Đô thị đặc biệt của Việt Nam sẽ trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo hàng đầu châu Á - Thái Bình Dương
Không chỉ mở rộng không gian đô thị hay đầu tư thêm hạ tầng, TP này đang được định vị trở thành trung tâm khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và dịch vụ giá trị cao của khu vực, giữ vai trò đầu tàu trong giai đoạn phát triển mới của Việt Nam.
Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với động lực tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và kinh tế xanh, Hà Nội được xác định sẽ giữ vai trò hạt nhân của quá trình chuyển đổi này.
Tại Nghị quyết số 158/NQ-CP vừa ban hành, Chính phủ đã thông qua Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới. Chương trình không chỉ đặt ra các mục tiêu phát triển đô thị mà còn định hình một mô hình tăng trưởng hoàn toàn mới cho Thủ đô trong nhiều thập kỷ tới, theo báo Đấu Thầu.
Theo định hướng, đến năm 2045, Hà Nội phấn đấu trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, khoa học công nghệ và dịch vụ giá trị cao có vị thế trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương, đồng thời là đô thị hiện đại, thông minh, xanh và có năng lực cạnh tranh quốc tế.
Hà Nội được định vị là cực tăng trưởng dựa trên đổi mới sáng tạo
Khác với các giai đoạn trước, trọng tâm phát triển của Hà Nội không còn chỉ nằm ở mở rộng quy mô đô thị hay gia tăng dân số.
Chính phủ xác định động lực tăng trưởng của Thủ đô trong giai đoạn tới sẽ dựa trên đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
Theo đó, Hà Nội sẽ tập trung phát triển các ngành có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng lớn như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), công nghệ số, công nghệ tài chính (Fintech), y tế chất lượng cao, giáo dục và các ngành dịch vụ tri thức.
Song song với đó là xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thông qua các trung tâm nghiên cứu, vườn ươm doanh nghiệp công nghệ, các "thung lũng công nghệ" và mạng lưới trung tâm đổi mới sáng tạo quy mô lớn.
Theo định hướng của Chính phủ, đây sẽ là nền tảng để Hà Nội thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao, doanh nghiệp công nghệ cũng như dòng vốn đầu tư vào các lĩnh vực có giá trị gia tăng lớn.
Chuyển từ phát triển đô thị truyền thống sang đô thị thông minh
Một trong những điểm đáng chú ý của Chương trình hành động lần này là sự thay đổi trong tư duy quy hoạch.
Nếu trước đây quy hoạch chủ yếu mang tính tĩnh, được xây dựng cho từng giai đoạn cố định thì thời gian tới Hà Nội sẽ chuyển sang mô hình "quy hoạch động và mở".
Theo đó, dữ liệu số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn (Big Data) và mô hình bản sao số (Digital Twin) sẽ được ứng dụng trong quản trị đô thị nhằm nâng cao khả năng dự báo, điều hành và thích ứng với tốc độ phát triển của thành phố.
Quy hoạch tổng thể Thủ đô dự kiến hoàn thành trong năm 2026 cũng được xây dựng với tầm nhìn 100 năm, tạo nền tảng cho quá trình phát triển dài hạn thay vì chỉ giải quyết nhu cầu trước mắt.
Bên cạnh đó, mô hình phát triển Hà Nội cũng được điều chỉnh theo hướng đa cực, đa trung tâm và đa tầng.
Trong mô hình này, Hà Nội tiếp tục giữ vai trò đô thị trung tâm, đồng thời hình thành mạng lưới các đô thị vệ tinh tại khu vực lân cận nhằm chia sẻ áp lực dân số, hạ tầng và tạo thêm các cực tăng trưởng mới cho toàn vùng Thủ đô.
Hạ tầng giao thông được xem là nền móng của mô hình đô thị mới
Song song với quy hoạch, Chính phủ đặt ra mục tiêu tăng tốc đầu tư hệ thống hạ tầng giao thông hiện đại nhằm thay đổi cấu trúc phát triển đô thị.
Theo Chương trình hành động, đến năm 2030, Hà Nội phấn đấu hoàn thành khoảng 100km đường sắt đô thị, đồng thời từng bước làm chủ công nghệ đầu tư, xây dựng, quản lý và vận hành hệ thống metro.
Thành phố cũng được giao nghiên cứu phát triển các tuyến đường sắt tốc độ cao, tăng cường kết nối với các địa phương trong vùng, các cảng thủy nội địa và hệ thống sân bay.
Đáng chú ý, mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) sẽ được đẩy mạnh nhằm hình thành các khu đô thị tập trung quanh các nhà ga, giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân và nâng cao hiệu quả sử dụng quỹ đất.
Song hành với đó là lộ trình phát triển giao thông xanh, cùng các cơ chế khuyến khích người dân chuyển đổi sang sử dụng phương tiện thân thiện với môi trường.
Nguồn tin trên báo Chính Phủ cho biết, trong giai đoạn 2021-2025, GRDP của Hà Nội tăng trưởng bình quân 6,57%/năm. Bước sang năm 2026, đà tăng tiếp tục được duy trì khi GRDP quý I đạt 7,87%, cao hơn mức bình quân của cả nước, trong khi cơ cấu kinh tế tiếp tục chuyển dịch theo hướng tích cực.
Thành phố cũng ghi nhận nhiều kết quả nổi bật về tài chính và đầu tư khi thu ngân sách nhà nước hoàn thành gần 58% dự toán; vốn đầu tư công giải ngân đạt gần 49.000 tỷ đồng, tăng hơn 40% so với cùng kỳ và vượt mức bình quân chung cả nước.
Hoạt động thương mại, đầu tư và du lịch tiếp tục khởi sắc với tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng 13%; vốn FDI đăng ký mới vượt 3 tỷ USD; lượng khách đến Hà Nội trong 6 tháng đầu năm 2026 ước đạt 4,8 triệu lượt, tăng 33% so với cùng kỳ.
Tái cấu trúc không gian đô thị và nâng cao chất lượng sống
Một nhiệm vụ quan trọng khác được Chính phủ đặt ra là cải thiện chất lượng không gian đô thị.
Theo đó, Hà Nội sẽ đẩy nhanh cải tạo, xây dựng lại các khu chung cư cũ, đặc biệt là các công trình nguy hiểm cấp D, với mục tiêu cơ bản hoàn thành trước năm 2030.
Song song với việc chỉnh trang đô thị, thành phố cũng được yêu cầu nghiên cứu các cơ chế đột phá về đất đai và tài chính nhằm thúc đẩy phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê, đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn của người dân.
Các cơ sở sản xuất gây ô nhiễm, trường đại học, bệnh viện không còn phù hợp quy hoạch sẽ từng bước được di dời khỏi khu vực nội đô để dành quỹ đất cho các chức năng đô thị hiện đại hơn.
Không gian phát triển của Hà Nội cũng được tổ chức theo hướng lấy sông Hồng làm trục cảnh quan sinh thái - văn hóa trung tâm, kết nối với hệ thống sông Đuống, sông Đáy, sông Nhuệ, sông Tô Lịch và khu vực rừng đặc dụng Ba Vì nhằm hài hòa giữa bảo tồn và phát triển.
Hướng tới trung tâm tài chính và dịch vụ giá trị cao của khu vực
Bên cạnh khoa học công nghệ, Hà Nội còn được định hướng phát triển mạnh các ngành dịch vụ có giá trị gia tăng cao như tài chính, ngân hàng, logistics, kinh tế ban đêm và kinh tế sáng tạo.
Theo Chương trình hành động, thành phố sẽ nghiên cứu hình thành trung tâm tài chính dọc trục Hồ Hoàn Kiếm - Hồ Tây - sông Hồng trước năm 2030, qua đó từng bước nâng cao vai trò của Hà Nội trong mạng lưới tài chính khu vực.
Định hướng này được xem là bước đi phù hợp trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy xây dựng các trung tâm tài chính quốc tế, đồng thời đẩy mạnh phát triển nền kinh tế số và các ngành dịch vụ chất lượng cao.
Có thể thấy, Chương trình hành động không chỉ đặt ra mục tiêu phát triển riêng cho Hà Nội mà còn phản ánh định hướng chuyển đổi mô hình tăng trưởng của Việt Nam trong giai đoạn mới. Khi các động lực truyền thống như đất đai, lao động giá rẻ và khai thác tài nguyên dần giảm vai trò, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và hạ tầng hiện đại được kỳ vọng sẽ trở thành nền tảng tạo ra năng lực cạnh tranh mới. Với vị thế là Thủ đô và trung tâm kinh tế lớn của cả nước, Hà Nội được giao vai trò tiên phong trong quá trình chuyển đổi này, hướng tới trở thành một đô thị có sức cạnh tranh trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương vào năm 2045.
Theo Nghị định 307/2025 quy định về phân loại đơn vị hành chính do Chính phủ ban hành, Hà Nội và TP. HCM là đơn vị hành chính cấp tỉnh loại đặc biệt; các thành phố trực thuộc Trung ương còn lại là đơn vị hành chính cấp tỉnh loại I.
