Ông Nguyễn Tiến Thỏa: Giảm giá điện, xăng dầu phải tạo được ‘lợi ích kép’ cho doanh nghiệp và người dân
Ông Nguyễn Tiến Thỏa, Chủ tịch Hội Thẩm định giá Việt Nam, cho rằng giảm giá điện, xăng dầu không chỉ giúp doanh nghiệp hạ chi phí đầu vào mà còn phải kéo giảm giá hàng hóa, dịch vụ, để người dân được hưởng lợi trực tiếp.
.jpg)
Từ ngày 1/11/2026, giá bán lẻ điện bình quân được điều chỉnh giảm 2%, tương đương khoảng 44 đồng/kWh. Cùng với đó là chính sách đưa thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng về 0%. Đây được xem là những giải pháp trực tiếp nhằm hạ chi phí năng lượng, hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh và giảm áp lực chi tiêu cho người dân.
Tuy nhiên, điều đáng quan tâm không chỉ là số tiền tiết kiệm được từ hóa đơn điện hay mỗi lít xăng, mà là liệu mức giảm này có đủ sức lan tỏa, kéo giá thành hàng hóa, dịch vụ đi xuống và tạo thêm động lực cho tăng trưởng hay không.
Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Tiến Thỏa - Chủ tịch Hội Thẩm định giá Việt Nam, cho rằng cần tạo được “lợi ích kép” từ chính sách giảm giá điện, xăng dầu: Vừa giúp doanh nghiệp giảm chi phí đầu vào, vừa bảo đảm người tiêu dùng được hưởng lợi từ mặt bằng giá hàng hóa, dịch vụ hợp lý hơn.
Chính phủ đang triển khai giảm giá điện bình quân 2% và đưa thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng về 0%. Trong cơ cấu chi phí sản xuất, điện và xăng dầu chiếm tỷ trọng như thế nào? Việc giảm giá hai mặt hàng này có giúp doanh nghiệp hạ giá thành đáng kể không, thưa ông?
Ông Nguyễn Tiến Thỏa: Điện và xăng dầu là những yếu tố đầu vào quan trọng, chiếm tỷ trọng đáng kể trong giá thành sản phẩm của nhiều ngành sản xuất, kinh doanh.
Cụ thể, đối với các ngành tiêu thụ nhiều điện, chi phí điện chiếm khoảng 6% trong giá thành sản phẩm của nền kinh tế nói chung. Riêng ngành xi măng, tỷ lệ này khoảng 15%, ngành dệt may khoảng 13%. Đối với những ngành sử dụng nhiều xăng dầu như vận tải, chi phí nhiên liệu có thể chiếm tới 40-45% giá thành.
Do đó, việc giảm giá điện và xăng dầu sẽ tác động trực tiếp đến chi phí đầu vào, giúp doanh nghiệp tiết giảm chi phí sản xuất, hạ giá thành sản phẩm. Đặc biệt, trong bối cảnh một bộ phận doanh nghiệp còn gặp khó khăn, việc giảm chi phí năng lượng sẽ tạo thêm điều kiện để doanh nghiệp duy trì, phát triển sản xuất, kinh doanh. Những ngành sử dụng nhiều điện, xăng dầu sẽ được hưởng lợi rõ nét hơn.
Làm thế nào để bảo đảm lợi ích từ việc giảm giá điện, xăng dầu thực sự đến được doanh nghiệp và người tiêu dùng, thưa ông?
Theo tính toán, việc giảm giá điện bình quân 2% giúp tổng các nhóm khách hàng trong nền kinh tế tiết kiệm khoảng 1.531 tỉ đồng mỗi tháng. Trong đó, riêng nhóm khách hàng sử dụng điện sinh hoạt tiết kiệm được khoảng 424 tỉ đồng mỗi tháng. Đây là khoản tiết giảm chi phí đáng kể đối với cả doanh nghiệp và người dân.
Đối với xăng dầu, trong những ngày đầu tháng 6, việc đưa thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt về 0%, kết hợp với diễn biến giảm giá của thị trường thế giới, đã giúp giá xăng dầu giảm hơn 5.000 đồng/lít. Đây cũng là mức giảm có tác động rất lớn, trực tiếp mang lại lợi ích cho người tiêu dùng và doanh nghiệp.
Tuy nhiên, bên cạnh tác động trực tiếp từ việc giảm giá điện và xăng dầu, cần đặc biệt chú ý đến tác động gián tiếp, hay còn gọi là lợi ích kép đối với người tiêu dùng. Bởi điện và xăng dầu là những yếu tố đầu vào quan trọng của rất nhiều ngành sản xuất, kinh doanh và dịch vụ. Khi chi phí năng lượng giảm, giá thành của các hàng hóa, dịch vụ sử dụng điện và xăng dầu cũng cần được điều chỉnh giảm tương ứng.
Để đạt được điều đó, các cơ quan quản lý nhà nước cần tăng cường kiểm tra, giám sát việc kê khai, đăng ký giá và kiểm soát giá thành sản phẩm. Trước hết, cần tập trung vào những mặt hàng, dịch vụ thuộc diện Nhà nước định giá, đồng thời tạo sức ép để các doanh nghiệp có sử dụng nhiều điện và xăng dầu trong hoạt động sản xuất, kinh doanh thực hiện điều chỉnh giá bán phù hợp với mức giảm chi phí đầu vào.
Nếu làm tốt công tác kiểm tra, kiểm soát này, người tiêu dùng không chỉ được hưởng lợi trực tiếp từ hóa đơn tiền điện và giá xăng dầu giảm, mà còn được hưởng thêm lợi ích từ việc giá hàng hóa, dịch vụ trên thị trường giảm theo.
Ngược lại, nếu không kiểm soát chặt chẽ việc kê khai, đăng ký giá và không tạo được sức ép điều chỉnh giá bán, các doanh nghiệp vẫn có thể duy trì giá hàng hóa, dịch vụ ở mức cũ dù chi phí đầu vào đã giảm. Khi đó, lợi ích kép mà người tiêu dùng đáng lẽ được hưởng sẽ không được chuyển hóa đầy đủ và tương xứng với hiệu quả của chính sách giảm giá điện, xăng dầu.
Theo ông, doanh nghiệp cần tận dụng việc giảm giá điện, xăng dầu như thế nào để không chỉ tiết giảm chi phí trước mắt mà còn nâng cao năng suất, hiệu quả sản xuất và sức cạnh tranh lâu dài?
Theo tôi, trước hết doanh nghiệp cần chủ động rà soát lại toàn bộ cơ cấu chi phí sản xuất, kinh doanh để xác định mức tiết giảm thực tế từ việc giá điện, xăng dầu giảm. Trên cơ sở đó, cần phân bổ hợp lý phần chi phí tiết kiệm được, thay vì chỉ xem đây là khoản lợi nhuận tăng thêm trong ngắn hạn.
Doanh nghiệp có thể sử dụng nguồn lực tiết kiệm được để đầu tư đổi mới công nghệ, cải tiến quy trình sản xuất, sử dụng năng lượng hiệu quả và nâng cao năng suất lao động. Đây là những yếu tố giúp giảm chi phí một cách bền vững, thay vì chỉ phụ thuộc vào những đợt giảm giá năng lượng mang tính thời điểm.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần tính toán điều chỉnh giá bán phù hợp với mức giảm của chi phí đầu vào, qua đó chia sẻ lợi ích với khách hàng, kích thích tiêu dùng và mở rộng thị trường. Khi giá thành giảm, chất lượng sản phẩm được cải thiện và giá bán có tính cạnh tranh hơn, doanh nghiệp sẽ có thêm cơ hội mở rộng thị phần.
Về lâu dài, điều quan trọng là doanh nghiệp phải tận dụng cơ hội giảm chi phí năng lượng để tái cơ cấu hoạt động, nâng cao hiệu quả quản trị và sức chống chịu trước những biến động của thị trường.
Việc giảm giá điện có thể làm giảm doanh thu của EVN. Trong bối cảnh nhu cầu vốn đầu tư phát triển nguồn và lưới điện rất lớn, cần giải quyết bài toán này như thế nào để vừa hỗ trợ người tiêu dùng, vừa bảo đảm nguồn lực tái đầu tư?
Việc giảm giá điện đương nhiên sẽ làm giảm doanh thu của doanh nghiệp kinh doanh điện, trong đó có EVN. Theo tính toán, người tiêu dùng thuộc các nhóm khách hàng được hưởng lợi hơn 1.500 tỉ đồng mỗi tháng. Tuy nhiên, điều quan trọng là phải có giải pháp bù đắp phần doanh thu giảm thông qua việc tiết kiệm chi phí và nâng cao hiệu quả hoạt động.
Cụ thể, các doanh nghiệp kinh doanh điện cần rà soát, cắt giảm chi phí thường xuyên, tiết kiệm chi phí trong quản lý, vận hành và sản xuất, kinh doanh. Nguồn lực tiết kiệm được có thể bổ sung vào quỹ đầu tư, tạo thêm vốn cho hoạt động tái đầu tư, phát triển nguồn và lưới điện.
Bên cạnh nguồn vốn vay và nguồn thu từ hoạt động kinh doanh điện, việc tiết giảm chi phí cũng là một nguồn lực quan trọng mà doanh nghiệp cần khai thác để phục vụ đầu tư phát triển.
Như vậy, giảm giá điện không có nghĩa là buộc doanh nghiệp phải thu hẹp đầu tư. Vấn đề là phải đồng thời thực hiện tiết kiệm chi phí, nâng cao hiệu quả quản trị và sử dụng nguồn lực hợp lý, qua đó vừa chia sẻ khó khăn với doanh nghiệp và người dân, vừa duy trì khả năng tái đầu tư, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
Giảm thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng dầu và giảm giá điện sẽ làm giảm nguồn thu ngân sách. Theo ông, cần nhìn nhận bài toán này như thế nào để vừa hỗ trợ doanh nghiệp, vừa bảo đảm nguồn lực ngân sách?
Rõ ràng, các chính sách này sẽ khiến nguồn thu ngân sách Nhà nước giảm trong ngắn hạn. Tuy nhiên, cần nhìn nhận chính sách này ở góc độ tổng thể, không chỉ tính toán phần hụt thu trực tiếp mà phải đánh giá cả những lợi ích kinh tế có thể tạo ra trong trung và dài hạn.
Mục tiêu của việc giảm thuế, giảm giá điện là góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, giảm chi phí đầu vào cho doanh nghiệp và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Khi chi phí điện, xăng dầu giảm, doanh nghiệp có thêm điều kiện hạ giá thành sản phẩm, mở rộng sản xuất, gia tăng lượng hàng hóa cung ứng ra thị trường. Người tiêu dùng cũng được hưởng lợi từ giá hàng hóa, dịch vụ hợp lý hơn, qua đó có thêm dư địa chi tiêu và kích thích tiêu dùng.
Điều đáng chú ý là tiêu dùng tăng sẽ quay trở lại thúc đẩy sản xuất, kinh doanh. Khi doanh nghiệp mở rộng hoạt động, sản lượng hàng hóa tăng, doanh thu và lợi nhuận được cải thiện thì nguồn thu ngân sách từ các hoạt động kinh tế cũng có cơ hội tăng lên.
Đây chính là bài toán thu ngân sách ở vòng hai, vòng ba. Nhà nước có thể chấp nhận giảm một phần nguồn thu trực tiếp trong ngắn hạn để tạo dư địa cho sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng phát triển. Khi nền kinh tế tăng trưởng cao hơn, quy mô hoạt động kinh tế mở rộng, nguồn thu ngân sách từ đó cũng được cải thiện, góp phần bù đắp phần hụt thu ban đầu do chính sách giảm thuế và giảm giá điện mang lại.
Vì vậy, không nên chỉ nhìn nhận chính sách này dưới góc độ giảm thu ngân sách trước mắt, mà cần đánh giá hiệu quả tổng thể đối với tăng trưởng, sản xuất, tiêu dùng và nguồn thu ngân sách trong những giai đoạn tiếp theo. Đây là một trong những giải pháp tạo động lực để nền kinh tế đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số.
Ngoài điện và xăng dầu, những khoản chi phí nào đang gây áp lực lớn nhất đối với doanh nghiệp sản xuất hiện nay, thưa ông?
Bên cạnh chi phí điện và xăng dầu, một trong những áp lực lớn nhất đối với doanh nghiệp sản xuất hiện nay là chi phí nguyên, nhiên vật liệu, đặc biệt là những nguyên liệu phải nhập khẩu từ thị trường nước ngoài.
Theo tính toán, nguyên, nhiên vật liệu nhập khẩu hiện chiếm khoảng 37% tổng chi phí nguyên vật liệu của nền kinh tế. Vì vậy, biến động giá cả trên thị trường thế giới có tác động rất lớn đến chi phí đầu vào của doanh nghiệp trong nước.
Đáng chú ý, giá nguyên vật liệu nhập khẩu vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro tăng do căng thẳng địa chính trị, xung đột quân sự và những biến động về cung - cầu trên thế giới. Chẳng hạn, diễn biến tại Trung Đông, xung đột Nga - Ukraine và một số điểm nóng khác có thể gây gián đoạn nguồn cung, đẩy giá nhiều loại nguyên liệu tăng trở lại.
Thực tế, dù trong những ngày đầu tháng 11, giá xăng dầu thế giới có thời điểm giảm, tạo thuận lợi cho việc điều chỉnh giảm giá trong nước, nhưng xu hướng này vẫn khó duy trì ổn định khi tình hình địa chính trị còn nhiều bất định.
Một số mặt hàng nguyên liệu như phôi thép, thép, đá và các loại lương thực, hóa chất vẫn có xu hướng tăng giá hoặc chưa giảm. Điều này tiếp tục tạo sức ép lên chi phí sản xuất, đặc biệt đối với những ngành phụ thuộc nhiều vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu.
Do đó, bên cạnh việc giảm chi phí điện và xăng dầu, cần đặc biệt quan tâm đến biến động giá nguyên vật liệu trên thị trường quốc tế. Đây vẫn là một trong những yếu tố có thể làm tăng giá thành sản phẩm, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sản xuất, kinh doanh và sức cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước.
Chi phí logistics, vận tải, nguyên vật liệu và mặt bằng vẫn là gánh nặng đối với doanh nghiệp. Chính phủ cần thêm những giải pháp gì để giảm áp lực chi phí và kiểm soát giá cả?
Trước hết, Nhà nước cần bảo đảm cân đối cung - cầu hàng hóa và dịch vụ trên thị trường, không để xảy ra tình trạng nguồn cung thấp hơn nhu cầu, bởi mất cân đối cung - cầu sẽ tạo áp lực đẩy giá cả tăng lên, trực tiếp ảnh hưởng đến chi phí sản xuất và đời sống người dân.
Thứ hai, chính sách tài khóa và tiền tệ phải phối hợp đồng bộ, kiểm soát chặt chẽ lượng tiền cung ứng ra thị trường để hạn chế sức ép lạm phát trong những tháng cuối năm. Đây là giai đoạn nhu cầu vốn giải ngân đầu tư công tăng cao để bảo đảm tiến độ hoàn thành các công trình, dự án theo kế hoạch. Đồng thời, nhu cầu tiêu dùng của người dân cũng thường tăng mạnh vào dịp cuối năm. Những yếu tố này khiến lượng tiền đưa vào lưu thông tăng lên, có thể tạo sức ép lớn đối với mặt bằng giá cả.
Thứ ba, đối với những mặt hàng do Nhà nước định giá, cần tính toán, điều hành phù hợp, hạn chế điều chỉnh tăng giá trong giai đoạn nhu cầu tiêu dùng tăng cao vào cuối năm.
Bên cạnh đó, các cơ quan quản lý phải quyết liệt kiểm tra, kiểm soát việc kê khai giá, đăng ký giá và tính giá của doanh nghiệp. Việc tính toán giá phải tuân thủ quy định của Luật Giá năm 2023, bảo đảm không đưa vào giá thành những khoản chi phí không cần thiết, tránh lãng phí và tạo ra mức giá bất hợp lý.
Doanh nghiệp nhỏ và vừa có vốn mỏng, sức chống chịu hạn chế và khó tiếp cận tín dụng hơn doanh nghiệp lớn. Theo ông, cần có cơ chế hỗ trợ riêng nào để nhóm doanh nghiệp này duy trì, mở rộng sản xuất?
Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, chính sách ưu tiên trước hết cần tập trung tháo gỡ các rào cản hành chính trong tiếp cận tín dụng.
Theo tôi, chính sách thuế ưu đãi dành cho nhóm doanh nghiệp này đã được triển khai. Tuy nhiên, để doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận vốn thuận lợi hơn, cần rà soát toàn bộ thủ tục liên quan đến vay vốn, từ điều kiện thế chấp, tài sản bảo đảm đến các quy định hành chính.
Những yêu cầu nào thực sự cần thiết cho công tác quản lý thì vẫn phải duy trì, nhưng cần đơn giản hóa những thủ tục không cần thiết, tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn nhanh chóng và thuận lợi hơn.
Bên cạnh đó, cần xem xét lại các tiêu chí cho vay, chẳng hạn quy định về quy mô doanh thu, giá trị hoạt động kinh doanh và điều kiện tiếp cận từng gói tín dụng. Các tiêu chí này cần được thiết kế phù hợp với đặc thù của doanh nghiệp nhỏ và vừa, tránh đặt ra những rào cản khiến họ khó đáp ứng.
Tôi cho rằng, ưu tiên hàng đầu là tháo gỡ các vướng mắc về thủ tục hành chính và điều kiện tín dụng. Nếu vẫn duy trì quá nhiều quy định cứng nhắc, doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ khó tiếp cận vốn, dù chính sách hỗ trợ đã được ban hành.
Với mức giảm giá điện và xăng dầu hiện nay, ông dự báo CPI những tháng cuối năm sẽ diễn biến ra sao? Mục tiêu kiểm soát lạm phát cả năm ở mức 4,5-5% có khả thi không?
Việc giảm giá điện và xăng dầu sẽ tạo tác động tích cực đến chỉ số giá tiêu dùng (CPI) trong tháng 11. Nếu các yếu tố khác không biến động bất lợi, riêng việc giảm giá hai mặt hàng này có thể giúp CPI tháng 11 giảm khoảng 0,5%.
Đây là tín hiệu thuận lợi để kiểm soát lạm phát trong những tháng cuối năm. Tuy nhiên, khả năng CPI cả năm có đạt mục tiêu hay không còn phụ thuộc vào diễn biến của nhiều yếu tố, bởi từ nay đến cuối năm vẫn có những áp lực làm tăng giá đan xen với các yếu tố hỗ trợ giảm giá.
Đáng chú ý là áp lực từ biến động giá cả thị trường thế giới, nhu cầu hàng hóa phục vụ sản xuất, giải ngân đầu tư công và sức mua của người dân tăng lên vào dịp cuối năm, đặc biệt là nhu cầu tiêu dùng dịp Tết.
Vì vậy, để giữ CPI cả năm trong ngưỡng mục tiêu 4,5%, công tác điều hành cần tập trung vào kiểm soát cung - cầu, phối hợp chặt chẽ chính sách tài khóa và tiền tệ, đồng thời kiểm soát giá các mặt hàng do Nhà nước định giá. Bên cạnh đó, cần tăng cường quản lý thị trường thông qua việc kê khai, đăng ký và giám sát giá.
Nếu thực hiện tốt các giải pháp này, chúng ta có cơ sở để kiểm soát lạm phát và đạt mục tiêu CPI cả năm ở mức 4,5%.
Từ nay đến năm 2027, ông kiến nghị Chính phủ ưu tiên những giải pháp nào để vừa kiểm soát lạm phát, vừa giảm chi phí đầu vào và hỗ trợ tăng trưởng?
Theo tôi, từ nay đến đầu năm 2027, Chính phủ cần tập trung vào ba nhóm giải pháp trọng tâm để vừa kiểm soát lạm phát, vừa giảm chi phí đầu vào và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.
Thứ nhất, bảo đảm nguồn cung hàng hóa, không để xảy ra tình trạng thiếu hụt. Các biện pháp giảm thuế, giảm giá cần được duy trì trong khoảng thời gian phù hợp, dự kiến khoảng 3 tháng, kéo dài từ cuối năm nay sang đầu năm 2027. Tuy nhiên, đây cũng là giai đoạn nhu cầu tiêu dùng thường tăng cao, nhất là dịp Tết Nguyên đán, nên áp lực tăng giá là khó tránh khỏi.
Vì vậy, yêu cầu quan trọng hàng đầu là phải bảo đảm đủ nguồn cung hàng hóa phục vụ tiêu dùng và sản xuất. Đặc biệt, cần chú trọng những mặt hàng đầu vào có vai trò thiết yếu đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh và toàn bộ nền kinh tế như xăng dầu, điện, sắt thép, xi măng, phân bón...
Thứ hai, phối hợp chính sách tài khóa và tiền tệ phù hợp với mục tiêu tăng trưởng hai con số. Khi đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế trên 10%, cần tính toán quy mô và tốc độ tăng trưởng tín dụng hợp lý, đồng thời có chính sách tài khóa phù hợp với diễn biến thực tế của nền kinh tế.
Chúng ta cũng cần thay đổi quan niệm về động lực tăng trưởng, không nên quá phụ thuộc vào việc mở rộng cung tiền và tăng trưởng tín dụng. Tăng trưởng phải dựa trên nhiều yếu tố tổng hợp, trong đó có khoa học - công nghệ, năng suất lao động và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Đây cũng là cách giảm sức ép lên mặt bằng giá cả.
Thứ ba, điều hành giá phải tuân thủ quy định pháp luật và tăng cường kiểm tra, giám sát thị trường. Các bộ, ngành và địa phương cần thực hiện đúng quy định của Luật Giá năm 2023. Đối với những mặt hàng do Nhà nước định giá, cần có phương án điều hành phù hợp. Với các mặt hàng do doanh nghiệp tự định giá, cần yêu cầu thực hiện đúng quy định về phương pháp tính giá của Bộ Tài chính và các bộ, ngành liên quan.
Việc kiểm tra cần đi vào thực chất, rà soát các yếu tố cấu thành giá để hạn chế tình trạng tính toán, đưa vào giá bán những khoản chi phí không hợp lý hoặc không cần thiết, qua đó bảo đảm mức giá phù hợp với thị trường.
Đặc biệt, khi các yếu tố đầu vào như điện, xăng dầu đã giảm mà giá hàng hóa, dịch vụ trên thị trường vẫn không giảm tương ứng, cơ quan quản lý cần kiểm tra và xử lý quyết liệt. Chính sách giảm chi phí đầu vào chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi mức giảm được phản ánh vào giá bán, giúp doanh nghiệp giảm chi phí sản xuất và người tiêu dùng được hưởng lợi.
Trân trọng cám ơn ông!
