Điều tra một Phó Giáo sư trường danh tiếng

Đại học Utrecht (Hà Lan) đang điều tra Phó Giáo sư Joris Verster sau khi phát hiện ông nhận tiền cá nhân từ Red Bull và Sen-Jam Pharmaceuticals cho các nghiên cứu được công bố dưới danh nghĩa của trường.

Cuộc điều tra tập trung vào xung đột lợi ích tại khoa Dược lý. Ông Verster từng nhận tiền từ hai doanh nghiệp này nhưng trong các công trình vẫn ghi nơi công tác là Đại học Utrecht. Đáng chú ý, ông còn sở hữu cổ phần tại Sen-Jam và tham gia nghiên cứu, quảng bá thuốc chống say rượu của công ty.

Đại học Utrecht cho biết trường không nắm đầy đủ quy mô mối quan hệ giữa ông Verster với hai doanh nghiệp. Cuộc điều tra được tiến hành sau loạt bài của Investico, De Groene Amsterdammer, Trouw và một số cơ quan truyền thông quốc tế.

Trong khi đó, ông Verster khẳng định đã thông báo với trường về công việc tư vấn và được chấp thuận. Tuy nhiên, Đại học Utrecht cho rằng mức độ hoạt động bên ngoài của ông chưa được làm rõ đầy đủ. Việc sử dụng danh nghĩa nhân viên trường khi thực hiện công việc tư vấn cũng không phù hợp với quy định về việc làm thêm.

Trường yêu cầu các hoạt động bên ngoài phải được công khai nếu có nguy cơ phát sinh xung đột lợi ích và cho rằng yêu cầu này “đã không được thực hiện hoặc chưa được thực hiện đầy đủ” trong trường hợp của ông Verster. Đại học Utrecht đang xem xét toàn diện hoạt động nghiên cứu và chính sách liêm chính tại khoa Dược lý.

Nghiên cứu thuốc chống say rượu

Ông Verster làm cố vấn cho Sen-Jam từ năm 2016 và tham gia nghiên cứu loại thuốc được công ty phát triển để ngăn ngừa chứng say rượu.

Năm 2020, nghiên cứu do ông và các đồng tác giả thực hiện chỉ có 5 người tham gia nhưng kết luận sản phẩm giúp “giảm đáng kể” mức độ nghiêm trọng của chứng say rượu. Năm 2025, ông tiếp tục gọi sản phẩm này là “đầy hứa hẹn” và công khai việc sở hữu cổ phần tại Sen-Jam. Ông cho biết cổ phần là một phần thù lao cho công việc nghiên cứu.

Từ năm 2016-2025, ông Verster công bố ít nhất 10 bài báo liên quan đến Sen-Jam, trong đó nhiều bài vẫn ghi ông là nhà nghiên cứu của Đại học Utrecht. Một số nghiên cứu có đồng tác giả là Jacqueline Iversen, đồng sáng lập Sen-Jam, hoặc ghi nhận nguồn tài trợ từ công ty.

Jan Tytgat, Giáo sư độc chất học tại Đại học KU Leuven, cho rằng chưa có bằng chứng cho thấy bản thân chứng say rượu gây ung thư, mà rượu mới là yếu tố làm tăng nguy cơ. Ông cũng cảnh báo việc kết hợp rượu với naproxen, một thành phần của thuốc, có thể gây các vấn đề về dạ dày và gan.

Ông Verster khẳng định việc sở hữu cổ phần không đồng nghĩa với xung đột lợi ích và cho rằng có thể tách biệt công việc tại trường với hoạt động tư vấn. Sen-Jam cũng nói khoản cổ phần dành cho ông không phụ thuộc vào kết quả nghiên cứu.

Các nghiên cứu với Red Bull

Ông Verster có nhiều nghiên cứu về đồ uống tăng lực do Red Bull tài trợ. Trong giai đoạn 2010-2022, ông công bố 28 nghiên cứu về lĩnh vực này, trong đó 17 nghiên cứu nhận tài trợ từ Red Bull và đều cho kết quả có lợi cho công ty.

Một số nghiên cứu kết luận Red Bull giúp cải thiện khả năng lái xe hoặc cho rằng người pha rượu với đồ uống tăng lực tiêu thụ ít rượu và có ít hành vi thiếu trách nhiệm hơn so với người chỉ uống rượu.

Những nghiên cứu này từng gây tranh cãi và dẫn đến cuộc xem xét về tính liêm chính khoa học tại Đại học Utrecht năm 2013. Một báo cáo khi đó cho rằng một số kết luận của Verster và đồng tác giả không được dữ liệu nghiên cứu hỗ trợ, đồng thời chỉ ra việc Red Bull từng chuyển tiền cho ông thông qua công ty tư nhân trong khi ông vẫn được ghi là nhà nghiên cứu của Đại học Utrecht.

Tuy nhiên, ủy ban điều tra năm 2013 không xác định được việc tài trợ từ Red Bull trực tiếp ảnh hưởng đến kết quả nghiên cứu.

Sau cuộc xem xét năm 2013, ông Verster vẫn tiếp tục nhận các khoản thanh toán cá nhân liên quan đến một số nghiên cứu do Red Bull tài trợ.

Hiện các thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn đối với thuốc chống say của Sen-Jam đang được tiến hành tại Mỹ. Công ty kỳ vọng thị trường thuốc chống say rượu toàn cầu có thể vượt 6 tỷ euro.