Đồng minh thân cận của Mỹ bí mật khôi phục quan hệ thương mại với Trung Quốc

Thủ tướng Canada Mark Carney đã tới Bắc Kinh hôm thứ Ba (13/1) trong chuyến thăm chính thức đầu tiên. Dự kiến ông sẽ bàn thảo về thương mại, nông nghiệp và năng lượng với các quan chức Trung Quốc - đối tác thương mại lớn thứ hai của Ottawa.

Giáo sư kinh tế Liang Yan (Đại học Willamette, Mỹ) nhận định chuyến đi 5 ngày này là một “điểm khởi đầu”. “Chuyến thăm nhằm hàn gắn quan hệ và đặt nền móng cho các kết nối thương mại mới”, Liang nói. “Trước Trump 2.0, rất khó tưởng tượng điều này xảy ra”.

Trước nhiệm kỳ thứ hai của ông Donald Trump, quan hệ Canada - Trung Quốc đã suy yếu đáng kể bởi các vụ bắt giữ công dân cấp cao của nhau. Năm 2024, Ottawa áp thuế 100% lên xe điện Trung Quốc và thuế 25% lên thép - nhôm nhập khẩu; Bắc Kinh đáp trả bằng thuế lên hạt cải dầu, thịt lợn và hải sản của Canada.

Kể từ khi ông Trump nhậm chức một năm trước, cả Trung Quốc và Canada đều công khai chỉ trích thuế quan và các rào cản thương mại của Washington, cho thấy cả hai đang tìm kiếm lựa chọn thay thế.

Theo thông cáo ngày 7/1 từ văn phòng Thủ tướng, ông Carney dự kiến gặp Chủ tịch Tập Cận Bình, Thủ tướng Lý Cường và lãnh đạo doanh nghiệp nhằm “tăng cường tiếp xúc cấp cao”. Carney khẳng định Canada đang “xây dựng các quan hệ đối tác mới trên toàn cầu để tái định hình nền kinh tế, hướng tới mô hình mạnh hơn và có khả năng chống chịu tốt hơn trước các cú sốc”.

Các mức thuế mà Mỹ áp lên các mặt hàng cốt lõi của Canada như thép và gỗ đã gây chấn động sau nhiều thập kỷ gắn bó mật thiết giữa hai nước láng giềng, buộc Ottawa phải đẩy nhanh chiến lược đa dạng hóa thương mại.

Về phía Trung Quốc, năm 2025 chứng kiến nỗ lực đàm phán kéo giảm thuế Mỹ sau khi mức thuế có thời điểm vượt quá 100%, đồng thời đẩy mạnh tiếp cận các thị trường thứ ba.

“Xét đến sự bất ổn trong quan hệ của cả hai với Mỹ, việc Canada và Trung Quốc tìm cách đưa quan hệ song phương trở lại quỹ đạo ổn định là điều dễ hiểu”, Stephen Olson, cựu quan chức đàm phán thương mại Mỹ, nhận xét.

Giới phân tích chỉ ra một số lĩnh vực hợp tác tiềm năng. Hiện Canada chủ yếu xuất khẩu dầu thô, đồng và sắt sang Trung Quốc; đổi lại Bắc Kinh cung ứng hàng điện tử tiêu dùng và xe cơ giới. Bên cạnh đó, Trung Quốc được đánh giá có “nhu cầu lớn với nhiều mặt hàng nông sản”, trong khi Canada có thể hưởng lợi từ dòng khách du lịch và sinh viên Trung Quốc, theo chuyên gia Jayant Menon (ISEAS – Viện Yusof Ishak, Singapore)

“Quy mô kinh tế Canada không quá lớn, vì thế chỉ cần tăng nhẹ tỷ trọng giao thương cũng tạo hiệu ứng đáng kể”, Menon nói. Năm 2024, Trung Quốc nhập khoảng 3,4 tỷ USD dầu cải từ Canada trước khi áp thuế trả đũa gần 76% lên hạt cải và 100% lên dầu cải.

Dù vậy, giới quan sát không kỳ vọng hai bên hạ thuế ngay trong tuần này. Lynn Song, kinh tế trưởng khu vực Đại Trung Hoa của ING, nhận định các loại thuế nói trên sẽ là “điểm theo dõi trọng yếu”, bởi bất kỳ tiến triển tích cực nào đều có thể mở đường cho quá trình giảm căng thẳng thương mại.

Harry Murphy Cruise, Trưởng bộ phận thương mại toàn cầu tại Oxford Economics, đồng tình rằng các cuộc tiếp xúc cấp cao, tương tự Australia và Trung Quốc trước đây, sẽ “đặt nền tảng” cho các cuộc đàm phán thực chất trong các tháng tới.

Theo dữ liệu hải quan Trung Quốc, kim ngạch thương mại song phương Canada - Trung Quốc đạt 82,15 tỷ USD trong 11 tháng đầu năm ngoái, giảm 4,45% so với cùng kỳ. Trong tổng số đó, Trung Quốc xuất khẩu 43,93 tỷ USD, nhỉnh hơn một chút so với cùng giai đoạn năm 2024.

Theo SCMP