Chiếc xe mui trần đặc biệt đưa Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm quê hương Nghệ An lần cuối

Ngày 8/12/1961, Chủ tịch Hồ Chí Minh trở về thăm quê hương Nghệ An. Đây là lần thứ 2 và cũng là lần cuối Người về thăm quê trước khi mãi mãi đi xa.

Sau khi đáp xuống sân bay Vinh, Chủ tịch Hồ Chí Minh không sử dụng chiếc ô tô do Tỉnh ủy Nghệ An chuẩn bị. Người chọn chiếc GAZ-69 mang biển số BAA-400 vốn được giao cho đội bảo vệ sử dụng.

Theo các nhân chứng và tư liệu lịch sử, chiếc GAZ-69 mui trần đưa Chủ tịch Hồ Chí Minh qua những con phố của thị xã Vinh. Trên xe, Người vẫy tay chào đồng bào. Dọc hai bên đường, người dân đứng kín, cờ hoa rợp phố, cùng tiếng hô “Hồ Chủ tịch muôn năm!” vang lên trong không gian.

Trong số những chiếc ô tô từng phục vụ Chủ tịch Hồ Chí Minh như Citroen, Renault, Peugeot 404 hay GAZ M20, GAZ-69 được xem là mẫu xe ít tiện nghi hơn. Đây vốn là dòng xe được thiết kế để phục vụ các nhiệm vụ trong điều kiện chiến trường. Tuy nhiên, hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh ngồi trên chiếc xe mui trần trong chuyến về thăm Nghệ An đã để lại dấu ấn đặc biệt trong lòng nhân dân về một vị lãnh tụ gần gũi, giản dị.

GAZ-69 là mẫu xe địa hình nổi tiếng của Liên Xô trước đây. Xe được sản xuất tại nhà máy GAZ (Gorkovsky Avtomobilny Zavod) trong giai đoạn từ năm 1953-1954. Từ năm 1955-1972, việc sản xuất GAZ-69 được chuyển sang hãng UAZ. Sau đó, mẫu xe này tiếp tục được sản xuất theo giấy phép tại Rumania.

Trong thập niên 70 của thế kỷ trước, GAZ-69 nằm trong số các dòng xe quân sự được Liên Xô viện trợ cho Việt Nam. Phần lớn xe được biên chế cho quân đội, trong khi một số ít được sử dụng tại các cơ quan nhà nước cấp cao.

GAZ-69 có 2 biến thể được sử dụng phổ biến. Phiên bản "đuôi tròn" có 5 chỗ ngồi, phục vụ nhiệm vụ chở người và chỉ huy, vì vậy còn được gọi là “xe chỉ huy”. Trong khi đó, bản "đuôi vuông" được sử dụng cho các nhiệm vụ chở hàng, chở quân và cứu thương.

Mẫu xe này được trang bị động cơ xăng 4 xi-lanh, dung tích 2.120cm³, công suất 55 mã lực, kết hợp hộp số sàn 3 cấp, hộp số phụ và hệ dẫn động 4 bánh.

GAZ-69 có chiều dài 3.850mm, rộng 1.850mm, cao 2.030mm và chiều dài cơ sở 2.300mm. Thân xe được thiết kế đơn giản, với kính chắn gió có thể gập xuống và phần đuôi mở. Tùy theo nhu cầu sử dụng, xe có thể được cải tạo cho nhiều mục đích khác nhau, trong đó có phục vụ cứu thương.

Một đặc điểm trong thiết kế của GAZ-69 là động cơ được bố trí phía trên cầu trước dẫn động, thay vì đặt phía sau cầu như cách bố trí phổ biến trên nhiều mẫu xe địa hình cùng thời. Cách sắp xếp này giúp tận dụng chiều dài thân xe, đưa hàng ghế trước về phía trước và mở rộng không gian phía sau dành cho hàng hóa hoặc hành khách.

Việc bố trí động cơ như vậy cũng khiến trọng tâm của xe cao hơn và có thể làm cầu trước chịu tải lớn khi xe không chở hàng. Các kỹ sư GAZ sử dụng động cơ lấy từ mẫu xe du lịch Pobeda, với ưu điểm nhỏ gọn và khả năng tạo lực kéo tốt.

Sau chuyến đưa Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm quê năm 1961, chiếc GAZ-69 tiếp tục được sử dụng phục vụ công tác tại tỉnh Nghệ An. Chiếc xe lần lượt được bàn giao cho Ủy ban Mặt trận Tổ quốc tỉnh, sau đó chuyển sang Sở Tài chính và cuối cùng về Trường Trung học Tài chính.

Đến năm 1997, nhân kỷ niệm 40 năm ngày Bác Hồ về thăm quê lần thứ nhất, Ban Giám hiệu Trường Trung học Tài chính quyết định bàn giao chiếc GAZ-69 cho Ban Quản lý Khu di tích Kim Liên để trưng bày và phục vụ khách tham quan.

Từ đó, chiếc xe được lưu giữ tại Khu di tích Kim Liên như một kỷ vật gắn với chuyến trở về quê hương của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Chiếc GAZ-69 mang biển số BAA-400 ngày nay trở thành một phần của Khu di tích Kim Liên, nơi lưu giữ nhiều hiện vật liên quan đến cuộc đời và sự nghiệp của Người.