Chỉ 1 ngày nữa, công trình được xem là biểu tượng quyền lực của kinh đô Đại Việt xưa sẽ được khởi công phục dựng

Lễ khởi công Điện Kính Thiên được tổ chức trong khuôn khổ Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về di sản và tính xác thực, diễn ra từ ngày 27/9 đến 1/10 tại Hà Nội và Ninh Bình, do Chính phủ Việt Nam và UNESCO đồng tổ chức.

Điểm đáng chú ý của dự án nằm ở chỗ việc phục dựng Điện Kính Thiên không được đặt trên nền tảng của một hình dung đơn thuần về kiến trúc cung đình xưa, mà gắn với quá trình nghiên cứu khảo cổ kéo dài nhiều năm tại khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long. Theo đó, kể từ khi Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long được UNESCO ghi danh Di sản văn hóa thế giới năm 2010, công tác khảo cổ được xác định là một trong những hướng nghiên cứu quan trọng nhằm nhận diện và làm rõ những giá trị cốt lõi của di sản.

Trong khoảng 15 năm qua, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội phối hợp với Viện Khảo cổ học triển khai nhiều đợt nghiên cứu, qua đó từng bước làm rõ hơn quy mô, mặt bằng, cấu trúc và các thành phần không gian của Điện Kính Thiên qua thời Lê sơ và Lê Trung hưng.

Đặc biệt, những kết quả khảo cổ mới được công bố tại hội thảo khoa học ngày 14/9/2026 đã cung cấp thêm các cứ liệu quan trọng cho quá trình nghiên cứu. Hoạt động khai quật thăm dò đã làm lộ diện sân nền của Chính điện Kính Thiên, trong khi các cuộc khai quật có định hướng trên Trục Hoàng đạo phát hiện hệ thống nền móng cung điện từ thời Lý cùng các lớp phát triển tiếp nối.

Những dấu tích nằm dưới lòng đất vì thế trở thành một phần quan trọng trong câu chuyện phục dựng công trình từng giữ vị trí trung tâm trong không gian quyền lực của Hoàng thành Thăng Long.

UNESCO cũng đã có những bước tiến mới liên quan đến định hướng phục hồi không gian trung tâm của di sản. Tại kỳ họp lần thứ 48 của Ủy ban Di sản thế giới năm 2026, UNESCO thông qua Quyết định 48 COM 7B.25, ghi nhận những tiến bộ của Việt Nam trong việc hoàn thiện “Tầm nhìn về việc chỉnh trang, tôn tạo trục trung tâm của Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội” và đồng thuận triển khai giai đoạn 1 của Tầm nhìn trong giai đoạn 2025-2030, trong đó có đề xuất phục dựng Điện Kính Thiên.

Tuy nhiên, quyết định của UNESCO cũng đặt ra những yêu cầu cụ thể đối với quá trình triển khai. Với các nội dung phục dựng hoặc tháo dỡ bổ sung ngoài phạm vi đã được xem xét, Việt Nam cần tiếp tục cung cấp thêm bằng chứng khảo cổ, cơ sở khoa học và đánh giá tác động để UNESCO và ICOMOS xem xét. Riêng việc phục dựng Kính Thiên Môn cũng được yêu cầu bổ sung thêm bằng chứng khảo cổ và kiến trúc.

Điều này cho thấy phục dựng Điện Kính Thiên không đơn thuần là dựng lại một công trình đã mất, mà là quá trình phải cân bằng giữa yêu cầu phục hồi không gian lịch sử và nguyên tắc bảo vệ tính xác thực của di sản.

Theo định hướng được Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội xác định, nguyên tắc đầu tiên là bảo tồn nguyên trạng các di tích gốc, đặc biệt là các tầng văn hóa dưới lòng đất và những dấu tích nguyên gốc còn lại. Đây được xem là nguồn tư liệu quan trọng để các thế hệ tiếp tục nghiên cứu về Hoàng thành Thăng Long. Song song với đó, mọi hoạt động tu bổ, phục dựng phải dựa trên cơ sở khoa học, tuân thủ các nguyên tắc về tính xác thực theo Văn kiện Nara cùng các hướng dẫn chuyên môn của UNESCO và ICOMOS.

Bài toán đặt ra không chỉ là khôi phục một công trình kiến trúc, mà còn làm thế nào để công chúng có thể hình dung được không gian từng là trung tâm quyền lực của Đại Việt trong khi những gì còn lại chủ yếu là các dấu tích khảo cổ. Theo UNESCO, Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long là phần quan trọng và được bảo tồn tốt nhất của kinh đô cổ, đồng thời phản ánh sự tồn tại liên tục của một trung tâm quyền lực trong gần 13 thế kỷ.

Trong bối cảnh đó, việc phục dựng Điện Kính Thiên được kỳ vọng tạo thêm một phương thức diễn giải di sản, giúp người dân và du khách trong nước, quốc tế tiếp cận rõ hơn với không gian kiến trúc cung đình từng tồn tại tại trung tâm Hoàng thành Thăng Long. Dấu mốc khởi công ngày 29/9 vì vậy không chỉ là bước chuyển từ nghiên cứu sang triển khai một công trình, mà còn mở ra giai đoạn mới trong quá trình phục hồi không gian trung tâm của Di sản thế giới Hoàng thành Thăng Long.

Trong khuôn khổ Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về di sản và tính xác thực, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội cũng sẽ trình bày tham luận tại Phiên toàn thể 2 với chủ đề “Tính xác thực, tính toàn vẹn và Giá trị nổi bật toàn cầu (OUV)”, qua đó chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn từ quá trình nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị Di sản thế giới Hoàng thành Thăng Long.