Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam: Đừng coi 2026 là năm 'nghỉ ngơi' trước khi Mỹ tăng thuế
Hàng gỗ Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều lớp rào cản thương mại tại Mỹ.
Xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam vẫn tăng trong 7 tháng đầu năm 2026, nhưng thị trường lớn nhất lại đi ngược xu hướng. Xuất khẩu sang Mỹ giảm gần 6%, trong khi Trung Quốc tăng mạnh, cho thấy áp lực thuế quan đang tác động rõ hơn đến thị trường và chuỗi cung ứng ngành gỗ.
7 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam đạt khoảng 10,2 tỷ USD, tăng 5,6% so với cùng kỳ. Mỹ tiếp tục là thị trường lớn nhất với kim ngạch khoảng 5,09 tỷ USD, giảm 5,8% và chiếm gần một nửa tổng kim ngạch.
Trong khi đó, xuất khẩu sang Trung Quốc đạt khoảng 1,54 tỷ USD, tăng 46,4%; Nhật Bản đạt khoảng 1,27 tỷ USD, tăng 5,8%.
Diễn biến này đáng chú ý bởi Mỹ đã trở thành thị trường chủ lực của ngành gỗ Việt Nam trong nhiều năm. Khi thị trường này giảm, tác động không chỉ nằm ở kim ngạch xuất khẩu mà còn có thể lan sang đơn hàng, giá bán, biên lợi nhuận và kế hoạch sản xuất của doanh nghiệp.
Đáng chú ý, hàng gỗ Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều lớp rào cản thương mại tại Mỹ. Ngoài các mức thuế áp dụng đối với một số sản phẩm, Washington còn sử dụng các biện pháp phòng vệ thương mại đối với từng nhóm hàng.
Ngày 19/8/2026, Ủy ban Thương mại Quốc tế Mỹ (USITC) xác định ngành sản xuất Mỹ bị thiệt hại bởi gỗ dán cứng và gỗ dán trang trí nhập khẩu từ Việt Nam, Trung Quốc và Indonesia. Đây là bước quan trọng trong quy trình áp dụng các biện pháp chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với nhóm sản phẩm này.
Một số sản phẩm khác như đồ nội thất bọc bằng gỗ, tủ bếp và tủ phòng tắm cũng chịu thuế theo Section 232, trong khi kế hoạch tăng thuế đối với một số nhóm sản phẩm đã được lùi đến năm 2027.
Những diễn biến trên đặt ra câu hỏi về khả năng duy trì lợi thế của gỗ Việt Nam tại Mỹ, cũng như cách doanh nghiệp cần chuẩn bị trước một môi trường thương mại ngày càng khó dự báo.
Để làm rõ tác động thực tế của chính sách thuế Mỹ đối với ngành gỗ Việt Nam, cũng như những thay đổi cần thiết để duy trì vị trí trong chuỗi cung ứng, Người Quan Sát đã có cuộc trao đổi với ông Ngô Sỹ Hoài - Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam.
7 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam sang Mỹ giảm gần 6%, trong khi xuất khẩu toàn ngành vẫn tăng. Theo ông, mức giảm này phản ánh tác động của chính sách thuế Mỹ đến đơn hàng và sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam như thế nào?
Trước hết, tôi muốn nhấn mạnh rằng thuế Mỹ dưới thời chính quyền Tổng thống Donald Trump có thể lấy đi một phần đơn hàng và làm giảm đáng kể kim ngạch xuất khẩu của toàn ngành. Tuy nhiên, điều ngành gỗ Việt Nam cần làm là duy trì vị thế trong chuỗi cung ứng dài hạn của Mỹ.
Mức giảm gần 6% rõ ràng là một tín hiệu đáng lưu ý, nhưng theo tôi chưa nên nhìn nhận đây là sự suy giảm về năng lực cạnh tranh của đồ gỗ Việt Nam tại Mỹ.
Trong hơn 2 thập kỷ qua, ngành gỗ Việt Nam đã từng bước khẳng định vị trí rất vững chắc tại thị trường này. Việt Nam hiện là một trong những nguồn cung đồ gỗ lớn của Mỹ, với sự bứt phá mạnh mẽ trong quá trình Mỹ đa dạng hóa nguồn cung.
Có thể nói, Việt Nam đã trở thành một trong những mắt xích quan trọng trong chiến lược “friend-shoring” - đa dạng hóa nguồn cung từ các đối tác được xem là đáng tin cậy - của chuỗi cung ứng đồ gỗ Mỹ.
Đồ gỗ “Made in Vietnam”, với chất lượng tốt, giá cả cạnh tranh và khả năng đáp ứng các đơn hàng lớn, đã trở nên quen thuộc trong không gian sống và làm việc của nhiều người Mỹ, nhất là tầng lớp trung lưu.
Vì vậy, nền tảng cạnh tranh này không thể mất đi chỉ sau một vài năm biến động thuế quan.
Tuy nhiên, tác động của chính sách thuế đã bắt đầu thể hiện khá rõ qua hành vi của thị trường.
Các nhà nhập khẩu thận trọng hơn khi ký hợp đồng dài hạn, thời gian đặt hàng có thể ngắn hơn và yêu cầu nhà cung cấp chia sẻ chi phí thuế nhiều hơn. Khi thuế tăng, nhà nhập khẩu Mỹ không thể gánh toàn bộ. Một phần có thể chuyển sang người tiêu dùng, một phần nhà nhập khẩu chịu và một phần được đẩy ngược về phía nhà sản xuất Việt Nam thông qua yêu cầu giảm giá.
Vì thế, áp lực trước tiên thường không phải là đơn hàng biến mất ngay mà là biên lợi nhuận bị bào mòn, môi trường kinh doanh trở nên nhiều bất trắc và khó dự báo hơn.
Nhưng điều tôi quan tâm nhất vẫn là câu chuyện dài hạn. Rủi ro lớn nhất không phải là mất một vài đơn hàng, mà là mất dần vị thế của Việt Nam trong chiến lược “sourcing” - duy trì nguồn cung dài hạn của các nhà nhập khẩu Mỹ.
Khi nhà nhập khẩu đã tìm được nguồn cung mới, xây dựng lại hệ thống kiểm định, logistics và tiêu chuẩn sản phẩm, việc giành lại vị trí cũ sẽ khó khăn hơn rất nhiều.
Do đó, việc giữ được niềm tin của khách hàng và duy trì vai trò của Việt Nam trong chuỗi cung ứng Mỹ quan trọng hơn rất nhiều so với việc cố giữ đơn hàng bằng mọi giá.
Ngoài mức thuế áp dụng chung, một số sản phẩm gỗ còn chịu các biện pháp phòng vệ thương mại với mức thuế rất cao. Theo ông, nhóm sản phẩm nào đang chịu rủi ro lớn nhất và nguy cơ các biện pháp này mở rộng sang những mặt hàng khác ra sao?
Nhóm đang chịu rủi ro trực tiếp và nghiêm trọng nhất hiện nay là gỗ dán sản xuất từ gỗ cứng và gỗ dán trang trí (hardwood and decorative plywood).
Ngày 19/8 vừa qua, USITC đã ra phán quyết khẳng định thiệt hại đối với ngành sản xuất Mỹ từ hardwood và decorative plywood nhập khẩu từ Việt Nam, Trung Quốc và Indonesia. Với những mức thuế được xác định trong quá trình điều tra của Bộ Thương mại Mỹ, khả năng tiếp tục xuất khẩu của một số doanh nghiệp thuộc nhóm sản phẩm này sẽ gặp khó khăn rất lớn.
Nhóm thứ hai cần đặc biệt quan tâm là đồ nội thất bọc bằng gỗ, tủ bếp và tủ phòng tắm, đang chịu thuế 25% theo Section 232 và có nguy cơ chịu mức thuế cao hơn từ đầu năm 2027 nếu không có thay đổi về chính sách.
Điều đáng lo hơn một vụ kiện cụ thể là Mỹ hiện sử dụng ngày càng nhiều công cụ thương mại khác nhau cùng lúc. Vì vậy, doanh nghiệp không thể nghĩ rằng mặt hàng của mình hôm nay chưa bị điều tra thì ngày mai cũng sẽ an toàn.
Những sản phẩm có kim ngạch tăng nhanh, chiếm thị phần lớn, có nguyên liệu hoặc linh kiện từ các nước đang chịu thuế cao, hoặc không chứng minh được rõ ràng xuất xứ và chuỗi cung ứng đều có thể trở thành đối tượng bị khởi kiện và điều tra.
Đây cũng là một thay đổi rất quan trọng trong cạnh tranh quốc tế. Truy xuất nguồn gốc, xuất xứ, lao động và tính minh bạch của chuỗi cung ứng không còn chỉ là vấn đề tuân thủ mà đã trở thành một phần của năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Trong khi xuất khẩu gỗ sang Mỹ giảm, xuất khẩu sang một số thị trường khác, trong đó có Trung Quốc, lại tăng mạnh. Theo ông, đây là sự dịch chuyển đơn hàng mang tính ngắn hạn hay đang cho thấy xu hướng tái cơ cấu thị trường của ngành gỗ Việt Nam?
Theo tôi có cả hai yếu tố, nhưng xu hướng tái cơ cấu thị trường sẽ mang tính dài hạn hơn.
Điều cần lưu ý là không thể hiểu một cách đơn giản rằng đơn hàng mất ở Mỹ đang được “tái định cư” sang Trung Quốc. Hai thị trường có cơ cấu rất khác nhau.
Mỹ chủ yếu nhập đồ gỗ nội, ngoại thất có giá trị gia tăng cao, trong khi Trung Quốc nhập rất nhiều nguyên liệu, đặc biệt là dăm gỗ và các sản phẩm sơ chế, bán thành phẩm.
Vì vậy, tăng trưởng ở Trung Quốc rất tích cực nhưng không thể thay thế hoàn toàn thị trường Mỹ, đặc biệt xét về giá trị gia tăng của lâm nghiệp và công nghiệp gỗ Việt Nam.
Tôi cho rằng chiến lược đúng không phải là rời Mỹ để sang Trung Quốc hay bất kỳ một thị trường nào khác.
Mỹ vẫn là một trong những thị trường tiêu dùng đồ gỗ lớn nhất thế giới và doanh nghiệp gỗ Việt Nam đã mất hơn 20 năm để thâm nhập, xây dựng lòng tin và vị trí tại thị trường này.
Điều cần làm là vừa giữ được thị trường Mỹ, vừa làm mới cách tiếp cận để tăng xuất khẩu vào Trung Quốc, Nhật Bản, EU, Canada, Australia, Trung Đông và đặc biệt là thị trường nội địa.
Tôi tin rằng người Mỹ vẫn có nhu cầu lớn đối với đồ nội thất nhập khẩu từ Việt Nam. Quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt - Mỹ cũng là nền tảng quan trọng để hai bên tiếp tục hợp tác theo tinh thần cùng có lợi.
Tôi muốn nhấn mạnh: Đa dạng hóa không có nghĩa là thay Mỹ bằng một thị trường khác, mà là để khi một thị trường gặp cú sốc, toàn ngành không bị rung lắc và thiệt hại quá nặng nề.
Mỹ đang hoãn một số đợt tăng thuế đối với sản phẩm gỗ đến năm 2027. Theo ông, doanh nghiệp cần tận dụng khoảng thời gian này như thế nào để củng cố lợi thế tại thị trường Mỹ và giảm rủi ro thuế quan?
Theo tôi, doanh nghiệp không nên coi đây là một năm “nghỉ ngơi” trước khi thuế tăng. Đây phải là khoảng thời gian để tái cấu trúc, chuyển đổi số và trả lời câu hỏi “to be or not to be” - tồn tại hay không tồn tại.
Việc đầu tiên là rà soát lại chuỗi cung ứng: nguyên liệu từ đâu, xuất xứ thế nào, nhà cung cấp là ai, hồ sơ lao động, môi trường và tính hợp pháp có đầy đủ hay không.
Chúng ta phải tiến dần từ việc “có hồ sơ để xuất trình” sang khả năng truy xuất và chứng minh chuỗi cung ứng gần như theo thời gian thực bằng bằng chứng điện tử, có độ tin cậy cao.
Ở đây, kinh tế số có vai trò đặc biệt quan trọng. Ngành gỗ cần tận dụng chuyển đổi số để kết nối từ nguyên liệu, thiết kế, sản xuất, tồn kho, logistics đến khách hàng; ứng dụng dữ liệu để dự báo nhu cầu, quản lý đơn hàng, truy xuất nguồn gốc và tối ưu hóa sản xuất.
Chuyển đổi số không phải đơn giản là biến giấy tờ thành file điện tử. Mục tiêu cuối cùng phải là giúp doanh nghiệp làm chủ tốt hơn chuỗi cung ứng và nâng cao chất lượng tăng trưởng.
Thứ hai, phải thay đổi cách cạnh tranh.
Nếu chúng ta chỉ làm OEM và cạnh tranh bằng giá, bằng đầu vào chi phí thấp, thì mỗi lần thuế tăng, doanh nghiệp lại buộc phải giảm giá để giữ khách hàng và lại rơi vào khó khăn.
Con đường lâu dài phải là chuyển mạnh sang ODM, OBM, thiết kế, phát triển sản phẩm, thương hiệu và dịch vụ.
Khi doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu vào thiết kế, nghiên cứu thị trường và hệ thống cung ứng của khách hàng Mỹ, việc thay thế nhà cung cấp Việt Nam sẽ khó hơn rất nhiều.
Nói cách khác, thuế quan đang tạo áp lực nhưng cũng thúc đẩy ngành gỗ Việt Nam phải chuyển đổi nhanh hơn - từ tăng trưởng dựa nhiều vào số lượng và giá thấp sang tăng trưởng dựa vào năng suất, công nghệ, thiết kế, tính minh bạch và giá trị gia tăng.
Nếu mức thuế cao được duy trì trong dài hạn, ông đánh giá đâu sẽ là tác động lớn nhất đối với ngành gỗ Việt Nam: giảm đơn hàng, thu hẹp biên lợi nhuận hay dịch chuyển sản xuất sang các thị trường khác? Hiệp hội kiến nghị gì để ứng phó?
Theo tôi, ba tác động này sẽ xuất hiện tuần tự.
Trước tiên là biên lợi nhuận giảm, bởi doanh nghiệp buộc phải chia sẻ một phần chi phí thuế với khách hàng để giữ đơn hàng.
Nếu thuế cao kéo dài, đơn hàng sẽ bắt đầu dịch chuyển sang những nguồn cung cạnh tranh hơn.
Và nguy hiểm nhất về dài hạn là nhà nhập khẩu Mỹ hình thành một hệ thống “sourcing” mới. Khi chuỗi cung ứng đã được thiết lập lại thì giành lại vị trí cũ sẽ khó và tốn kém hơn rất nhiều.
Tuy nhiên, cũng cần nhìn quan hệ thương mại gỗ Việt Nam - Mỹ theo cả hai chiều.
Ngành gỗ Việt Nam chia sẻ mối quan tâm chính đáng của Mỹ về cân bằng thương mại và đang chủ động tăng nhập khẩu nguyên liệu gỗ từ Mỹ. Mỹ có nguồn tài nguyên gỗ đặc biệt lớn, hợp pháp, bền vững và phù hợp với nhu cầu của ngành chế biến Việt Nam.
Gỗ sồi đỏ, sồi trắng, tần bì, óc chó, anh đào, dẻ gai, thông... của Mỹ sau khi nhập khẩu vào Việt Nam được người lao động Việt Nam chế biến thành bàn ghế, tủ bếp, đồ phòng ngủ, đồ văn phòng rồi một phần quay trở lại phục vụ người tiêu dùng Mỹ.
Đây là một chuỗi giá trị có tính bổ trợ, chứ không đơn giản là quan hệ một chiều giữa người xuất khẩu và người nhập khẩu.
Năm 2024, Việt Nam nhập khoảng 316 triệu USD gỗ tròn và gỗ xẻ từ Mỹ; đến năm 2025, con số đã tăng lên khoảng 600 triệu USD; 6 tháng đầu năm 2026 đạt gần 400 triệu USD và cả năm nay có thể đạt khoảng 1 tỷ USD.
Việt Nam đang trở thành một thị trường ngày càng quan trọng đối với gỗ nguyên liệu của Mỹ. Việc tiếp tục tăng nhập khẩu gỗ Mỹ vừa giúp đa dạng hóa nguyên liệu hợp pháp, vừa đóng góp vào quan hệ thương mại cân bằng và bền vững hơn giữa hai nước.
Về phía chính sách, Hiệp hội kiến nghị một số hướng lớn.
Trước hết, Chính phủ cần tiếp tục đối thoại với phía Mỹ về thuế theo Section 232, Section 301 và các vấn đề thương mại liên quan, hướng tới một cơ chế thuế công bằng và bình đẳng hơn, trên cơ sở nhấn mạnh lợi ích đan xen của chuỗi cung ứng hai nước, chứ không chỉ nhìn vào con số thâm hụt thương mại.
Thứ hai, Việt Nam cần xây dựng hệ thống cảnh báo sớm về phòng vệ thương mại, nhận diện những mặt hàng tăng trưởng bất thường hoặc có nguy cơ bị điều tra trước khi vụ việc xảy ra.
Thứ ba, phải kiểm soát nghiêm gian lận xuất xứ và chuyển tải bất hợp pháp. Không thể để lợi ích ngắn hạn của một vài doanh nghiệp làm tổn hại uy tín mà cả ngành đã xây dựng trong nhiều năm.
Thứ tư, cần hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc, tự động hóa sản xuất, phát triển thiết kế và thương hiệu để từng bước chuyển từ OEM sang ODM và OBM, để không chỉ “Made in Vietnam” mà còn là “Trusted with Vietnam” - được tin tưởng khi hợp tác với Việt Nam.
Và cuối cùng, doanh nghiệp phải đa dạng hóa thị trường nhưng đồng thời không được tự đánh mất lợi thế đã gây dựng được tại Mỹ.
Tôi nghĩ sức ép thuế quan hiện nay cũng nên được nhìn như một động lực cải cách. Thuế quan có thể làm giảm kim ngạch xuất khẩu gỗ Việt Nam trong ngắn hạn, nhưng nếu biết tận dụng sức ép này để vươn lên làm chủ chuỗi cung ứng, chuyển đổi số và nâng cao giá trị gia tăng, nó có thể thúc đẩy ngành chuyển sang một chất lượng tăng trưởng cao hơn.
Mục tiêu cuối cùng không chỉ là vượt qua những cú sốc thuế, mà phải là xây dựng một ngành gỗ Việt Nam có khả năng cạnh tranh trong một thế giới mà thương mại ngày càng gắn chặt với an ninh kinh tế, nguồn gốc nguyên liệu, lao động, môi trường, công nghệ và sự minh bạch của toàn bộ chuỗi cung ứng.
Sức ép thuế quan vì vậy đang đặt ngành gỗ Việt Nam trước một bài toán lớn hơn việc giữ hay mất từng đơn hàng. Trong ngắn hạn, doanh nghiệp có thể phải chấp nhận biên lợi nhuận thấp hơn để duy trì khách hàng; nhưng về dài hạn, lợi thế sẽ nằm ở khả năng kiểm soát chuỗi cung ứng, chứng minh xuất xứ, nâng cao giá trị gia tăng và xây dựng thương hiệu.
Khoảng thời gian trước năm 2027 vì thế không còn nhiều dư địa để chờ đợi. Đây là lúc doanh nghiệp phải chuyển từ ứng phó với thuế quan sang chủ động xây dựng năng lực cạnh tranh mới, trong đó minh bạch, công nghệ, thiết kế, thương hiệu và khả năng làm chủ chuỗi cung ứng sẽ trở thành những yếu tố quyết định vị thế của gỗ Việt Nam tại thị trường Mỹ.
Xin cảm ơn những chia sẻ của ông!
