Đổ 24 triệu tấn bê tông xây siêu đập cao ngang tòa nhà 80 tầng, sức chứa gấp 3 lần hồ thủy điện Hòa Bình

Đập Sayano Shushenskaya được xây dựng nhằm khai thác tiềm năng thủy điện dồi dào của sông Yenisei, một trong những con sông lớn nhất thế giới. Với con đập cao 242m, hồ chứa kéo dài hơn 300km và khối lượng bê tông lên tới khoảng 24 triệu tấn, công trình này đến nay vẫn giữ vai trò chiến lược trong hệ thống năng lượng của Nga và là một trong những kết cấu thủy điện đồ sộ nhất từng được con người xây dựng.

Phía sau con đập là hồ chứa Sayano Shushenskoye rộng khoảng 621km², kéo dài hơn 300km dọc theo thung lũng sông và có sức chứa khoảng 31,3 tỷ m³ nước, lớn hơn khoảng 3,3 lần so với hồ chứa của Đập thủy điện Hòa Bình (9,45 tỷ m³).

Không chỉ phục vụ phát điện, hồ còn giữ vai trò điều tiết dòng chảy theo mùa, cắt giảm lũ, cung cấp nước tưới và góp phần ổn định nguồn nước cho khu vực.

Trái tim của nhà máy là 10 tổ máy phát điện, mỗi tổ có công suất 640 MW. Lượng điện khổng lồ tạo ra từ đây được hòa vào lưới điện Siberia và cung cấp năng lượng cho nhiều ngành công nghiệp tiêu thụ điện lớn, đặc biệt là luyện nhôm.

Một trong những hạng mục phức tạp nhất của dự án là lắp đặt các rôto tuabin nặng khoảng 920 tấn. Việc căn chỉnh phải đạt độ chính xác gần như tuyệt đối, bởi chỉ một sai lệch rất nhỏ cũng có thể gây rung lắc mạnh, ảnh hưởng đến hiệu suất vận hành và tuổi thọ của toàn bộ hệ thống.

Tuy nhiên, công trình từng chứng kiến một trong những thảm họa nghiêm trọng nhất trong lịch sử ngành thủy điện Nga.

Ngày 17/8/2009, tổ máy số 2 gặp sự cố nghiêm trọng do hỏng hệ thống cố định nắp tuabin, dẫn đến vụ tai nạn khiến một phần nhà máy bị phá hủy. Dù khu vực phát điện chịu thiệt hại nặng nề, thân đập vẫn đứng vững và hồ chứa được kiểm soát an toàn, qua đó ngăn chặn nguy cơ vỡ đập và thảm họa đối với các khu vực hạ lưu.

Sau sự cố, Nga tiến hành rà soát toàn diện các tiêu chuẩn an toàn đối với các nhà máy thủy điện trên cả nước. Hàng loạt hạng mục được nâng cấp, từ hệ thống điều khiển, cảm biến giám sát đến quy trình bảo trì và ứng phó khẩn cấp nhằm hạn chế tối đa nguy cơ tái diễn những tai nạn tương tự.

Quá trình khôi phục Sayano, Shushenskaya kéo dài nhiều năm. Các tuabin hư hỏng được thay thế bằng thiết bị thế hệ mới, trong khi toàn bộ hệ thống giám sát và an toàn được hiện đại hóa.

Đến năm 2014, tổ máy cuối cùng chính thức hòa lưới điện quốc gia, đánh dấu việc Sayano Shushenskaya khôi phục toàn bộ công suất thiết kế.

Hơn nửa thế kỷ sau ngày khởi công, Sayano, Shushenskaya vẫn là một trong những tài sản năng lượng quan trọng nhất của Nga. Công trình không chỉ thể hiện quy mô của các siêu dự án thời Liên Xô mà còn là minh chứng cho những thách thức trong việc vận hành các công trình hạ tầng khổng lồ suốt nhiều thập kỷ.

Với quy mô kỹ thuật đồ sộ, vai trò then chốt đối với an ninh năng lượng và những bài học đắt giá sau thảm họa năm 2009, Sayano Shushenskaya đến nay vẫn là một trong những nhà máy thủy điện được giới kỹ thuật và các chuyên gia an toàn công nghiệp nghiên cứu nhiều nhất trên thế giới.