025, ông chính thức nghỉ hưu sau gần 40 năm gắn bó với nghề giáo. Tuy nhiên, ông vẫn tiếp tục đồng hành cùng Trường Phổ thông Năng khiếu trong vai trò cố vấn cho công tác bồi dưỡng học sinh giỏi. Ông cũng sẵn sàng tham gia các hoạt động chuyên môn khi ngành giáo dục cần đến kinh nghiệm và sự hỗ trợ của mình.
Từ cậu học sinh làm nên kỳ tích tại IMO năm 1979 đến người thầy đào tạo nhiều thế hệ tài năng, TS. Lê Bá Khánh Trình đã để lại dấu ấn đặc biệt trong lịch sử toán học và giáo dục Việt Nam. Thành tựu lớn nhất của ông không chỉ là những giải thưởng cá nhân, mà còn là những học trò tiếp tục đưa trí tuệ Việt Nam vươn ra thế giới.
