Thạc sĩ gen Z gác việc riêng, 3 năm liên tiếp đến 'hòn đảo bí ẩn nhất thế giới' của Việt Nam hỗ trợ rùa biển sinh sản
Mỗi mùa rùa biển lên bờ đẻ trứng, anh lại thu xếp công việc, mang ba lô đến Côn Đảo để đồng hành và hỗ trợ hành trình sinh sản của loài động vật cổ đại này. Qua mỗi mùa rùa, anh có thêm những trải nghiệm mới, đồng thời hiểu hơn về ý nghĩa của công việc bảo tồn mà mình đang góp sức.
Từ tháng 6 đến tháng 9 hằng năm, Côn Đảo lại bước vào mùa sinh sản của rùa biển - loài động vật cổ đại đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng. Để nâng niu và bảo vệ hành trình sinh tồn kỳ diệu ấy, từ năm 1994, Vườn Quốc gia Côn Đảo đã khởi xướng chương trình bảo tồn rùa biển với sự hỗ trợ kỹ thuật và khoa học từ Quỹ Quốc tế Bảo tồn Thiên nhiên (WWF). Đến năm 2014, Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) tiếp tục phối hợp mở rộng mô hình tình nguyện viên, thu hút thêm nhiều nguồn lực cho công tác bảo tồn.
Phía sau hàng triệu cá thể rùa con bình an trở về với đại dương là những đêm dài lặng lẽ của lực lượng kiểm lâm và các tình nguyện viên. Tạm gác lại những lo toan riêng, họ từ khắp mọi miền tìm về bãi cát đêm, kiên nhẫn tuần tra, bảo vệ từng tổ trứng, canh gác hồ ấp và nâng niu đưa từng rùa con trở về với biển mẹ.
Anh Nguyễn Tuấn Khanh (sinh năm 1998, Vũng Tàu) là một trong những tình nguyện viên gắn bó nhiều năm với Chương trình Tình nguyện viên Bảo tồn Rùa biển IUCN Việt Nam. Vừa hoàn thành chương trình thạc sĩ tại Đại học Văn Lang, anh hiện làm việc trong lĩnh vực truyền thông, sự kiện và là một nhà sáng tạo nội dung về du lịch. Mỗi mùa rùa biển lên bờ đẻ trứng, anh lại thu xếp công việc, mang ba lô đến Côn Đảo để tham gia hỗ trợ hành trình sinh sản của loài động vật cổ đại này.
Lắng nghe anh Khanh kể về những đêm thức trắng, về những khoảnh khắc nhìn ngắm sinh linh bé bỏng chập chững trở về với sóng, chúng tôi mới thấu hiểu trọn vẹn tình yêu thiên nhiên của anh. Đó cũng là sự bền bỉ của những con người đang âm thầm góp phần gìn giữ sự sống giữa đại dương bao la.
Với niềm đam mê xê dịch và đặc thù công việc là một nhà sáng tạo nội dung về du lịch, trước khi đến với Côn Đảo, anh Khanh đã có dịp đặt chân đến nhiều vùng đất trên dải đất hình chữ S. Qua những chuyến trekking, hoạt động cộng đồng, hành trình tìm hiểu văn hóa bản địa và các dự án liên quan đến du lịch bền vững, anh tích lũy thêm nhiều trải nghiệm, đồng thời có thêm những góc nhìn về thiên nhiên và con người.
Càng đi nhiều, anh càng nhận ra, nếu chỉ khám phá, chụp những bức ảnh đẹp rồi kể lại những câu chuyện về thiên nhiên là chưa đủ. “Tôi muốn trực tiếp làm một điều gì đó để góp phần bảo vệ những nơi mình yêu. Và cũng chính tình yêu ấy đã đưa tôi đến Côn Đảo”, anh Tuấn Khanh bộc bạch.
Anh biết đến Chương trình Tình nguyện viên Bảo tồn Rùa biển IUCN Việt Nam từ khoảng năm 2016-2017. Đến năm 2021, anh từng nộp đơn đăng ký nhưng chưa đủ may mắn để được lựa chọn. Không từ bỏ, năm 2024, anh đã quyết định thử lại và chính thức trở thành tình nguyện viên của chương trình.
Lý giải về việc lựa chọn bảo tồn rùa biển thay vì một dự án thiện nguyện nào khác, anh Khanh chia sẻ: “Có lẽ ban đầu đó là sự tò mò về một loài động vật đặc biệt. Nhưng càng tham gia, tôi càng hiểu rằng bảo tồn rùa biển thực ra là một câu chuyện lớn hơn rất nhiều. Đó là câu chuyện về đại dương, về đa dạng sinh học và về cách con người lựa chọn sống cùng thiên nhiên.”
Tại Vườn Quốc gia Côn Đảo, chương trình của IUCN Việt Nam thường được triển khai trong mùa rùa biển sinh sản cao điểm, kéo dài từ tháng 6 đến tháng 9 hằng năm. Mỗi mùa rùa bao gồm khoảng 9 đến 12 đợt tình nguyện viên nối tiếp nhau, mỗi đợt kéo dài chừng 12 ngày. Các tình nguyện viên được bố trí sinh hoạt và trực tiếp làm việc tại các trạm, tổ trên đảo dưới sự hướng dẫn, phân công chuyên môn sát sao của lực lượng kiểm lâm.
Công việc thực tế của các tình nguyện viên cũng khá đa dạng và chủ yếu diễn ra vào ban đêm.
“Chúng tôi tham gia tuần tra bãi đẻ, theo dõi rùa mẹ lên bãi sinh sản, hỗ trợ thu thập dữ liệu, đo đạc và di dời trứng về khu ấp an toàn theo hướng dẫn chuyên môn. Bên cạnh đó là theo dõi các tổ trứng, hỗ trợ thả rùa con trở về biển, thu gom rác, vệ sinh bãi đẻ, cũng như tham gia các hoạt động truyền thông, tuyên truyền về bảo tồn. Mỗi trạm, mỗi đêm và mỗi thời điểm thủy triều lại có những điều kiện khác nhau, nên gần như không có ca trực nào hoàn toàn giống nhau”, anh Khanh kể lại.
Mỗi khi màn đêm buông xuống, phối hợp cùng lực lượng kiểm lâm, các tình nguyện viên bắt đầu bám bãi tuần tra theo con nước. Mọi thao tác khi phát hiện rùa mẹ đều đòi hỏi sự cẩn trọng tuyệt đối, phải giữ khoảng cách phù hợp, quan sát và hỗ trợ ghi nhận thông tin, xử lý di dời tổ trứng về khu khu vực an toàn khi có yêu cầu, đồng thời hạn chế tối đa việc tác động đến hành vi tự nhiên của rùa. Họ kiên nhẫn đồng hành cho đến khi mẹ rùa vượt cạn thành công và an toàn trở về với đại dương.
.jpg)
Mỗi ca trực đêm là một trải nghiệm đầy cảm xúc. Anh Tuấn Khanh tâm sự: “Có những đêm khá yên ắng, tôi đi tuần nhiều giờ nhưng không gặp một rùa mẹ nào. Nhưng cũng có những đêm, vừa tiễn một mẹ rùa trở về biển, chúng tôi lại phát hiện thêm một cá thể khác lên bãi. Cả đội cứ thế làm việc, có khi gần như đến sáng.”
Nhìn lại cả hành trình, anh Khanh thừa nhận những gì mình đã trải qua khác xa so với hình dung ban đầu. Trước khi đặt chân đến Côn Đảo, anh từng nghĩ về công việc này bằng một lăng kính lãng mạn. Anh mường tượng về một cuộc sống thư thái trên hòn đảo thanh bình, ngắm rùa đẻ trứng, thả rùa con, thưởng ngoạn bầu trời đêm rực rỡ ngàn sao và mang về vô số bức ảnh đẹp.
“Đến khi trực tiếp tham gia, tôi mới hiểu rằng phía sau những khoảnh khắc đẹp ấy là rất nhiều công việc thầm lặng. Một ngày có thể bắt đầu bằng việc vệ sinh khu vực sinh hoạt, chăm sóc hồ ấp, thu gom rác trên bãi biển, chuẩn bị bữa ăn rồi hỗ trợ các công việc tại trạm. Đến tối, chúng tôi mới bắt đầu những ca tuần tra bãi biển kéo dài hàng giờ.
Sau những mùa rùa, tôi nhận ra bảo tồn không phải là đi tìm những khoảnh khắc đẹp, mà là kiên nhẫn làm những việc cần làm. Có những đêm không gặp rùa, có những ngày công việc cứ lặp lại, nhưng mình vẫn phải làm với sự nghiêm túc và trách nhiệm. Có lẽ chính từ những điều rất nhỏ và thầm lặng ấy, tôi mới hiểu được bảo tồn thực sự là gì”, anh Khanh trải lòng.
Từ năm 2024 đến nay, anh Nguyễn Tuấn Khanh đã có 3 năm liên tiếp tham gia công tác bảo tồn rùa biển tại Vườn Quốc gia Côn Đảo. Mỗi mùa rùa đi qua đều mang lại cho anh những trải nghiệm và góc nhìn khác nhau về công việc này.
Anh Khanh bộc bạch: “Nếu lần đầu tiên tôi đến với tâm thế tò mò, háo hức muốn được tận mắt nhìn thấy rùa biển, tìm hiểu về công việc bảo tồn, thì những lần sau, lý do và cảm xúc cũng dần thay đổi. Tôi nhận ra điều giữ chân tôi không còn đơn giản là cơ hội được gặp rùa hay có thêm một trải nghiệm đặc biệt mà là cảm giác tôi vẫn có thể đóng góp thêm một chút cho nơi này.”
Sự đóng góp của chàng trai Gen Z này không chỉ dừng lại ở những ca tuần tra bãi đẻ trên đảo. Khi trở về đất liền, anh tận dụng chuyên môn truyền thông của mình để lan tỏa những hình ảnh, thước phim chân thực gặt hái từ chuyến đi thành các câu chuyện truyền cảm hứng. Nhờ đó, hình ảnh những mẹ rùa vượt sóng sinh sản, sự hy sinh thầm lặng của lực lượng kiểm lâm và thông điệp bảo vệ đa dạng sinh học đã phần nào chạm tới cộng đồng.
Nhìn lại hành trình 3 năm đã qua, anh Tuấn Khanh trải lòng: “Mỗi mùa rùa kết thúc, tôi đều mang về thêm những câu chuyện, những người bạn và cả một chút trách nhiệm lớn hơn với thiên nhiên. Có lẽ vì vậy mà tôi vẫn thường nói: 'Tôi đến vì rùa, vì thiên nhiên nhưng ở lại với câu chuyện bảo tồn'.”
.jpg)
Tuy nhiên, việc tham gia bảo tồn rùa và duy trì hoạt động tình nguyện qua nhiều năm chưa bao giờ là điều dễ dàng. Với anh, thử thách lớn nhất chính là học cách thích nghi với sự thay đổi thất thường của thời tiết ở Côn Đảo.
“Có những đêm trời mưa rất lớn nhưng anh em vẫn phải theo dõi tình hình và thực hiện công việc theo sự phân công. Có những đợt thời tiết xấu, mưa gió kéo dài nhiều ngày liền, mọi sinh hoạt và kế hoạch trên đảo đều phải thay đổi theo điều kiện thực tế.
Rồi có những đêm tôi đi tuần nhiều giờ, chờ rất lâu nhưng hoàn toàn không gặp một rùa mẹ nào. Ngược lại, cũng có những đêm rùa mẹ liên tục lên bãi, cả đội gần như làm việc xuyên đêm cho đến khi trời sáng”, anh nhớ lại.
Bên cạnh đó, sống ở các trạm đảo nhỏ đồng nghĩa với việc điện sinh hoạt, nước ngọt hay sóng điện thoại đều trở thành những thứ xa xỉ. Tình trạng thiếu ngủ kéo dài cộng hưởng với thời tiết bất lợi đòi hỏi mỗi tình nguyện viên phải có khả năng thích nghi cực kỳ dẻo dai.
Thế nhưng, chính trong gian khó, mẹ thiên nhiên lại dạy cho con người nhiều bài học quý giá. Anh Khanh chiêm nghiệm: “Sau một thời gian, tôi nhận ra rằng điều mình cần không phải là tìm cách vượt qua thiên nhiên, mà là học cách sống cùng và thích nghi với những đổi thay của nó.
Trời mưa thì điều chỉnh công việc theo điều kiện thực tế, một đêm không gặp rùa thì kiên nhẫn chờ đợi, còn khi rùa xuất hiện liên tục, tất cả cùng hỗ trợ nhau để hoàn thành nhiệm vụ. Dần dần, tôi hiểu rằng mỗi mùa rùa không chỉ đòi hỏi sự bền bỉ, mà còn dạy mình cách lắng nghe, thích nghi và tôn trọng nhịp điệu của tự nhiên”.
Sau 3 mùa rùa, món quà lớn nhất mà chàng trai quê Vũng Tàu nhận được không chỉ là số lượng tổ trứng được di dời an toàn hay số rùa con được thả về đại dương, mà là sự trưởng thành sâu sắc từ bên trong.
“Tôi đã học được cách sống trách nhiệm, khiêm nhường, kiên trì và chậm rãi theo nhịp điệu của tự nhiên. Một ngày không còn được tính bằng lịch họp hay deadline mà đôi khi bằng con nước, thời tiết, một ca trực hay sự xuất hiện của rùa mẹ.
Tôi cũng nhận ra mình không cần quá nhiều để cảm thấy hạnh phúc. Một bầu trời đầy sao sau ca trực, một bình minh sau một đêm thức trắng, một bữa cơm cùng anh em trên đảo hay đơn giản là nhìn một mẹ rùa an toàn trở về biển cũng đủ khiến ngày hôm đó trở nên rất đáng giá”, anh Khanh tâm sự.
.jpg)
Anh Nguyễn Tuấn Khanh thừa nhận, cái nắng, cái gió và sự khắc nghiệt của Côn Đảo đã làm thay đổi hoàn toàn cách anh nhìn nhận về thiên nhiên.
Trước đây, anh tìm đến thiên nhiên với tâm thế của một người thích trải nghiệm, mải miết ngắm nhìn những ngọn núi hùng vĩ, mê mải trước những bãi biển hoang sơ và khao khát đặt chân đến những vùng đất mới. Càng đi nhiều, ham muốn khám phá trong anh càng lớn. Nhưng kể từ khi gắn bó với những mùa rùa đẻ ở Côn Đảo, góc nhìn ấy trong anh đã dần đổi khác.
Giờ đây, đứng trước một bãi biển đẹp, bên cạnh việc thưởng thức cảnh sắc, anh bắt đầu để tâm đến những sinh vật đang trú ngụ, những áp lực mà hệ sinh thái đang gánh chịu, cũng như những tác động mà con người có thể vô tình để lại.
Việc trực tiếp đồng hành cùng vòng đời của rùa biển giúp anh nhận ra con người thực chất chỉ là một phần rất nhỏ giữa thiên nhiên rộng lớn. Từ hình ảnh rùa mẹ lội bãi đẻ trứng, tổ trứng ẩn mình dưới cát ấm cho đến những rùa con chập chững tìm đường ra biển, tất cả đều đang vận hành theo một nhịp sống riêng cần được tôn trọng.
“Không phải lúc nào con người cũng cần chạm vào, đến gần hay can thiệp mới gọi là yêu thiên nhiên. Đôi khi yêu thiên nhiên chính là biết đứng xa một chút, im lặng một chút và để mọi thứ được sống đúng với nhịp của nó”, anh Khanh chia sẻ.
Nếu trước đây anh muốn đi thật nhiều để nhìn thấy thiên nhiên, thì sau những trải nghiệm tại Côn Đảo, mong muốn ấy chuyển thành việc hiểu thiên nhiên nhiều hơn để biết cách gìn giữ những nơi mình đã đi qua.
Khi được hỏi về những mong muốn của bản thân đối với công tác bảo tồn trong thời gian tới, anh Khanh bày tỏ: “Tôi vẫn mong sẽ có thêm nhiều cơ hội trở lại Côn Đảo. Tôi hy vọng một ngày nào đó, khi trở lại những bãi biển ấy, mình vẫn có thể chứng kiến những con rùa mẹ lên bờ sinh sản và những chú rùa con an toàn tìm đường trở về với đại dương. Bởi sau cùng, điều tôi mong muốn nhất là ngày càng có nhiều rùa biển được an toàn trở về biển và những bãi biển nơi chúng tìm đến mỗi mùa sinh sản vẫn luôn đủ an toàn để đón chúng”.
Đặc biệt, khi nhìn về chặng đường phía trước, anh không muốn hành trình của mình chỉ dừng lại ở việc mỗi năm ra đảo làm tình nguyện viên vài tuần rồi trở về. Anh luôn trăn trở tìm cách để những trải nghiệm đó tiếp tục tạo ra giá trị bền vững ngay cả khi mình không có mặt trên đảo.
“Tôi làm trong lĩnh vực truyền thông, sự kiện và du lịch, đồng thời cũng sáng tạo nội dung, nên muốn tận dụng những kỹ năng và công việc mình đang có để đóng góp cho hoạt động bảo tồn theo một cách lâu dài hơn. Đó có thể là những bộ ảnh, video, phim ngắn, các buổi chia sẻ, dự án truyền thông hoặc hoạt động cộng đồng, qua đó giúp câu chuyện bảo tồn trở nên gần gũi, dễ tiếp cận hơn, đặc biệt với người trẻ”, anh Tuấn Khanh nói.
Bên cạnh đó, anh cũng hy vọng các “Đồng Rùa” (cách gọi các tình nguyện viên cùng tham gia công tác bảo tồn rùa - PV) sau mỗi đợt tình nguyện vẫn giữ kết nối và cùng nhau lan tỏa những giá trị đã trải qua. Theo anh, ý nghĩa của chương trình không chỉ nằm trong khoảng thời gian có mặt trên đảo. Nếu mỗi tình nguyện viên khi trở về tiếp tục kể câu chuyện bảo tồn cho gia đình, bạn bè, trường học hay nơi làm việc, tác động của một mùa rùa sẽ tiếp tục được nối dài và tạo ra sự lan tỏa rộng lớn hơn.
Từ những trải nghiệm thực tế của chính mình, anh Nguyễn Tuấn Khanh đã gửi gắm nhiều lời khuyên chân thành đến các bạn trẻ về câu chuyện bảo tồn thiên nhiên và bảo vệ môi trường.
Với quan điểm của cá nhân anh, bảo tồn chưa bao giờ là điều gì đó quá xa vời, cũng không phải nhiệm vụ riêng của các nhà khoa học, lực lượng kiểm lâm hay những người chuyên làm công tác môi trường. Không phải ai trong chúng ta cũng có cơ hội đặt chân lên đảo trực rùa, sống nhiều ngày tại các trạm bảo tồn hay tận mắt chứng kiến khoảnh khắc kỳ diệu khi rùa mẹ sinh sản.
Thế nhưng, bất kỳ ai cũng có thể đóng góp cho thiên nhiên ngay từ những lựa chọn nhỏ nhất trong cuộc sống hằng ngày. Đó chỉ đơn giản là việc bớt đi một món đồ nhựa dùng một lần, không xả rác, từ chối các sản phẩm từ động vật hoang dã, tôn trọng quy định tại các khu bảo tồn và luôn thực hành du lịch có trách nhiệm...
Anh Nguyễn Tuấn Khanh chia sẻ: "Tôi tin rằng người trẻ đang sở hữu lợi thế lớn về năng lượng, khả năng kết nối và sức mạnh truyền thông. Một câu chuyện được kể đúng, một hình ảnh đẹp được chia sẻ có trách nhiệm hay một hành động tích cực được lan tỏa đều có thể đánh thức sự quan tâm của cộng đồng đối với thiên nhiên và đa dạng sinh học.
Cứ đi, cứ khám phá và cứ yêu thiên nhiên theo cách của mình. Nhưng sau mỗi hành trình, hãy thử mang về nhiều hơn một chút trách nhiệm với nơi mình đã đi qua.”
Đối với anh, tình yêu thiên nhiên thực thụ không nên chỉ dừng lại ở cảm giác say đắm trước cảnh sắc mây trời, mà phải là khao khát cháy bỏng được gìn giữ những điều đẹp đẽ ấy để chúng tiếp tục vẹn nguyên và hiện diện cho cả các thế hệ mai sau.
