Được Trung Quốc hậu thuẫn, siêu đập thủy điện lớn hàng đầu Đông Nam Á sắp tái khởi động sau hơn 10 năm ‘đắp chiếu’, vốn đầu tư vượt 300.000 tỷ đồng

Theo hai nguồn tin am hiểu các cuộc thảo luận nội bộ, ông Khet Htein Nan, người đứng đầu chính quyền bang Kachin, đã bày tỏ quyết tâm thúc đẩy dự án sau khi Tổng thống Min Aung Hlaing trở về từ chuyến thăm Trung Quốc hồi tháng trước.

"Dự án sẽ sớm được triển khai trở lại", ông Htet Paing Htoo, nghị sĩ bang Kachin, nói với Reuters. Theo ông, một thông báo chính thức sẽ sớm được công bố và chính Tổng thống Min Aung Hlaing đã xác nhận kế hoạch tái khởi động.

Dự án Myitsone từng bị đình chỉ vào năm 2011 sau làn sóng phản đối hiếm hoi của người dân Myanmar. Khi đó, đây được xem là dự án thủy điện lớn nhất trong lịch sử đất nước.

Việc tạm dừng khiến Trung Quốc không hài lòng, song những lo ngại về ảnh hưởng ngày càng sâu rộng của Bắc Kinh tại Myanmar cùng nguy cơ môi trường đã lấn át lợi ích kinh tế. Theo thiết kế ban đầu, khoảng 90% sản lượng điện tạo ra từ nhà máy sẽ được xuất khẩu sang Trung Quốc.

Với công suất dự kiến 6 GW, Myitsone sẽ nằm trong nhóm các dự án thủy điện lớn nhất Đông Nam Á, dù vẫn nhỏ hơn đáng kể so với đập Tam Hiệp của Trung Quốc có công suất lắp đặt lên tới 22,5 GW.

Người phát ngôn Văn phòng Tổng thống Myanmar cho biết việc khôi phục dự án là một trong những chủ đề được thảo luận trong chuyến công du Trung Quốc của ông Min Aung Hlaing. Theo bà, dự án có thể cung cấp hơn một nửa nhu cầu điện khoảng 10 GW của Myanmar, quốc gia đang thường xuyên đối mặt với tình trạng thiếu điện nghiêm trọng.

Chính phủ Myanmar hiện cho biết đang đánh giá kỹ các lo ngại từ cộng đồng địa phương liên quan đến nguy cơ ngập lụt và tái định cư.

"Chúng tôi đang phân tích chi tiết lợi ích và tác động tiêu cực của dự án để tìm ra điểm cân bằng phù hợp", người phát ngôn Khaing Khaing Soe cho biết.

Tuy nhiên, quy mô và chi phí của dự án hiện có thể lớn hơn rất nhiều so với kế hoạch ban đầu.

Theo tính toán dựa trên dữ liệu mới nhất của Cơ quan Năng lượng Tái tạo Quốc tế (IRENA), nếu được triển khai trở lại, tổng vốn đầu tư của Myitsone có thể lên tới 11,5 tỷ USD (khoảng 302.438 tỷ đồng), cao gấp hơn 3 lần mức dự toán năm 2009.

Ba quan chức Myanmar cho biết chính quyền Min Aung Hlaing đang tích cực thúc đẩy việc hồi sinh dự án sau khi lên nắm quyền hồi tháng 4, sau cuộc bầu cử gây tranh cãi với chiến thắng thuộc về một đảng chính trị thân quân đội.

Nỗ lực này diễn ra trong bối cảnh Myanmar vẫn chìm trong nội chiến kéo dài từ sau cuộc đảo chính năm 2021, khi quân đội lật đổ chính phủ dân cử của bà Aung San Suu Kyi. Nhà lãnh đạo từng đoạt giải Nobel Hòa bình này cũng là một trong những người phản đối dự án Myitsone.

Tại thành phố Myitkyina, thủ phủ bang Kachin, ông Khet Htein Nan nhiều lần nhấn mạnh mong muốn của chính phủ trong việc tiếp tục triển khai dự án.

Theo một nguồn tin tham dự cuộc họp ngày 23/6, lãnh đạo bang Kachin cho rằng Trung Quốc hiện đã sở hữu các công nghệ mới đủ khả năng giải quyết những lo ngại về môi trường từng khiến dự án bị đình trệ.

"Họ sẽ áp dụng công nghệ để đảm bảo công trình có thể chống chịu các rủi ro. Không có gì phải lo ngại", nguồn tin dẫn lời ông Khet Htein Nan.

Tuy nhiên, những lo ngại về an toàn vẫn chưa biến mất.

Trận động đất mạnh 7,7 độ Richter xảy ra tại miền Trung Myanmar hồi tháng 3, khiến hàng nghìn người thiệt mạng, đã làm dấy lên nhiều câu hỏi về mức độ an toàn của một siêu đập được xây dựng tại khu vực có hoạt động địa chấn mạnh.

Theo thiết kế, đập Myitsone sẽ cao khoảng 152m và được xây dựng tại điểm hợp lưu của hai con sông Mali và N'Mai, nơi hình thành dòng sông Ayeyarwady, huyết mạch của Myanmar.

Một nguồn tin khác tham gia các cuộc thảo luận nội bộ cho biết tại cuộc họp ngày 22/6, ông Khet Htein Nan đã mô tả Myitsone là một "thành tựu mang tính lịch sử" đối với đất nước.

Nguồn tin này cũng cho biết phía Trung Quốc "hoàn toàn ủng hộ và khuyến khích" việc tái khởi động dự án.

Reuters chưa thể xác định liệu thỏa thuận cũ về việc xuất khẩu phần lớn điện năng từ Myitsone sang Trung Quốc có được điều chỉnh hay không.

Trong khi chính quyền tăng cường vận động sự ủng hộ đối với dự án, làn sóng phản đối vẫn chưa hạ nhiệt.

Sau chuyến thăm Myitkyina của Phó Tổng tư lệnh quân đội Soe Win hồi tháng 12 năm ngoái, ít nhất 26 cuộc họp công khai đã được tổ chức trên khắp bang Kachin nhằm vận động sự ủng hộ đối với dự án, theo các thành viên của một ủy ban được chính phủ hậu thuẫn.

"Điều chúng tôi muốn là cung cấp thông tin đầy đủ để người dân tự đưa ra quyết định", bà Naw Khon, thành viên ủy ban, cho biết.

Tuy nhiên, 49 tổ chức xã hội dân sự tại Myanmar gần đây đã ra tuyên bố chung kêu gọi chấm dứt hoàn toàn dự án. Theo các tổ chức này, Myitsone không mang lại lợi ích đáng kể cho người dân địa phương mà chỉ làm gia tăng nguy cơ mất đất đai, nhà cửa và sinh kế của hàng nghìn hộ dân.

"Dự án không mang lại lợi ích cho người dân mà chỉ dẫn tới sự tàn phá nghiêm trọng, làm mất đi sinh mạng, nhà cửa và tài sản của cộng đồng địa phương", tuyên bố chung ngày 5/5 nêu rõ.

Theo Reuters