Vĩ mô

Từ ký ức về Hà Nội đến We Love Phở ở châu Âu

Ka Mi • 16/02/2026 7:11

“Tôi muốn gửi đến các bạn trẻ là: dù ở đâu, hãy nhớ mình từ đâu đến và đừng ngại mang văn hóa Việt ra thế giới bằng chính niềm tự hào của mình”, ông Mai Hải Lâm, Chủ tịch Hội We Love Phở.

Sinh ra vào những ngày Hà Nội chìm trong khói lửa chiến tranh, lớn lên giữa thiếu thốn và chia ly, rồi dành hơn hai phần ba cuộc đời sống xa quê hương, doanh nhân Mai Hải Lâm chưa bao giờ nghĩ rằng có một ngày, bát phở, một món ăn tưởng chừng bình dị và quen thuộc lại trở thành con đường để ông kết nối cộng đồng người Việt ở Châu Âu và nuôi dưỡng một giấc mơ văn hóa mang tầm vóc di sản.

Ông Mai Hải Lâm, hiện là Ủy viên Ban Chấp hành Hội Doanh nghiệp Việt Nam tại Ba Lan, (Ủy viên BCH Liên hiệp các hội doanh nghiệp Việt Nam tại châu Âu), đồng thời là Chủ tịch Hội We Love Phở với trụ sở đặt ở Brussels, Vương quốc Bỉ.

Với ông Lâm, ký ức những tháng năm đầu đời của ông không gắn với những ngày tháng yên bình, mà bắt đầu bằng câu chuyện chiến tranh được kể lại, bằng những năm tháng cả thành phố sống trong thiếu thốn, lo âu. “Thế hệ chúng tôi lớn lên trong nghèo khó. Không có đồ chơi hiện đại, không có internet, thậm chí một bữa ăn đủ đầy cũng là điều đáng mong đợi”, ông chia sẻ.

Nhưng chính trong những thiếu thốn ấy, một thế hệ đã được rèn giũa bằng khả năng chịu đựng, tinh thần sẻ chia và ý thức rất rõ về giá trị của gia đình, của cộng đồng và của quê hương.

Năm 18 tuổi, Mai Hải Lâm rời Hà Nội sang Ba Lan du học ngành Công nghệ sinh học tại Đại học Bách khoa Warszawa, theo chương trình hợp tác giữa Việt Nam và các nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu. Khi ấy, cũng như rất nhiều người trẻ cùng thời, ông mang theo suy nghĩ rất đơn giản học xong sẽ trở về.

Nhưng lịch sử và hành trình đời người luôn có những khúc quanh bất ngờ. Những biến động lớn ở Đông Âu đầu thập niên 1990 đã thay đổi số phận của hàng vạn du học sinh và lao động Việt Nam.

Ông ở lại Ba Lan, lập nghiệp, lập gia đình và gắn bó với mảnh đất này cho đến hôm nay. Khi nhìn lại, ông nhận ra rằng hơn hai phần ba cuộc đời mình đã sống ở nước ngoài.

Nhưng ký ức về Hà Nội trong ông vẫn còn nguyên vẹn, từ những con phố nhỏ, tem phiếu đến tiếng loa phường vang lên mỗi sớm. Đó là những buổi sáng Hà Nội mờ sương, tiếng rao quen trên phố, làn khói nước dùng phở bốc lên từ các gánh hàng rong và cả những đêm đông mưa rả rích kéo dài…

Với một người sinh ra và lớn lên ở Hà Nội như ông, xa quê không chỉ là khoảng cách địa lý, mà còn là ‘khoảng trống tinh thần’. Những năm đầu ở Ba Lan của ông như thế nào?

Xa quê với một người sinh ra và lớn lên ở Hà Nội không chỉ là khoảng cách địa lý, mà thực sự là một khoảng trống tinh thần rất lớn.

Những năm đầu ở Ba Lan, nỗi nhớ nhà là cảm giác thường trực. Khi đó chưa có internet, điện thoại quốc tế rất hiếm, thư gửi về Việt Nam có khi mất vài tháng mới tới. Mỗi lá thư là một niềm vui lớn, nhưng cũng là một lần chờ đợi mòn mỏi.

May mắn là chúng tôi đi du học theo đoàn, có bạn bè bên cạnh, cùng chia sẻ khó khăn. Chúng tôi sang đây với tư cách du học sinh, với mục tiêu ban đầu là học tập rồi trở về nước.

Nhưng sau những biến động của lịch sử, đặc biệt là giai đoạn chuyển đổi ở Đông Âu, nhiều người trong chúng tôi ở lại. Ba Lan dần trở thành nơi mưu sinh, rồi thành nơi gắn bó. Gia đình tôi ở đây, bạn bè tôi ở đây, ký ức của gần cả cuộc đời tôi cũng ở đây. Thời gian trôi rất nhanh. Nhìn lại, tôi nhận ra rằng đến bây giờ, khoảng hai phần ba cuộc đời của tôi đã sống ở nước ngoài.

Tôi sinh ta trong một gia đình trí thức nên có lẽ những khái niệm về văn hóa, chữ nghĩa cứ gắn lấy tôi. Mặc dù không ở Việt Nam nhưng tôi vẫn đang tham gia vào công ty xuất bản sách ở trong nước.

Ở nước ngoài, tôi cũng từng tham gia tổ chức, giảng dạy và gìn giữ tiếng Việt cho con em cộng đồng trong suốt khoảng thời gian hơn 15 năm. Tuy nhiên, công việc chính của tôi ở Ba Lan lại là kinh doanh hàng thực phẩm.

Với một người sinh ra và lớn lên ở Hà Nội, bát phở đầu tiên trong ký ức tuổi thơ có ý nghĩa như thế nào với ông?

Phải nói thật lòng, hồi nhỏ tôi không có nhiều trải nghiệm ăn phở. Phở hồi đó đối với tôi như là cái gì đó xa xỉ lắm. Bát phở ngon và tuyệt vời nhất lại nằm trong cặp lồng mà tôi được ăn mỗi khi bị ốm.

Khi đó, phở với tôi không chỉ là món ăn, mà là cảm giác được che chở, được yêu thương. ‘Hồn phở Hà Nội’ nằm ở sự tinh tế và cân bằng: nước dùng trong, vị ngọt thanh, không phô trương, không cầu kỳ. Nếu mất đi sự tiết chế và hài hòa ấy, phở sẽ không còn là phở.

Và “We Love Phở” đã ra đời như thế nào?

Tại Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Kiều châu Âu lần thứ 12 ở Budapest (Hungary), tôi có bài tham luận bàn về việc tổ chức Tuần Lễ Phở ở châu Âu. Và từ đó, với sự hưởng ứng của các doanh nhân trẻ, nhóm I Love Phở rồi hội We Love Phở được ra đời với sứ mệnh như hiện nay.

Tôi cho rằng, tình yêu đối với món phở, đối với ẩm thực Việt Nam là mẫu số chung của những người đã, đang và sẽ tham gia vào mạng lưới. Đó không phải là tình yêu của riêng tôi, hay của bất kì một cá nhân đơn lẻ nào. Đó là tình yêu của ‘chúng ta’ đối với quê hương. Chính vì thế, tên gọi của hội đã được điều chỉnh thể hiện đúng tinh thần đó WE LOVE PHỞ - CHÚNG TA YÊU PHỞ.

Những nguồn cảm hứng nào đã dẫn ông đến ý tưởng hình thành We Love Phở?

Hành trình hình thành ý tưởng We Love Phở là sự hội tụ của nhiều nguồn cảm hứng khác nhau, từ những sáng kiến lan tỏa văn hóa trong nước cho tới những mô hình quốc tế thành công trong việc sử dụng văn hóa như một đòn bẩy phát triển thương hiệu quốc gia.

Một trong những điểm khởi đầu quan trọng là sáng kiến “Ngày của Phở” 12/12, do báo Tuổi Trẻ khởi xướng từ năm 2017 nhằm tôn vinh món phở như một biểu tượng văn hóa ẩm thực Việt Nam. Sự kiện này không chỉ thu hút đông đảo công chúng trong nước mà còn tạo đà cho các hoạt động quảng bá phở ra thế giới, với những lễ hội Vietnam Phở Festival được tổ chức tại Nhật Bản, Hàn Quốc và gần nhất là Singapore năm 2025.

Chuỗi sự kiện liên tiếp này cho thấy phở đang ngày càng được bạn bè quốc tế đón nhận không chỉ như một món ăn ngon mà còn như một sản phẩm văn hóa tiêu biểu của Việt Nam, khiến nhiều người trong cộng đồng người Việt ở nước ngoài trăn trở làm sao để đưa phở lên một tầm nhìn toàn cầu hơn nữa.

Bên cạnh đó, nhìn sang quốc tế cũng là một nguồn cảm hứng lớn. Nhiều quốc gia như Hàn Quốc, Nhật Bản hay Thái Lan đã sử dụng văn hóa ẩm thực, âm nhạc, phim ảnh như một ‘đòn bẩy’ để kích thích thương mại, du lịch và nâng tầm hình ảnh quốc gia trên bản đồ thế giới. Họ biến những giá trị truyền thống trở thành thương hiệu mềm lan tỏa mạnh mẽ, điều mà nhiều người Việt xa xứ, trong đó có tôi, luôn ấp ủ cho phở Việt Nam.

Một ví dụ truyền cảm hứng nữa đến từ câu chuyện cá hồi Na Uy và sushi Nhật Bản, khi một sản phẩm đặc trưng được chấp nhận và tôn vinh toàn cầu không chỉ dựa vào chất lượng mà còn nhờ chiến lược quảng bá văn hóa bài bản.

Câu chuyện này khiến tôi càng tin rằng với lịch sử hơn một thế kỷ, tính đại chúng cao và sức lan tỏa tự nhiên, phở hoàn toàn có thể trở thành một biểu tượng văn hóa mang tính di sản, một đại diện cho văn hóa Việt Nam trên trường quốc tế nếu được kết nối, tổ chức và lan tỏa một cách có hệ thống.

Theo ông, khi đưa phở ra nước ngoài, thách thức lớn nhất là gì?

Nguyên liệu chế biến món Việt đã có những lúc là vấn đề khó khăn đối với người Việt ở nước ngoài. Tuy nhiên, hiện nay ở các quốc gia đông người Việt thì chợ Việt Nam hoạt động khá hiệu quả và hầu như cái gì cũng có. Ở những quốc gia ít người Việt hơn thì đương nhiên, nguyên vật liệu sẽ khó mua hơn.

Đối với nghề, tay nghề và kỹ năng chuyên môn là điều rất quan trọng, đặc biệt khi chúng ta muốn nâng tầm món ăn và quảng bá mạnh mẽ cho nó.

Tôi không phải là chuyên gia ẩm thực nên không dám ‘múa rìu qua mắt thợ’, tôi chỉ mong muốn có được sự kết hợp một cách tổng hòa giữa các yếu tố làm nên bản sắc Việt trong các món ăn Việt Nam.

Có ý kiến cho rằng “phở phải thay đổi cho hợp khẩu vị quốc tế”. Ông nghĩ sao về quan điểm này?

Tôi cho rằng, mỗi món ăn (và không chỉ món ăn, những thứ khác cũng vậy, và con người cũng vậy) để tồn tại và phát triển được thì bắt buộc phải thay đổi để thích nghi với những điều kiện mới.

Phở, bản thân nó không phải là món ăn của người Việt từ ngàn đời. Lịch sử hơn 100 năm của món phở đã chứng kiến sự thay đổi và chuyển mình, từ món phở bò chín, rồi bò tái, rồi có thêm phở gà, rồi phở theo phong cách miền Bắc, miền Nam.

Khi ra thế giới cũng vậy, phở cũng như người Việt, luôn tìm được cách thích nghi và tồn tại giữa những biến đổi của cuộc sống. Đó có lẽ là một phần phản sắc của người Việt và chính món Phở Việt Nam.

Trong quá trình kết nối 5.000 quán Việt tại châu Âu, điều gì khiến ông trăn trở nhất?

Mục tiêu của chúng tôi là kết nối 5000 quán ăn nhà hàng Việt ở châu Âu. Danh sách và bản đồ các nhà hàng thì chúng tôi đã có rồi.

Điều quan trọng nhất là tạo được sự chủ động tham gia của mỗi nhà hàng vào các hoạt động chung. Theo đánh giá của chúng tôi, mạng lưới người Việt kinh doanh ẩm thực và thực phẩm giữ vai trò rất quan trọng trong việc quảng bá hình ảnh người Việt cũng như hàng hóa Việt Nam trong mắt người bản địa. Đây là một mạng lưới đông đảo, phân bố rộng khắp, song cũng đối mặt với không ít thách thức.

Khó khăn lớn nhất là đặc thù công việc của các chủ quán, nhà hàng luôn bận rộn, hạn chế về thời gian và điều kiện để tham gia các hoạt động cộng đồng. Bên cạnh đó, mục tiêu và kỳ vọng của mỗi cá nhân khi tham gia mạng lưới cũng không hoàn toàn giống nhau.

Chính vì vậy, We Love Phở luôn trăn trở trong việc tìm kiếm “mẫu số chung” để kết nối các thành viên, coi đó là điều kiện then chốt nhằm duy trì hoạt động bền vững và phát triển lâu dài của hội.

Hiện hội We Love Phở đã hiện diện tại hơn 20 quốc gia châu Âu với nhiều thành viên nòng cốt và tích cực. Hội đang triển khai dự án Bản đồ Ẩm thực Việt tại châu Âu, tập hợp 5.000 địa chỉ quán ăn, nhà hàng Việt Nam. Song song với đó là chiến dịch 500.000 bát phở quảng bá ẩm thực Việt Nam kéo dài đến năm 2028.

Trong năm 2025 này, Tuần Lễ Phở ở châu Âu đã được hội phát động và triển khai theo cách thức phi tập trung tại hơn 250 địa điểm là các quán ăn, nhà hàng cửa hàng thực phẩm ở 23 quốc gia châu Âu và cả ở Nhật Bản, Việt Nam. Tôi kỳ vọng, Tuần Lễ Phở sẽ được duy trì thường niên và phát triển sâu, rộng hơn, mang lại những tác động tích cực cho các người kinh doanh và những người yêu phở.