Đưa rau quả từ vườn Việt Nam lên thẳng bàn ăn Trung Quốc ngay trong 24 giờ

Tại họp báo trong khuôn khổ Diễn đàn Thương mại Rau quả Nông sản Việt Nam - Trung Quốc lần thứ nhất diễn ra tại TP.HCM ngày 24/6, ông Hà Vĩ, Đại sứ đặc mệnh toàn quyền nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa tại Việt Nam, nhấn mạnh hợp tác nông nghiệp giữa Việt Nam và Trung Quốc đang phát triển mạnh mẽ, đạt nhiều kết quả tích cực.

Trung Quốc hiện là thị trường xuất khẩu nông, lâm, thủy sản lớn nhất của Việt Nam

Năm 2025, kim ngạch thương mại song phương vượt 290 tỷ USD, trong đó thương mại nông sản là một trong những lĩnh vực tăng trưởng nổi bật. Trung Quốc hiện là thị trường xuất khẩu nông, lâm, thủy sản lớn nhất của Việt Nam.

Riêng trong quý I/2026, xuất khẩu nông sản và thực phẩm của Việt Nam sang Trung Quốc tăng 37,4%, cao gấp hơn 6 lần tốc độ tăng trưởng xuất khẩu chung của cả nước (5,9%), trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu nông sản. Việt Nam tiếp tục duy trì vị thế là nhà cung cấp rau quả lớn thứ hai của Trung Quốc, chiếm khoảng 22,2-22,55% thị phần nhập khẩu.

Năm 2025, xuất khẩu rau quả của Việt Nam sang Trung Quốc đạt khoảng 5,5 tỷ USD, chiếm 64% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả của cả nước. Riêng sầu riêng đạt sản lượng xuất khẩu 941.000 tấn, với giá trị hơn 3,4 tỷ USD. Hiện Việt Nam có hơn 20 loại rau quả như bưởi, dừa, ớt... được phép xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc, góp phần tạo đầu ra ổn định, lâu dài cho nông dân, đồng thời đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng đối với các loại trái cây nhiệt đới chất lượng cao của người tiêu dùng Trung Quốc.

Chia sẻ tại diễn đàn, ông Hà Vĩ cho biết mỗi lần về Bắc Kinh nghỉ phép, ông thường đi siêu thị và nhận thấy ngày càng có nhiều loại trái cây nhiệt đới của Việt Nam xuất hiện trên các kệ hàng. Sau mỗi bữa ăn ở nhà hay nhà hàng, ông có thói quen dùng trái cây và luôn cảm thấy tự hào khi biết đó là sản phẩm có xuất xứ từ Việt Nam.

Theo Đại sứ Hà Vĩ, Trung Quốc đang tăng cường hợp tác thương mại nông sản với Việt Nam nhằm mang lại lợi ích cho cả nông dân Việt Nam và người tiêu dùng Trung Quốc. Để đạt được mục tiêu này, hai nước cần tăng cường liên thông về chính sách, bảo đảm hạ tầng và logistics kết nối thông suốt, đồng thời thúc đẩy sự gắn kết giữa doanh nghiệp hai nước trong từng lĩnh vực, ngành hàng.

Ông cho biết nhu cầu tiêu thụ rau quả tại thị trường Trung Quốc hiện rất cao, nhưng nhà sản xuất phải đáp ứng hai yêu cầu quan trọng là an toàn và chất lượng cao. Trung Quốc đang đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo vào kiểm soát chất lượng, giám sát và thông quan hàng hóa nhằm rút ngắn quy trình xử lý.

Hai nước cũng đang thúc đẩy xây dựng hải quan thông minh và cửa khẩu thông minh, từng bước số hóa toàn bộ quy trình quản lý hàng hóa. Mỗi lô nông sản xuất khẩu sẽ được gắn mã nhận diện riêng để theo dõi từ vùng trồng, cơ sở đóng gói, quá trình vận chuyển cho đến khi đến tay người tiêu dùng. Dữ liệu được kết nối giữa cơ quan chức năng hai nước giúp nâng cao hiệu quả kiểm soát chất lượng, đồng thời rút ngắn đáng kể thời gian xử lý thủ tục.

Theo ông Hà Vĩ, nhờ việc xây dựng hải quan thông minh và cửa khẩu thông minh, thời gian thông quan hiện đã giảm khoảng 30%, trong khi thời gian kiểm tra, kiểm dịch giảm khoảng 40% so với trước đây. Mục tiêu dài hạn là hướng tới mô hình thông quan không gián đoạn 24 giờ mỗi ngày, biến lợi thế địa lý giữa hai nước thành lợi thế logistics thực sự.

Cùng với việc đẩy mạnh kết nối hạ tầng, hai bên đang từng bước hình thành mạng lưới logistics đa phương thức, trong đó đường bộ giữ vai trò chủ đạo, kết hợp với đường sắt, đường biển và hàng không. Tại các cửa khẩu biên giới, cơ chế thông quan nhanh, "luồng xanh" dành cho nông sản cùng hệ thống kho lạnh hiện đại đã giúp nâng cao hiệu quả vận chuyển và thông quan.

Đại sứ Hà Vĩ bày tỏ mong muốn rau quả thu hoạch từ các vườn tại Việt Nam có thể xuất hiện trên bàn ăn của người tiêu dùng Trung Quốc ngay trong ngày hoặc chậm nhất là ngày hôm sau, tương đương thời gian vận chuyển chỉ còn vài chục giờ thay vì vài ngày như hiện nay.

Nâng chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc và giải bài toán thị trường bền vững

Trả lời câu hỏi về tình trạng ùn ứ nông sản tại cửa khẩu trong những năm gần đây, ông Hà Vĩ cho rằng nguyên nhân không chỉ nằm ở năng lực thông quan mà còn xuất phát từ yêu cầu ngày càng cao của thị trường nhập khẩu. Người tiêu dùng Trung Quốc hiện đặc biệt quan tâm đến chất lượng, an toàn thực phẩm và khả năng truy xuất nguồn gốc.

Theo ông, việc kiểm tra chất lượng và kiểm dịch là yêu cầu bình thường trong thương mại quốc tế. Đối với một số lô hàng chưa đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, trong đó có một số lô sầu riêng Việt Nam từng gặp vướng mắc về chất lượng, cơ quan chức năng hai nước đã phối hợp điều tra, xác định nguyên nhân và triển khai các biện pháp khắc phục.

Một số nguyên nhân được chỉ ra gồm tập quán canh tác, chất lượng đất, nguồn nước cũng như việc sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật trong sản xuất. Đến nay, các tồn tại cơ bản đã được khắc phục, chất lượng sản phẩm từng bước được cải thiện và tỷ lệ lô hàng không đạt yêu cầu giảm đáng kể.

Công nghệ truy xuất nguồn gốc bằng mã QR hiện cũng đang được áp dụng rộng rãi đối với nhiều mặt hàng nông sản xuất khẩu như sầu riêng và tổ yến, giúp bảo đảm khả năng truy xuất trong toàn bộ quá trình sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm và củng cố niềm tin của người tiêu dùng.

Theo ông Hà Vĩ, nếu doanh nghiệp duy trì tốt việc kiểm soát chất lượng từ vùng trồng và liên tục đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu, tần suất lấy mẫu kiểm tra tại cửa khẩu có thể được giảm xuống. Xu hướng hiện nay không chỉ là tăng sản lượng mà còn phải nâng cao chất lượng để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

Ở góc độ đánh giá thị trường, ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, cho rằng sự gia tăng nhanh của tầng lớp trung lưu Trung Quốc đang tạo ra nhu cầu ngày càng lớn đối với các sản phẩm chất lượng cao, an toàn và có nguồn gốc rõ ràng. Việt Nam có nhiều lợi thế để khai thác thị trường này nhờ vị trí địa lý gần, chi phí logistics cạnh tranh và nguồn cung đa dạng với nhiều mặt hàng đã khẳng định vị thế như sầu riêng, thanh long, chuối, mít, bưởi, dừa, cà phê, hồ tiêu và gạo.

Theo ông Bình, muốn khai thác hiệu quả thị trường hơn 1,4 tỷ dân này, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy chạy theo sản lượng sang chú trọng chất lượng, an toàn thực phẩm và phát triển chuỗi liên kết, đồng thời đáp ứng các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng, kiểm dịch và quản lý an toàn thực phẩm để nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Theo nhiều chuyên gia đánh giá, dư địa hợp tác nông nghiệp giữa Việt Nam và Trung Quốc vẫn còn rất lớn trong bối cảnh xu hướng tiêu dùng xanh, an toàn và thông minh ngày càng phát triển.

Để khai thác hiệu quả tiềm năng này, chia sẻ tại diễn đàn, Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ đề xuất cần tập trung vào ba giải pháp cốt lõi, gồm hiện thực hóa định hướng chuyển từ giao thương đơn thuần sang xây dựng các chuỗi liên kết sản xuất, cung ứng và tiêu thụ nông sản bền vững; đẩy nhanh quy trình mở cửa thị trường đối với nông sản, tăng cường hợp tác về tiêu chuẩn, kiểm nghiệm, kiểm dịch và truy xuất nguồn gốc; đồng thời tận dụng hiệu quả các nền tảng thương mại điện tử và kinh tế số để tạo bước chuyển mới về phương thức, tốc độ và hiệu quả của thương mại nông sản, qua đó giảm chi phí trung gian và tối ưu hóa giá thành sản phẩm.