Được phép bán 50% điện mặt trời mái nhà dư thừa lên lưới: Vì sao chưa có ai bán?

Tại Diễn đàn “Mua bán điện trực tiếp và lưu trữ năng lượng: Đòn bẩy cho chuyển dịch xanh và phát triển bền vững” ngày 13/8, ông Nguyễn Xuân Quy, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam, cho biết đến nay chưa ghi nhận trường hợp nào bán điện mặt trời mái nhà dư thừa lên lưới.

Trước đó, cuối tháng 6, Chính phủ ban hành Nghị định 243 sửa đổi các Nghị định 57 và 58, nâng tỷ lệ điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu được bán lên lưới từ tối đa 20% lên 50% sản lượng.

Ông Quy đánh giá đây là điểm sáng, nhất là khi chính sách đồng thời mở rộng đối tượng được bán điện dư. Tuy nhiên, việc triển khai trên thực tế vẫn chưa có chuyển biến.

“Chúng tôi rất sốt ruột. Giá mua điện dư có thể rất thấp nhưng vẫn tốt hơn là lãng phí”, ông Quy nói, cho rằng nguyên nhân chủ yếu là thiếu hướng dẫn cụ thể, trong khi một số doanh nghiệp chưa thực sự quan tâm đến cơ chế mới.

Hiện cả nước có khoảng 103.000 hệ thống điện mặt trời mái nhà, tổng công suất hơn 9.500 MW. Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, đến năm 2030, 50% tòa nhà công sở và nhà dân sẽ sử dụng điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu.

Tại TP.HCM, ông Bùi Trung Kiên, Phó Tổng giám đốc Tổng công ty Điện lực TP.HCM (EVNHCMC), cho biết thành phố có hơn 5.000 hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu đã lắp đặt và thông báo. Tuy nhiên, đến nay cũng chưa có trường hợp đăng ký bán điện dư lên lưới, dù nhu cầu tìm hiểu khá lớn.

Theo ông Kiên, các hệ thống này ban đầu được đầu tư chủ yếu để phục vụ nhu cầu điện tại chỗ. Trong khi đó, quy trình bán điện dư còn mới nên EVNHCMC đang phối hợp thử nghiệm thủ tục mua điện dư với một số doanh nghiệp, dự kiến hoàn thiện trong tháng 8.

DPPA cũng vướng bài toán “không biết làm thế nào”

Không chỉ điện mặt trời mái nhà, cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) qua lưới quốc gia cũng đang gặp khó vì thiếu quy trình chuẩn.

Theo ông Bùi Trung Kiên, tại TP.HCM, DPPA qua đường dây kết nối riêng đã có 14 hệ thống với tổng công suất khoảng 60 MW vận hành ổn định. Tuy nhiên, DPPA qua lưới quốc gia vẫn mới chỉ ghi nhận một thương vụ giữa Samsung Electronics Thái Nguyên và điện mặt trời TTC Đức Huệ 2, chính thức vận hành từ ngày 1/6.

Ông Võ Phúc Nguyên, Giám đốc dự án Công ty Đầu tư phát triển điện Becamex, cho biết doanh nghiệp quan tâm đến DPPA qua lưới nhưng gặp khó vì chưa có hợp đồng mẫu, chưa rõ quy trình, cơ quan đầu mối và cơ chế xử lý tranh chấp.

“Chúng tôi muốn triển khai DPPA mà thực sự không biết làm cách nào”, ông Nguyên nói, đồng thời đề nghị cơ quan chức năng sớm công bố quy trình chuẩn và hợp đồng mẫu.

Theo ông Nguyễn Xuân Quy, nếu thiếu hợp đồng mẫu và quy trình thống nhất, thời gian phát triển một dự án DPPA có thể kéo dài 3-5 năm. Doanh nghiệp và ngân hàng cũng khó tính toán hiệu quả dự án khi các khoản chi phí truyền tải, phân phối, điều độ và tổn thất điện chưa được công bố theo hướng dài hạn.

Ông Phan Công Tiến, Giám đốc Viện Nghiên cứu ứng dụng năng lượng thông minh (ISEAR), cho rằng chi phí truyền tải và phân phối đang khiến giá điện xanh kém cạnh tranh. Ông đề xuất không tính phí truyền tải đối với các dự án điện tái tạo dưới 30 MW chỉ phát lên lưới phân phối cục bộ và tiêu thụ tại chỗ.

Trong khi đó, ông Nguyễn Võ Trường An, Tổng giám đốc Công ty CP Sàn giao dịch tín chỉ Carbon ASEAN, đề xuất xây dựng “Sàn giao dịch điện” hoặc “Sàn giao dịch năng lượng số hóa” nhằm kết nối bên mua và bên bán điện tái tạo, đồng thời chuẩn hóa việc định giá, hợp đồng và dịch vụ lưu trữ.

Theo các chuyên gia, khi nhu cầu sử dụng năng lượng xanh ngày càng tăng, việc sớm hoàn thiện quy trình và cơ chế giao dịch sẽ quyết định khả năng biến nguồn điện tái tạo dư thừa thành một thị trường thực sự.