Loại quả trồng bạt ngàn ở Tây Nguyên nay chuẩn bị bước vào hệ thống siêu thị xa xỉ của nước Mỹ, giá trị xuất khẩu lên tới hàng trăm triệu USD

Bức tranh xuất khẩu rau quả của Việt Nam đang trải qua những ngày tháng rực rỡ nhất khi kim ngạch 7 tháng đầu năm 2026 chạm mốc 4,83 tỷ USD, ghi nhận mức tăng trưởng 24,9% so với cùng kỳ năm ngoái. Nếu như sầu riêng từ lâu đã chiếm trọn vầng hào quang trên các mặt báo, thì ở một diễn biến tĩnh lặng hơn, các cơ quan chức năng đang ráo riết đàm phán kỹ thuật để đưa chanh leo và bưởi vượt qua những hàng rào kiểm dịch khắt khe nhất thế giới. Sự chuyển dịch này không chỉ mở ra vùng hứa mới cho người nông dân mà còn khẳng định năng lực đáp ứng tiêu chuẩn toàn cầu của hệ thống nông nghiệp nội địa.

Việt Nam hiện vững vàng trong top 10 quốc gia xuất khẩu chanh leo lớn nhất toàn cầu. Thống kê từ Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho thấy quy mô canh tác chanh leo tính đến năm 2024 đã vượt 10.400 ha, mang lại sản lượng trên 163.000 tấn. Vùng đất đỏ bazan Tây Nguyên tiếp tục giữ vị thế thủ phủ của loại cây dây leo này khi thâu tóm hơn 80% diện tích và đóng góp tới trên 90% tổng sản lượng cả nước.

Theo lộ trình phát triển cây ăn quả chủ lực đến năm 2030, diện tích trồng chanh leo sẽ được kìm giữ ở mức ổn định từ 12.000 đến 15.000 ha, trải dài qua các tỉnh Lâm Đồng, Gia Lai, Đắk Lắk, Quảng Trị, Nghệ An và Sơn La. Việc kiểm soát diện tích nhằm mục đích tập trung thâm canh, đẩy sản lượng lên ngưỡng 250.000 đến 300.000 tấn mỗi năm. Đáng chú ý nhất trong năm 2026 là việc Mỹ dự kiến sẽ đăng công báo chính thức cho phép nhập khẩu chanh leo từ Việt Nam.

Sự gật đầu từ nền kinh tế lớn nhất thế giới mang ý nghĩa bảo chứng chất lượng cực kỳ to lớn, bởi đây là quốc gia nổi tiếng với những hàng rào kỹ thuật và vệ sinh an toàn thực phẩm nghiêm ngặt bậc nhất. Cánh cửa này mở ra kỳ vọng tiếp tục nối dài đà tăng trưởng ngoạn mục của ngành hàng chanh leo, vốn đã chứng kiến cú nhảy vọt giá trị xuất khẩu từ mốc 20 triệu USD lên mức 222,5 triệu USD trong hơn một thập kỷ qua.

Song song với chanh leo, chiến lược đa dạng hóa thị trường đối với quả bưởi đang cho thấy những bước đi chiến lược và vô cùng bài bản. Với diện tích canh tác khổng lồ lên tới 106.000 ha, Việt Nam tự hào sở hữu những vùng chuyên canh bưởi trứ danh như Diễn, Phúc Trạch, Đoan Hùng, Năm Roi và Da Xanh. Để khai thác tối đa dư địa của vựa trái cây này, các nhà quản lý đang áp dụng chiến thuật tấn công trực diện vào những thị trường đòi hỏi tiêu chuẩn cao nhất.

Tại mặt trận Nhật Bản, các chuyên gia nông nghiệp nước bạn đã trực tiếp sang Việt Nam giám sát loạt thí nghiệm diện rộng về cơ chế quản lý ruồi đục quả. Những kết quả khả quan từ phòng thí nghiệm và thực địa đang tạo tiền đề vững chắc để hoàn thiện hồ sơ kỹ thuật, dọn đường cho trái bưởi Việt lên kệ siêu thị xứ sở hoa anh đào. Trong khi đó, con đường tiến sang Australia đã chính thức được khai thông bằng lô hàng bưởi đầu tiên xuất bến thành công vào tháng 4 năm nay.

Tại thị trường tỷ dân Trung Quốc, một nghị định thư mang tính bước ngoặt về yêu cầu kiểm dịch thực vật đối với bưởi và chanh tươi cũng đã được ký kết vào ngày 15 tháng 4. Đáp ứng đòi hỏi khắt khe từ Tổng cục Hải quan Trung Quốc, Việt Nam đã khẩn trương cung cấp hệ thống hình ảnh, video của 140 mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói để phục vụ công tác hậu kiểm. Cơ quan chức năng cũng đang đệ trình danh sách mở rộng gồm 221 mã vùng trồng và 63 cơ sở đóng gói mới chờ được đối tác phê duyệt.

Sức hấp dẫn của trái bưởi Việt Nam từng được minh chứng rõ nét trong chuyến công tác năm 2023 của hai cựu Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp Mỹ là bà Jennifer Moffitt và bà Alexis Taylor. Sau khi nếm thử, họ đã để lại những dòng nhận xét chân thực: "Tuyệt vời. 10/10. Tôi trông đợi được thấy loại bưởi này trong các cửa hàng tại Mỹ và mua nó với tư cách là người tiêu dùng địa phương".

Tuy nhiên, việc có được cái gật đầu từ các đối tác quốc tế mới chỉ là nét vẽ đầu tiên trong một bức tranh thương mại đầy thách thức. Một khi hàng rào thuế quan được tháo gỡ, hàng rào kỹ thuật sẽ ngay lập tức được dựng lên và siết chặt hơn bao giờ hết. Để duy trì luồng xuất khẩu xuyên suốt, các doanh nghiệp và hợp tác xã buộc phải tuân thủ triệt để các quy định về mã số vùng trồng, quy chuẩn tại cơ sở đóng gói và minh bạch trong truy xuất nguồn gốc.

Câu chuyện của bưởi hay chanh leo đều chung một đáp án là chất lượng quyết định sự sống còn. Khi quy mô sản xuất ngày một phình to, việc kiểm soát rủi ro sinh học từ khâu chọn giống, bón phân, quản lý dịch hại cho đến khâu sơ chế sau thu hoạch không còn là lựa chọn mà là mệnh lệnh thị trường. Chỉ khi giữ được sự đồng đều về chất lượng trên từng container hàng xuất ngoại, nông sản Việt Nam mới có thể trụ vững và bám rễ sâu vào chuỗi cung ứng trái cây xa xỉ của thế giới.