TS. Cấn Văn Lực: Muốn giữ chân dòng vốn ngoại, Việt Nam phải nâng sức hút của thị trường vốn
Mục tiêu tăng trưởng hai con số đặt ra bài toán lớn về huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực đầu tư.
.jpg)
Theo mục tiêu đề ra, đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên, GDP bình quân đầu người khoảng 8.500 USD, trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao. Mục tiêu này đặt ra bài toán lớn về huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực đầu tư.
Trao đổi về những giải pháp thúc đẩy tăng trưởng, TS. Cấn Văn Lực nhấn mạnh vai trò của việc phát triển thị trường tài chính, ổn định kinh tế vĩ mô. Theo ông, đây là những yếu tố quan trọng để khơi thông nguồn lực, giảm áp lực lên chính sách tiền tệ và hỗ trợ tăng trưởng bền vững.
.jpg)
Thưa ông, trong tháng 10 vừa qua, các nhà đầu tư nước ngoài đã rút khoảng 50 tỷ USD khỏi thị trường chứng khoán châu Á. Đối với Việt Nam, cần có những giải pháp gì để giữ chân và thu hút dòng vốn ngoại quay trở lại?
TS. Cấn Văn Lực: Trước hết, cần nhìn nhận rằng dòng tiền trên thị trường tài chính quốc tế có tính linh hoạt rất cao. Nhà đầu tư luôn điều chỉnh hướng phân bổ vốn đến những thị trường có mức sinh lời tốt hơn, tương xứng với mức độ rủi ro mà họ chấp nhận.
Trong bối cảnh hiện nay, lãi suất tại Mỹ, châu Âu và một số nền kinh tế khác có xu hướng tăng trở lại, trong khi rủi ro toàn cầu cũng gia tăng. Vì vậy, dòng vốn đầu tư quốc tế đang có xu hướng quay trở lại những thị trường như Mỹ và một số nền kinh tế phát triển để tìm kiếm cơ hội sinh lời. Đây là một trong những nguyên nhân khiến dòng vốn rút khỏi khu vực châu Á, trong đó có Việt Nam.
Do đó, cần xác định đây là xu hướng chung của kinh tế thế giới, chứ không phải vấn đề riêng của thị trường Việt Nam.
Đối với Việt Nam, theo tôi, chúng ta đang đi đúng hướng và cần kiên trì với một số nhóm giải pháp.
Thứ nhất, tiếp tục quyết tâm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế cao nhưng phải đi đôi với giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô. Đây là điều kiện nền tảng để tạo niềm tin cho nhà đầu tư trong và ngoài nước.
.jpg)
Thứ hai, tiếp tục cải thiện mạnh mẽ môi trường đầu tư, kinh doanh, tháo gỡ những vướng mắc về thể chế, chính sách và thủ tục hành chính. Nhà đầu tư quốc tế không chỉ quan tâm đến khả năng sinh lời mà còn đặc biệt chú trọng tính ổn định, minh bạch và khả năng dự báo của môi trường đầu tư.
Thứ ba, phải phát triển mạnh thị trường vốn. Đây là một trong những địa chỉ quan trọng mà nhà đầu tư nước ngoài quan tâm khi quyết định phân bổ nguồn lực. Trong đó, chúng ta cần đẩy nhanh hơn, quyết liệt hơn việc phát triển thị trường trái phiếu, nhất là trái phiếu doanh nghiệp, đồng thời mở rộng thị trường quỹ.
Hiện nay, các cấu phần này của thị trường vốn Việt Nam vẫn còn tương đối mỏng, quy mô hạn chế và mức độ đa dạng chưa cao. Vì vậy, cần tập trung phát triển để tạo thêm sản phẩm, công cụ đầu tư và cơ hội phân bổ vốn cho các nhà đầu tư.
Cuối cùng, cần tận dụng tốt cơ hội nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam. Khi thị trường được nâng hạng lên nhóm thị trường mới nổi, sức hấp dẫn đối với dòng vốn quốc tế sẽ được cải thiện. Đồng thời, chúng ta cũng cần tiếp tục nỗ lực nâng xếp hạng tín nhiệm quốc gia lên mức đầu tư, qua đó tăng khả năng huy động vốn từ các nguồn lực nước ngoài với chi phí hợp lý hơn.
Bên cạnh đó, Việt Nam có thể nghiên cứu, phát triển thêm các kênh huy động vốn dài hạn như trái phiếu chính quyền địa phương, trái phiếu đô thị và các sản phẩm trái phiếu chuyên biệt khác.
Trong hành trình hướng tới mục tiêu dài hạn hơn vào năm 2030, để phát triển các kênh huy động vốn dài hạn như trái phiếu chính quyền địa phương, trái phiếu đô thị hay trái phiếu công trình, theo ông, Việt Nam cần chuẩn bị những điều kiện gì?
TS. Cấn Văn Lực: Theo tôi, trước hết cần hoàn thiện thể chế và khuôn khổ pháp luật để cho phép đa dạng hóa các loại hình trái phiếu. Không chỉ dừng ở trái phiếu chính quyền địa phương, chúng ta có thể phát triển trái phiếu chính quyền đô thị, trái phiếu công trình, trái phiếu hạ tầng, trái phiếu xanh, trái phiếu bền vững, trái phiếu xã hội và nhiều sản phẩm khác.
Việc đa dạng hóa sản phẩm sẽ giúp mở rộng khả năng huy động vốn, đồng thời đáp ứng nhu cầu khác nhau của các nhóm nhà đầu tư.
Thứ hai, hồ sơ phát hành phải được chuẩn bị một cách bài bản, chuyên nghiệp và minh bạch. Các tài liệu cần được xây dựng đầy đủ bằng cả tiếng Việt và tiếng Anh để nhà đầu tư trong nước cũng như quốc tế có thể tiếp cận, đánh giá và đưa ra quyết định.
Thứ ba, phải hướng đến những nhà đầu tư tiềm năng và triển vọng, đồng thời bảo đảm các điều kiện mà họ quan tâm khi đầu tư vào Việt Nam. Theo đó, khoản đầu tư phải có khả năng sinh lời, được bảo đảm an toàn và có tính thanh khoản tốt. Khi nhà đầu tư muốn thoái vốn hoặc chuyển nhượng khoản đầu tư, quá trình này cần thuận lợi, đơn giản.
Đây là những yếu tố rất quan trọng để tạo dựng niềm tin và thu hút dòng vốn dài hạn. Tôi hy vọng trong thời gian tới, thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam sẽ phát triển ở cấp độ tốt hơn, thay vì tiếp tục ở trạng thái tương đối trầm lắng như hiện nay.
.jpg)
Việt Nam đang thúc đẩy xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế tại TP.HCM và Đà Nẵng. Sau những bước khởi đầu, theo ông, chúng ta cần tập trung vào những vấn đề gì để thu hút các định chế tài chính và nhà đầu tư quốc tế tham gia?
TS. Cấn Văn Lực: Theo tôi, có ba nhóm vấn đề cần tập trung triển khai.
Thứ nhất là thể chế, chính sách và pháp luật. Những vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai cần được rà soát, thảo luận và tháo gỡ kịp thời. Chẳng hạn, hiện nay một số định chế tài chính, tổ chức tài chính có kiến nghị xem xét nới lỏng một phần điều kiện để được gia nhập Trung tâm tài chính quốc tế của Việt Nam. Theo tôi, chúng ta nên quan tâm đến những kiến nghị này để tạo điều kiện thuận lợi hơn trong giai đoạn ban đầu.
Tất nhiên, nới lỏng điều kiện không có nghĩa là buông lỏng quản lý hay bỏ qua các yêu cầu kiểm soát. Điều quan trọng là có cách tiếp cận linh hoạt, phù hợp với giai đoạn hình thành và phát triển ban đầu của trung tâm, vừa tạo thuận lợi cho nhà đầu tư, vừa bảo đảm an toàn cho hệ thống.
.jpg)
Thứ hai, cần sớm hình thành những sản phẩm và hoạt động giao dịch cụ thể. Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu trong năm nay phải có một số sản phẩm, hoạt động giao dịch bước đầu. Đây là việc cần thiết để triển khai thực tế, qua đó có cơ sở tổng kết, rút kinh nghiệm và tiếp tục hoàn thiện.
Những sản phẩm ban đầu cũng có ý nghĩa tạo cảm hứng, khuyến khích các doanh nghiệp, định chế tài chính và các địa phương khác tham gia vào quá trình phát triển thị trường.
Thứ ba, cần xây dựng kế hoạch phát triển Trung tâm tài chính quốc tế của Việt Nam với tầm nhìn dài hạn hơn, có lộ trình rõ ràng. Nhà đầu tư quốc tế khi tham gia thị trường cần nhìn thấy triển vọng phát triển tích cực và sự nhất quán trong định hướng của Việt Nam.
Khi có niềm tin vào triển vọng đó, họ mới yên tâm thành lập các pháp nhân tại Việt Nam, chẳng hạn như công ty tài chính, ngân hàng con, công ty chứng khoán con hoặc quỹ đầu tư.
Vì vậy, theo tôi, bên cạnh việc triển khai những bước đi trước mắt, chúng ta cần có tầm nhìn dài hạn và cơ chế đủ linh hoạt để thu hút các định chế tài chính quốc tế. Đây là quá trình cần được thực hiện từng bước, có kiểm soát và liên tục rút kinh nghiệm để hoàn thiện.
Nhìn về thời điểm hiện tại, trong bối cảnh lãi suất huy động có xu hướng tăng, lạm phát và rủi ro địa chính trị còn nhiều bất định, ông đánh giá dư địa điều hành lãi suất của Việt Nam trong giai đoạn cuối năm và đầu năm tới như thế nào?
TS. Cấn Văn Lực: Chính sách tiền tệ trong năm nay là một thách thức rất lớn, không chỉ đối với Việt Nam mà còn với nhiều nền kinh tế trên thế giới. Rủi ro địa chính trị, áp lực lạm phát và xu hướng lãi suất quốc tế tăng trở lại khiến dư địa điều hành chính sách tiền tệ của các quốc gia bị thu hẹp. Nhiều nước gần như không còn nhiều điều kiện để tiếp tục giảm lãi suất.
Trong bối cảnh đó, Việt Nam cũng không có quá nhiều dư địa để tiếp tục dựa vào chính sách tiền tệ nhằm hỗ trợ tăng trưởng.
Một điểm tích cực là tỷ giá của Việt Nam từ đầu năm đến nay tương đối ổn định. Thậm chí, đồng Việt Nam không mất giá so với USD mà còn tăng giá khoảng 2,5–2,8%. Điều này phần nào cho thấy sức hấp dẫn và tiềm lực của nền kinh tế Việt Nam đang được cải thiện trong mắt các nhà đầu tư.
Tuy nhiên, câu chuyện lãi suất lại có những thách thức riêng. Lãi suất quốc tế tăng, lạm phát toàn cầu và trong nước đều có xu hướng tăng, trong khi Việt Nam vẫn đặt mục tiêu tăng trưởng cao. Vì vậy, việc vừa thúc đẩy tăng trưởng, vừa tiếp tục giảm mặt bằng lãi suất là bài toán không đơn giản.
Theo tôi, nếu muốn đạt được tăng trưởng cao và bền vững, chúng ta phải điều tiết mặt bằng lãi suất thông qua nhiều kênh và giải pháp đồng bộ, chứ không thể chỉ trông chờ vào chính sách tiền tệ.
Trước hết, phải giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô và kiểm soát tốt lạm phát. Đây là điều kiện quan trọng để tạo dư địa cho điều hành lãi suất.
Thứ hai, cần đẩy nhanh giải ngân đầu tư công và cải thiện chất lượng giải ngân. Khi vốn đầu tư công được đưa vào nền kinh tế đúng tiến độ, dòng tiền sẽ quay trở lại hệ thống ngân hàng, hỗ trợ thanh khoản và giảm tình trạng vốn bị ứ đọng tại Kho bạc Nhà nước hoặc các khâu trung gian.
.jpg)
Thứ ba, phải tăng tốc vòng quay tiền trong nền kinh tế. Chẳng hạn, cần đẩy nhanh việc hoàn thuế giá trị gia tăng, xem xét giảm những tỷ lệ ký quỹ chưa hợp lý trong một số ngành nghề, lĩnh vực. Những khoản tiền đang bị giữ lại hoặc chưa được lưu thông hiệu quả cần được khơi thông để quay trở lại hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Một giải pháp quan trọng khác là tiếp tục đẩy nhanh tiến độ xử lý các dự án tồn đọng, vướng mắc. Trong thời gian qua, Chính phủ đã rất quyết liệt tháo gỡ khó khăn cho các dự án. Theo số liệu tôi nắm được, khoảng 3.700 trong tổng số 5.100 dự án đã được tháo gỡ vướng mắc. Tuy nhiên, vẫn còn khoảng 1.400 dự án cần tiếp tục xử lý.
Đây là nguồn lực rất lớn nếu được khơi thông và đưa trở lại hoạt động của nền kinh tế.
Ngoài ra, cần phát triển các kênh huy động và phân bổ vốn khác như Trung tâm tài chính quốc tế, thị trường tín chỉ carbon, khu thương mại tự do. Đây đều là những kênh có thể tạo thêm nguồn lực cho đầu tư và tăng trưởng.
Cuối cùng, cần khai thác tốt hơn nguồn tiết kiệm trong dân cư. Nguồn lực này vẫn còn dư địa, trong khi nhu cầu vốn đầu tư của nền kinh tế rất lớn. Nếu giữ vững được ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và duy trì mặt bằng lãi suất hợp lý, người dân sẽ có thêm niềm tin để đưa tiền vào các kênh đầu tư, sản xuất, kinh doanh.
Cùng với đó, môi trường đầu tư, kinh doanh và thị trường vốn, đặc biệt là thị trường chứng khoán, phải tiếp tục được cải thiện. Khi các kênh đầu tư có triển vọng tích cực, người dân sẽ sẵn sàng đưa nguồn tiền nhàn rỗi vào nền kinh tế thay vì tiếp tục nắm giữ hoặc để vốn nằm yên một chỗ.
Như vậy, muốn giảm mặt bằng lãi suất và hỗ trợ tăng trưởng bền vững, cần khơi thông đồng bộ các nguồn lực, tăng hiệu quả lưu chuyển dòng tiền và phát triển thị trường vốn. Đây mới là hướng đi căn cơ để giảm áp lực lên chính sách tiền tệ.
Trân trọng cảm ơn ông!