Từ trái vải Việt vào Costco toàn cầu: Chủ tịch Ameii Nguyễn Khắc Tiến nói về con đường ‘làm thật’
Từ trái vải Việt vào Costco toàn cầu: Chủ tịch Ameii Nguyễn Khắc Tiến nói về con đường ‘làm thật’
Từ dấu mốc trái vải Việt Nam chính thức hiện diện trong hệ thống bán lẻ hàng đầu thế giới Costco, đến những quyết định “từ chối cơ hội ngắn hạn” để giữ thương hiệu quốc gia, ông Nguyễn Khắc Tiến – Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Ameii Việt Nam – chia sẻ hành trình kiên trì chinh phục các thị trường khó tính, cùng những dự báo quan trọng về xu hướng nông sản xuất khẩu trong giai đoạn tới. Một câu chuyện không chỉ về kinh doanh, mà còn về lựa chọn giá trị và con đường phát triển bền vững cho nông sản Việt.
Năm mới luôn là thời điểm để nhìn lại những dấu ấn đã qua và định hình chiến lược cho chặng đường phía trước. Với ngành nông sản xuất khẩu – lĩnh vực chịu tác động mạnh từ biến động kinh tế toàn cầu, rào cản kỹ thuật và yêu cầu ngày càng cao về phát triển bền vững – những câu chuyện “đi đến cùng chất lượng” trở nên đặc biệt đáng chú ý.
Trong cuộc trò chuyện đầu năm với Người quan sát, ông Nguyễn Khắc Tiến - Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Ameii Việt Nam, đã chia sẻ những trải nghiệm then chốt của doanh nghiệp trên hành trình đưa nông sản Việt vào các thị trường khó tính như Nhật Bản, Mỹ, châu Âu; những bài học từ thực tiễn chuỗi cung ứng toàn cầu nhiều biến động; đồng thời phác họa bức tranh xu hướng cho nông sản xuất khẩu trong 12–24 tháng tới, với trọng tâm là chất lượng, công nghệ và trách nhiệm xã hội.
Ông có thể chia sẻ câu chuyện hoặc khoảnh khắc đáng nhớ nhất trong năm vừa qua mà ông cho là mang tính truyền cảm hứng nhất đối với hành trình phát triển của Ameii? Điều đó đã ảnh hưởng ra sao đến tầm nhìn và chiến lược của công ty?
Năm vừa qua, dấu mốc mang tính truyền cảm hứng lớn nhất đối với Ameii là thời điểm sản phẩm vải thiều của công ty chính thức được đưa vào hệ thống siêu thị Costco Wholesale, tập đoàn bán lẻ lớn thứ ba thế giới.
Khi sản phẩm được phân phối tại Costco, phản hồi từ đối tác và người tiêu dùng đến rất nhanh và tích cực. Vải thiều của Ameii nói riêng và vải Việt Nam nói chung được đánh giá cao vượt trội về chất lượng. Đối tác thậm chí cho biết chỉ khi nguồn vải Việt Nam không còn thì họ mới cân nhắc nhập khẩu từ quốc gia khác.
Thực sự, ban đầu doanh nghiệp cũng rất hồi hộp khi đưa sản phẩm vào một hệ thống bán lẻ toàn cầu với những tiêu chuẩn vô cùng khắt khe. Tuy nhiên, kết quả phản hồi tích cực từ thị trường đã mang lại niềm tin rất lớn. Điều này cho thấy nông sản Việt Nam hoàn toàn có khả năng cạnh tranh quốc tế nếu được đầu tư bài bản và nghiêm túc về chất lượng.
Đặc biệt, đây là thành quả sau hơn 6 năm Ameii kiên trì chinh phục thị trường Nhật Bản – một trong những thị trường khó tính nhất thế giới đối với trái vải. Chính quá trình đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe đó đã tạo nền tảng để sản phẩm vải thiều của Ameii khi bước vào hệ thống Costco tại Nhật nhanh chóng tạo được lợi thế cạnh tranh rõ rệt.
Từ thực tế này, Ameii xác định rõ con đường phát triển mang tính sống còn: tập trung đầu tư cho nghiên cứu, chế biến sâu và nâng cao chất lượng sản phẩm. Ngay cả với trái vải tươi, để giữ được hương vị nguyên bản và chất lượng cao khi xuất khẩu là cả một quá trình nghiên cứu, xử lý và bảo quản kéo dài nhiều năm, đòi hỏi hàm lượng chất xám rất lớn.
Doanh nghiệp đã phải chấp nhận chi phí đầu tư cao, thậm chí loại bỏ không ít lô hàng trong quá trình thử nghiệm. Nhưng chúng tôi hiểu rằng, nếu chỉ dừng lại ở xuất khẩu nông sản tươi mà không tạo ra sự khác biệt thì rất khó nâng cao giá trị. Từ bài học thành công của trái vải, Ameii tiếp tục mở rộng sang các sản phẩm khác như chuối, chuyển từ xuất khẩu tươi sang phát triển các dòng sản phẩm chế biến sâu, nhằm gia tăng giá trị và tạo sự bền vững lâu dài cho doanh nghiệp cũng như người nông dân.
Trong bối cảnh chuỗi cung ứng nông sản toàn cầu còn nhiều biến động về giá cả, logistics và rào cản thương mại, Ameii đã có những thay đổi căn bản nào trong mô hình kinh doanh cũng như quản trị rủi ro?
Trong bối cảnh hiện nay, có nhiều yếu tố khách quan mà doanh nghiệp không thể kiểm soát, vì vậy lựa chọn duy nhất là phải thích ứng. Những cú sốc lớn như đại dịch Covid-19, xung đột địa chính trị hay chiến tranh thương mại đã tác động trực tiếp đến chuỗi cung ứng toàn cầu.
Một thay đổi quan trọng của Ameii là tham gia sâu hơn vào chuỗi liên kết, tạo sự gắn kết chặt chẽ từ vùng nguyên liệu đến thị trường. Doanh nghiệp xác định nếu không kiểm soát được chất lượng ngay từ gốc và không tối ưu được cách thức vận hành thì sẽ không thể có năng lực cạnh tranh. Vì vậy, Ameii đặc biệt chú trọng đồng hành cùng người nông dân để nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu, đây chính là nền tảng cốt lõi của sức cạnh tranh.
Song song với đó, công ty đẩy mạnh đầu tư vào khoa học – công nghệ, tập trung nghiên cứu chế biến sâu nhằm tạo ra các sản phẩm có chất lượng cao và khả năng cạnh tranh quốc tế. Ameii cũng ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và vận hành, từ điều hành thu hoạch nông sản đến tối ưu hóa hoạt động sản xuất – kinh doanh hàng ngày.
Bài học lớn nhất mà chúng tôi luôn nhấn mạnh là: doanh nghiệp chỉ có hai lựa chọn, hoặc thay đổi, hoặc bị đào thải. Ameii không cho phép một sản phẩm tồn tại quá lâu mà không được cải tiến; trong chu kỳ từ 3–6 tháng, các hướng nghiên cứu sản phẩm mới luôn được triển khai song song. Đổi mới không phải là một khẩu hiệu, mà là một quá trình diễn ra liên tục mỗi ngày.
Theo ông, đâu là ba xu hướng lớn sẽ định hình ngành nông sản xuất khẩu trong 12–24 tháng tới?
Xu hướng thứ nhất là sản xuất xanh, tiêu dùng xanh, gắn với các tiêu chí ESG. Các sản phẩm của Ameii hiện nay đều được phát triển theo định hướng thân thiện với môi trường, an toàn cho người tiêu dùng và hạn chế tối đa các tác động tiêu cực đến hệ sinh thái.
Trong chế biến chuối, công ty đã ứng dụng hệ thống nhà sấy năng lượng mặt trời nhằm giảm tiêu thụ điện và nhiên liệu hóa thạch. Ở vùng nguyên liệu, Ameii khuyến khích nông dân sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học, phân bón hữu cơ và vi sinh.
Xu hướng thứ hai là trách nhiệm xã hội và liên kết chuỗi. Doanh nghiệp không thể phát triển bền vững nếu tách rời người nông dân. Ameii chú trọng đào tạo kỹ thuật, hỗ trợ xây dựng vùng nguyên liệu bền vững và chủ động phòng ngừa các dịch bệnh nguy hiểm như bệnh vàng lá Panama trên cây chuối.
Xu hướng thứ ba là minh bạch hóa và hiện đại hóa quản trị bằng công nghệ. Ameii từng bước số hóa quản lý, từ điều hành sản xuất đến truy xuất nguồn gốc, đáp ứng yêu cầu ngày càng nghiêm ngặt của các thị trường phát triển như Nhật Bản và châu Âu.
Trong việc kết hợp giữa “kinh doanh hiệu quả” và “phát triển bền vững”, Ameii đang triển khai những chính sách hay sáng kiến cụ thể nào để đảm bảo lợi ích hài hòa cho người nông dân, môi trường và các nhà xuất khẩu? Ông có thể chia sẻ những ví dụ cụ thể về tác động thực tế?
Ở thời điểm hiện tại, Ameii tập trung rất mạnh vào “gốc rễ” của phát triển bền vững, đó chính là vùng nguyên liệu. Doanh nghiệp xác định rằng, nếu không xây dựng và bảo vệ được vùng nguyên liệu bền vững thì mọi đầu tư về công nghệ, thị trường hay thương hiệu đều khó có thể phát huy hiệu quả lâu dài.
Ameii đang phối hợp chặt chẽ với các hợp tác xã, đối tác liên kết và bà con nông dân để từng bước thay đổi phương thức sản xuất theo hướng bài bản, dài hạn. Với các vùng nguyên liệu như vải thiều, cà rốt hay mía – những sản phẩm đang được xuất khẩu sang Mỹ, Nhật Bản và châu Âu – việc đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu có thể không quá khó trong ngắn hạn, nhưng để duy trì tính ổn định và bền vững thì đòi hỏi sự kiên trì rất lớn.
Trên thực tế, Ameii thường xuyên làm việc với các chuyên gia nông nghiệp và cán bộ của chi cục trồng trọt, bảo vệ thực vật tại địa phương để hướng dẫn, giám sát quy trình sản xuất. Chúng tôi không áp đặt sự thay đổi một cách đột ngột, mà đồng hành cùng nông dân điều chỉnh dần các kỹ thuật canh tác, từ quy trình bón phân, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đến thu hoạch và sơ chế. Cách làm này giúp bà con thích nghi tốt hơn, đồng thời đảm bảo các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường Nhật Bản và châu Âu.
Song song với việc xây dựng vùng nguyên liệu, Ameii đẩy mạnh đầu tư vào khoa học – công nghệ nhằm gia tăng giá trị nông sản. Một ví dụ điển hình là với trái vải thiều. Trước đây, sản phẩm chủ yếu dừng ở vải tươi, vải sấy hoặc giấm vải. Trong hai năm gần đây, doanh nghiệp đã tiếp nhận chuyển giao công nghệ lên men vi sinh từ các chuyên gia Nhật Bản, cho phép chiết xuất nước vải lên men với giá trị gia tăng cao hơn rất nhiều.
Hiện nay, Ameii đã làm chủ công nghệ này và tiếp tục mở rộng sang các loại nông sản khác như chuối, chanh leo. Không chỉ dừng lại ở chiết xuất, doanh nghiệp còn nghiên cứu bản địa hóa các chủng vi sinh để phát triển thêm những dòng sản phẩm mới, tạo ra sự khác biệt rõ rệt và nâng cao hiệu quả kinh tế cho toàn bộ chuỗi giá trị.
Công nghệ như truy xuất nguồn gốc, tự động hóa hay dữ liệu lớn đang làm thay đổi mạnh mẽ cách doanh nghiệp nông sản vận hành. Ameii đã ứng dụng những công nghệ nào mang lại hiệu quả rõ rệt nhất và đâu là những thách thức lớn trong quá trình triển khai?
Ameii đã và đang ứng dụng công nghệ ở nhiều khâu trong chuỗi giá trị, từ vùng nguyên liệu đến quản trị doanh nghiệp. Những ứng dụng mang lại hiệu quả rõ rệt nhất hiện nay là truy xuất nguồn gốc, điều hành thu hoạch, quản lý vận hành và ứng dụng dữ liệu trong sản xuất.
Bên cạnh các hệ thống quản trị cơ bản như phần mềm kế toán hay quản lý nội bộ, Ameii đã triển khai truy xuất nguồn gốc cho các sản phẩm xuất khẩu, giúp kiểm soát chặt chẽ chất lượng và đáp ứng yêu cầu của những thị trường khó tính. Doanh nghiệp cũng ứng dụng công nghệ trong điều hành thu hoạch nhằm cân đối sản lượng hàng ngày, phù hợp với năng lực chế biến và logistics, tránh tình trạng dồn ứ vào chính vụ.
Một điểm mới mà Ameii đang đầu tư là dự báo tiểu khí hậu. Thay vì chỉ dựa vào dự báo thời tiết chung cho cả vùng rộng, doanh nghiệp phối hợp với các đơn vị nghiên cứu để xây dựng mô hình dự báo trong phạm vi hẹp từ 5–10 km. Điều này giúp thông tin sát thực tế hơn cho từng vùng trồng, hạn chế rủi ro trong canh tác và tiết kiệm chi phí cho người nông dân.
Ngoài ra, Ameii cũng bước đầu ứng dụng các công cụ AI trong nghiên cứu thị trường, phân tích xu hướng và theo dõi đối thủ. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất vẫn là nguồn lực đầu tư và việc thiếu một hệ sinh thái công nghệ chung cho ngành nông sản. Phần lớn doanh nghiệp phải tự mày mò, chấp nhận rủi ro và đầu tư dài hạn để làm chủ công nghệ.
Về chiến lược thị trường, Ameii ưu tiên mở rộng chiều sâu ở các thị trường truyền thống hay đẩy mạnh đa dạng hóa theo vùng địa lý và sản phẩm?
Quan điểm của Ameii là không có điểm dừng trong việc chinh phục thị trường. Tuy nhiên, “chinh phục” ở đây không chỉ để bán hàng, mà còn để quảng bá và kể câu chuyện về nông sản Việt Nam.
Trong nhiều trường hợp, doanh nghiệp sẵn sàng mang sản phẩm đi giới thiệu, thậm chí chịu toàn bộ chi phí vận chuyển, chỉ với mục tiêu xây dựng nhận diện và niềm tin cho sản phẩm. Về dài hạn, Ameii lựa chọn cách tiếp cận song song: vừa khai thác sâu các thị trường đã có chỗ đứng, vừa không ngừng mở rộng sang các thị trường mới.
Mỗi thị trường đều mang lại những bài học riêng. Thành công không chỉ là doanh số, mà là việc nông sản Việt Nam đạt chuẩn và hiện diện bền vững trên thị trường quốc tế.
Nhìn từ góc độ quản trị nhân sự và văn hóa doanh nghiệp, ông đã làm gì để giữ chân nhân sự chủ chốt, khuyến khích sáng tạo và xây dựng năng lực quản lý trong bối cảnh doanh nghiệp tăng trưởng nhanh?
Ở Ameii, chúng tôi xây dựng văn hóa doanh nghiệp trên một tinh thần rất giản dị: không ai đi làm thuê cho ai, mà tất cả cùng đồng hành vì một mục tiêu chung. Phần lớn anh em trong công ty đều xuất thân từ nông thôn, nên ai cũng thấu hiểu những khó khăn, vất vả mà người nông dân đã và đang trải qua. Chính sự đồng cảm đó tạo nên sự gắn kết rất tự nhiên trong nội bộ.
Chúng tôi luôn nhấn mạnh rằng việc đồng hành cùng nông dân không chỉ là câu chuyện kinh tế, mà còn là trách nhiệm xã hội và giá trị nhân văn. Có những thời điểm, lợi nhuận của người nông dân còn tốt hơn cả doanh nghiệp, nhưng điều quan trọng là cùng nhau tạo ra một chuỗi giá trị bền vững, lâu dài. Khi doanh nghiệp phát triển ổn định, đời sống của cán bộ, nhân viên cũng sẽ được cải thiện tương xứng.
Một kỷ niệm mà tôi thường chia sẻ với anh em là năm 2020, khi lô vải thiều đầu tiên xuất khẩu sang Nhật Bản đúng thời điểm dịch Covid-19 bùng phát. Việc kiểm soát vùng trồng, giám sát kỹ thuật gặp vô vàn khó khăn, tâm lý ai cũng lo lắng. Khi đó, tôi nói với mọi người rằng nếu bỏ cuộc ở thời điểm khó khăn nhất thì toàn bộ công sức mở cửa thị trường trước đó sẽ đổ sông đổ biển. Và rất may, lô hàng đầu tiên đã xuất khẩu thành công, tạo động lực rất lớn cho cả tập thể.
Chính những trải nghiệm như vậy giúp anh em gắn bó hơn, hiểu rằng những nỗ lực âm thầm hôm nay sẽ mang lại giá trị lâu dài cho doanh nghiệp và cho nông sản Việt Nam.
Là người đứng đầu doanh nghiệp, đâu là những quyết định khó khăn nhất mà ông phải đưa ra trong năm qua? Khi phải lựa chọn giữa tăng trưởng ngắn hạn và đầu tư cho tầm nhìn dài hạn, ông cân nhắc những yếu tố nào?
Quyết định khó khăn nhất trong năm vừa qua là việc từ chối những đề nghị hợp tác gia công quy mô lớn từ các đối tác nước ngoài. Đây đều là những đối tác rất lớn, đề xuất bao tiêu toàn bộ sản lượng và giúp doanh nghiệp giảm đáng kể rủi ro thị trường trong ngắn hạn.
Tuy nhiên, sau nhiều trao đổi trong ban lãnh đạo, chúng tôi thống nhất rằng con đường Ameii lựa chọn không phải là gia công thuần túy. Quan điểm của chúng tôi là nếu hợp tác thì sản phẩm phải mang thương hiệu Ameii, ghi rõ nguồn gốc Việt Nam. Với những sản phẩm như vải thiều, đây không chỉ là câu chuyện kinh doanh, mà còn là câu chuyện giữ thương hiệu và giá trị của nông sản Việt trên thị trường quốc tế.
Việc từ chối những cơ hội hấp dẫn trong ngắn hạn là rất khó, nhưng chúng tôi tin rằng đây là nền tảng để Ameii xây dựng vị thế dài hạn. Thực tế đến nay, nhiều đối tác đã chấp nhận phân phối sản phẩm dưới thương hiệu Ameii, với định vị ở phân khúc cao cấp. Tôi cho rằng đó là một quyết định khó nhưng đúng.
Với các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong chuỗi cung ứng nông sản Việt Nam đang mong muốn vươn ra xuất khẩu, ông có lời khuyên thực tế nào?
Theo tôi, từ khóa quan trọng nhất là “thật” – minh bạch và trung thực trong toàn bộ chuỗi. Doanh nghiệp phải làm thật, nghĩ thật và cung cấp thông tin thật, từ vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất đến chất lượng sản phẩm.
Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp có thể làm tốt đơn hàng đầu tiên, nhưng đến các đơn hàng sau thì chất lượng không còn ổn định, chủ yếu do không kiểm soát được vùng nguyên liệu. Khi doanh nghiệp không nắm rõ người nông dân sản xuất như thế nào, sử dụng đầu vào ra sao, thì rủi ro là rất lớn.
Trong bối cảnh thị trường ngày càng khắt khe, doanh nghiệp có thể bán được một đơn hàng nếu làm chưa chuẩn, nhưng sẽ rất khó có đơn hàng tiếp theo. Vì vậy, minh bạch và trung thực chính là nền tảng quan trọng nhất để doanh nghiệp nông sản Việt Nam có thể xuất khẩu bền vững.
Trân trọng cảm ơn ông!
