Gen Z sáng lập CLB dạy nhạc cụ truyền thống miễn phí cho hơn 600 người: Mong trao đi tình yêu với văn hóa dân tộc và những thanh âm đã gắn bó với bản sắc Việt
Từ một nhóm nhỏ gồm những người bạn có chung sở thích, Cầm Ca từng bước phát triển thành cộng đồng của những người trẻ cùng chung tình yêu với âm nhạc truyền thống. Họ không chỉ giúp nhau giữ lửa đam mê với nhạc cụ mà còn lan tỏa tinh thần ấy đến hàng trăm học viên của "Bình dân học nhạc".
Giữa bức tranh của một nền văn hóa Việt Nam đậm đà bản sắc, nhạc cụ truyền thống nói riêng và âm nhạc, nghệ thuật truyền thống nói chung luôn là một mảnh ghép quan trọng. Bởi, có những thanh âm ấy chỉ cần cất lên đã đủ gợi nhớ về cội nguồn. Tiếng đàn bầu ngân nga, tiếng đàn tranh réo rắt hay tiếng sáo trúc trong trẻo từng là một phần quen thuộc trong đời sống văn hóa của biết bao thế hệ người Việt.
Thế nhưng, giữa dòng chảy hối hả của cuộc sống hiện đại cùng sự du nhập mạnh mẽ của các dòng nhạc đương đại, dường như không gian dành cho thanh âm cổ truyền đang dần bị thu hẹp. Với nhiều người, âm nhạc truyền thống dần bị gắn với nhiều định kiến như "khó nghe", "khó học", "khó tiếp cận"...
Dẫu vậy, vẫn có những người lặng lẽ nỗ lực mỗi ngày để gìn giữ nét đẹp tinh túy, thuần khiết của giai điệu dân gian. Lê Hà Thu - cử nhân nghệ thuật chuyên ngành Đàn bầu, khoa Âm nhạc Truyền thống, Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam là một trong số đó.
Tình yêu dành cho nhạc cụ truyền thống đã được Hà Thu bền bỉ vun đắp qua nhiều năm. Đặc biệt, từ chính niềm đam mê của mình, cô đi tìm những tâm hồn đồng điệu để cùng nhau thành lập Câu lạc bộ Cầm Ca (CLB Cầm Ca). Từ một nhóm nhỏ gồm những người bạn có chung sở thích, Cầm Ca từng bước phát triển thành một cộng đồng của những người trẻ cùng chung tình yêu với âm nhạc truyền thống.
Cơ duyên nào đã đưa Hà Thu đến với âm nhạc truyền thống và điều gì giúp bạn gìn giữ, nuôi dưỡng tình yêu ấy trong suốt nhiều năm qua?
Cơ duyên để tôi đến với âm nhạc truyền thống trước hết là từ gia đình. Ngay từ khi còn nhỏ, mẹ là người đầu tiên động viên và đưa tôi đến với cây đàn bầu. Nếu không có sự định hướng và tạo điều kiện của mẹ từ những ngày đầu, có lẽ tôi đã không có cơ hội gắn bó với nhạc cụ truyền thống như hôm nay.
Tôi được mẹ cho đi học tại Cung Thiếu nhi Hà Nội. Những buổi đầu, mọi thứ còn rất hồn nhiên và chưa mang tính chuyên nghiệp nhưng chính quãng thời gian đó đã âm thầm nuôi dưỡng tình yêu với âm nhạc trong tôi. Từ một cô bé khoảng 7-8 tuổi, học đàn chỉ vì yêu thích, tôi dần có thêm động lực để theo đuổi con đường này một cách nghiêm túc hơn.
Tôi luôn cảm thấy hành trình đồng hành cùng cây đàn cũng là hành trình trưởng thành của chính mình. Mỗi giai đoạn lại mang đến một bài học khác nhau. Hành trình ấy giống như một phép thử, không chỉ giúp tôi tiến bộ trong âm nhạc mà còn rèn luyện bản thân trong cuộc sống.
Ý tưởng thành lập CLB Cầm Ca bắt nguồn từ đâu? Vì sao bạn lại lựa chọn tên gọi "Cầm Ca" cho dự án của mình?
Bản thân tôi có cơ hội học và chơi nhạc cụ truyền thống. Khi quan sát xung quanh, tôi thấy có một số bạn chơi đàn bầu, đàn tranh, sáo trúc hay các nhạc cụ dân tộc khác rất tốt. Tuy nhiên, các bạn thường khá rụt rè, ngại thể hiện bản thân vì những nhạc cụ này tương đối kén người nghe.
Đến cuối năm lớp 11, tôi quyết định thành lập CLB Cầm Ca. Tôi mong muốn đây sẽ là nơi quy tụ những bạn trẻ yêu nhạc cụ truyền thống, dù học chuyên nghiệp hay chỉ đơn giản là yêu thích. Điều quan trọng nhất là các bạn đều sẵn sàng mở lòng, dám học hỏi và lan tỏa niềm đam mê của mình.
Về tên gọi "Cầm Ca", tôi chọn cái tên này trước hết vì muốn mọi người khi nghe đến sẽ hình dung ngay đây là một CLB về âm nhạc, nơi có tiếng đàn và lời ca. Đây cũng là một cụm từ rất gần gũi với người Việt, dễ nhớ và gợi cảm xúc.
Ngoài ý nghĩa đó, tôi còn gửi gắm một cách hiểu riêng về hai từ "Cầm Ca". Với tôi, "cầm" không chỉ là cây đàn mà còn mang ý nghĩa "giữ lấy". Tôi muốn CLB Cầm Ca sẽ góp phần gìn giữ những lời ca, tiếng đàn và những giá trị tốt đẹp của âm nhạc truyền thống dân tộc, để các di sản ấy tiếp tục được thế hệ trẻ yêu mến và lan tỏa.
Thành lập Cầm Ca từ khi còn là học sinh lớp 11 là một quyết định khá đặc biệt. Bạn có thể chia sẻ về những khó khăn trong những ngày đầu xây dựng CLB?
Tôi thành lập Cầm Ca khi đang còn là học sinh nên khó khăn là điều không thể tránh khỏi. Trở ngại lớn nhất lúc đó là bản thân còn thiếu kinh nghiệm trong việc điều hành một tổ chức. Nhưng tôi luôn tin rằng, điều gì chưa biết thì học, điều gì chưa tốt thì từng bước hoàn thiện.
Sau những buổi biểu diễn đầu tiên, tôi dần tích lũy kinh nghiệm trong việc tổ chức, chuẩn bị chương trình, phân công công việc và cân bằng giữa việc học với hoạt động của CLB.
Bên cạnh đó, Cầm Ca cũng đối mặt với không ít khó khăn về nhân lực và kinh phí. Việc tìm được những bạn vừa biết chơi nhạc cụ truyền thống, vừa sẵn sàng gắn bó với các hoạt động cộng đồng không hề dễ. Trong khi đó, chi phí trang phục và tổ chức biểu diễn cũng là áp lực lớn đối với một CLB mới thành lập.
Để khắc phục, ban điều hành luôn cùng nhau tìm những giải pháp phù hợp. Chẳng hạn, chúng tôi thiết kế áo CLB theo kiểu áo ngũ thân cách tân, vừa thuận tiện cho các hoạt động thường ngày, vừa đủ trang trọng để biểu diễn trên sân khấu.
May mắn nhất là tôi luôn có những người đồng hành rất tuyệt vời. Mỗi khi thực hiện một chương trình mới hay đứng trên một sân khấu lớn, cả nhóm đều cùng nhau bàn bạc để tìm ra phương án tốt nhất. Dù ban đầu không tránh khỏi những thiếu sót, nhưng sau mỗi lần nhìn lại và rút kinh nghiệm, chúng tôi đều trưởng thành hơn.
Với tôi, chính những khó khăn ấy không chỉ là thử thách mà còn là động lực để bản thân và Cầm Ca từng bước hoàn thiện, phát triển.
Ý tưởng hình thành dự án "Bình dân học nhạc" xuất phát từ đâu? Bạn muốn gửi gắm thông điệp gì thông qua dự án này?
"Bình dân học nhạc" là một dự án do các thành viên của Cầm Ca thực hiện, được lấy cảm hứng từ phong trào "Bình dân học vụ" trong lịch sử với mong muốn đưa âm nhạc truyền thống đến gần hơn với cộng đồng. Thực ra, ý tưởng ban đầu của chúng tôi rất đơn giản, thậm chí có phần ngây thơ. Tôi luôn nghĩ rằng, nếu mình có một thế mạnh nào đó thì nên chia sẻ với mọi người.
Các thành viên của Cầm Ca đều có chung tình yêu với nhạc cụ truyền thống và may mắn được học tập một cách bài bản. Trong khi đó, chúng tôi nhận thấy nhiều người vẫn còn khá xa lạ với loại hình nghệ thuật này. Vì vậy, cả nhóm mong muốn làm điều gì đó trong khả năng của mình để giúp nhạc cụ truyền thống đến gần hơn với mọi người.
Với "Bình dân học nhạc", tất cả giảng viên đều tham gia trên tinh thần tình nguyện và không được trả lương, còn học viên không phải đóng bất kỳ khoản phí nào. Những gì chúng tôi mong muốn trao đi không chỉ là kỹ năng chơi nhạc cụ mà còn là tình yêu với văn hóa dân tộc, với âm nhạc truyền thống và những thanh âm đã gắn bó với bản sắc Việt qua nhiều thế hệ.
Dự án không giới hạn độ tuổi tham gia. Từ các em nhỏ, người trẻ, người đi làm đến người trung niên hay cao tuổi đều có thể học, bởi tôi tin rằng âm nhạc luôn dành cho tất cả mọi người.
Chúng tôi hy vọng sau mỗi khóa học, nhạc cụ truyền thống sẽ trở thành một người bạn mới, mang đến niềm vui và nguồn cảm hứng trong cuộc sống của mỗi học viên. Và nếu từ những hạt mầm nhỏ ấy, tình yêu với âm nhạc truyền thống tiếp tục được lan tỏa đến nhiều người hơn, thì đó chính là điều khiến chúng tôi hạnh phúc và có thêm động lực để tiếp tục hành trình này.
Hà Thu có thể chia sẻ rõ hơn về lộ trình hoạt động của mỗi mùa "Bình dân học nhạc"?
Dự án cộng đồng "Bình dân học nhạc" được tổ chức 1 năm 1 lần vào mỗi dịp hè. Mỗi mùa học kéo dài khoảng 2 tháng và được chia thành 2 giai đoạn.
Ở giai đoạn đầu, học viên được trang bị những kiến thức nền tảng về âm nhạc như nhận biết nốt nhạc, đọc bản nhạc, luyện thẩm âm và cảm nhận âm nhạc. Chúng tôi luôn cố gắng chắt lọc những nội dung cốt lõi nhất để ngay cả những bạn chưa từng học nhạc cũng có thể tiếp cận một cách dễ dàng trước khi làm quen với nhạc cụ.
Đội ngũ giảng dạy đều được đào tạo bài bản về âm nhạc, vì vậy chúng tôi không chỉ truyền đạt kiến thức chuyên môn mà còn cố gắng biến những nội dung vốn được cho là khô khan trở nên gần gũi, dễ hiểu và tạo cảm hứng hơn cho học viên.
Sau đó, các bạn bước vào giai đoạn học đàn và học hát với khoảng 5-6 buổi. Học viên được hướng dẫn từ những kỹ năng cơ bản nhất như tư thế ngồi, cách đặt tay, cách tạo ra những âm thanh đầu tiên, rồi từng bước luyện tập theo giáo trình được thiết kế cô đọng, phù hợp với người mới bắt đầu. Chúng tôi cũng tạo điều kiện để các bạn mượn nhạc cụ mang về nhà luyện tập, giúp duy trì việc thực hành sau mỗi buổi học.
Kết thúc khóa học, mỗi học viên sẽ hoàn thiện một tiết mục để biểu diễn trong đêm bế giảng, đồng thời tham gia đánh giá cả lý thuyết và thực hành để được xếp loại, nhận giấy chứng nhận hoàn thành khóa học.
Những năm gần đây, đêm bế giảng còn được tổ chức như một buổi hòa nhạc nhỏ. Với chúng tôi, đó không chỉ là dịp để học viên tự tin trình diễn thành quả sau 2 tháng học tập, mà còn là lời tri ân gửi đến tất cả những người đã đồng hành, ủng hộ và góp phần tạo nên hành trình của "Bình dân học nhạc".
Sau hơn 6 mùa triển khai, "Bình dân học nhạc" được cộng đồng đón nhận ra sao? Nhìn lại hành trình ấy, đâu là thành quả khiến Hà Thu tự hào nhất?
Qua từng mùa tổ chức, tôi cảm nhận rất rõ sự đón nhận ngày càng tích cực của cộng đồng dành cho "Bình dân học nhạc".
Những năm đầu, khi dự án mở song song các lớp nhạc cụ truyền thống và nhạc cụ phương Tây, phần lớn học viên thường lựa chọn piano hoặc guitar vì đã quen thuộc hơn. Tuy nhiên, vài năm trở lại đây, các lớp đàn bầu, đàn tranh hay sáo trúc lại thu hút đông học viên hơn cả. Với tôi, đó là một tín hiệu rất đáng mừng, bởi điều đó cho thấy ngày càng nhiều bạn trẻ cởi mở hơn, sẵn sàng tìm hiểu và trải nghiệm những nhạc cụ truyền thống mà trước đây có thể các bạn còn e ngại.
Đến nay, sau hơn 6 mùa tổ chức, "Bình dân học nhạc" đã đồng hành cùng hơn 600 lượt học viên và mỗi năm số lượng đăng ký đều tăng lên. Chất lượng các tiết mục trong đêm bế giảng cũng ngày càng được nâng cao, cho thấy các bạn không chỉ đến học vì tò mò mà thực sự nghiêm túc, tâm huyết với hành trình khám phá âm nhạc truyền thống.
Điều khiến tôi tự hào nhất là nhiều học viên không dừng lại sau khi kết thúc khóa học. Ban đầu, tôi chỉ mong các bạn có được những kiến thức nền tảng và nuôi dưỡng tình yêu với âm nhạc dân tộc. Nhưng thực tế, nhiều bạn đã tự mua nhạc cụ để tiếp tục luyện tập, nâng cao kỹ năng, thậm chí quay trở lại đồng hành cùng "Bình dân học nhạc" với vai trò hỗ trợ dự án. Đó là điều khiến tôi cảm thấy mọi nỗ lực của Cầm Ca trong suốt thời gian qua đều rất xứng đáng.
Trong quá trình đồng hành cùng các học viên, có kỷ niệm nào khiến Hà Thu nhớ nhất và càng tin tưởng hơn vào con đường mình đang theo đuổi?
Mỗi khóa học, mỗi mùa của "Bình dân học nhạc" đều để lại trong tôi những kỷ niệm rất đẹp. Nhưng có một câu chuyện mà đến bây giờ tôi vẫn luôn nhớ và xem đó là động lực để tiếp tục theo đuổi âm nhạc truyền thống cũng như dẫn dắt Cầm Ca.
Đó là một học viên sau khi hoàn thành khóa học kéo dài 2 tháng đã nhắn với tôi rằng đây là một dự án rất nhân văn, cần thiết và mang lại nhiều giá trị cho cộng đồng. Có thể với nhiều người, đó chỉ là một lời nhắn bình thường, nhưng với tôi và các thành viên của Cầm Ca, đó là sự ghi nhận vô cùng quý giá.
Chính sự ghi nhận ấy khiến tôi nhận ra những gì Cầm Ca đang làm thực sự đã chạm đến người học và mang lại những giá trị tích cực cho cộng đồng. Đó cũng là động lực để tôi thêm tin tưởng vào con đường mình đã chọn, tiếp tục bền bỉ theo đuổi sứ mệnh lan tỏa tình yêu với âm nhạc truyền thống đến nhiều người hơn.
Sau những kết quả bước đầu của Cầm Ca và dự án "Bình dân học nhạc", Hà Thu có kế hoạch gì để đưa các hoạt động đến với nhiều địa phương và nhiều đối tượng hơn?
Hiện tại, tôi và các cộng sự vẫn chỉ là những sinh viên hoặc những người trẻ mới tốt nghiệp đại học. Tiềm lực của chúng tôi còn hạn chế, mọi hoạt động đều được triển khai trong khả năng của mình, nên việc mở rộng quy mô Cầm Ca tại các địa phương khác hiện chưa nằm trong kế hoạch.
Cá nhân tôi cũng cho rằng, mỗi vùng đất đều có những giá trị văn hóa và loại hình nghệ thuật đặc trưng. Chính các bạn trẻ ở địa phương sẽ là những người hiểu rõ nhất mình cần làm gì để gìn giữ và phát huy những giá trị ấy.
Vì vậy, thay vì mở rộng Cầm Ca, tôi mong CLB có thể trở thành nguồn động lực cho các dự án về bảo tồn nghệ thuật dân gian khác. Cầm Ca luôn sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm, đồng hành và hỗ trợ để nhiều dự án mới được hình thành. Có thể những dự án ấy không mang tên Cầm Ca, nhưng đều hướng đến mục tiêu chung là lan tỏa và gìn giữ văn hóa truyền thống.
Còn với Cầm Ca, chúng tôi sẽ tiếp tục biểu diễn, nâng cao chuyên môn, sáng tạo thêm nhiều bản phối mới để đưa âm nhạc truyền thống đến gần hơn với khán giả.
Theo Hà Thu, rào cản lớn nhất khiến nhiều bạn trẻ vẫn còn e ngại hoặc chưa thực sự tiếp cận âm nhạc truyền thống là gì?
Dưới góc độ cá nhân, tôi cho rằng rào cản lớn nhất khiến nhiều bạn trẻ vẫn còn e ngại với âm nhạc truyền thống chính là những định kiến đã tồn tại từ rất lâu.
Không ít người vẫn xem nghệ thuật là một lĩnh vực thiếu ổn định hoặc chỉ đơn thuần phục vụ nhu cầu giải trí. Trong khi đó, âm nhạc truyền thống không chỉ là một loại hình nghệ thuật mà còn là nơi lưu giữ ký ức văn hóa, bản sắc và tinh thần của dân tộc, những giá trị rất cần được gìn giữ và tiếp nối.
Bên cạnh đó, nhiều bạn trẻ chưa từng thực sự tiếp xúc với nhạc cụ truyền thống nhưng đã vội cho rằng chúng khó nghe, khó hiểu hay quá cũ kỹ. Theo tôi, những suy nghĩ ấy chủ yếu xuất phát từ việc các bạn chưa có cơ hội trải nghiệm.
Tôi luôn tin rằng chỉ cần một lần thực sự lắng nghe hoặc trực tiếp cầm trên tay một nhạc cụ truyền thống, nhiều người sẽ có một góc nhìn hoàn toàn khác. Các nhạc cụ truyền thống không hề xa cách hay lỗi thời mà vẫn rất gần gũi, giàu sức sống và có sức lay động riêng. Mỗi âm thanh đều chứa đựng sự tài hoa của cha ông trong quá trình sáng tạo, gìn giữ và bồi đắp bản sắc âm nhạc Việt Nam qua nhiều thế hệ.
Vì vậy, theo tôi, điều quan trọng nhất là vượt qua những định kiến ban đầu. Khi rào cản ấy được xóa bỏ, việc tìm hiểu, yêu mến và gắn bó với âm nhạc truyền thống sẽ trở nên tự nhiên hơn rất nhiều.
Nếu có cơ hội gửi gắm một thông điệp tới những bạn trẻ chưa từng tiếp cận nhạc cụ dân tộc hoặc vẫn nghĩ rằng âm nhạc truyền thống là "khó nghe, khó học", bạn muốn nhắn nhủ điều gì?
Mỗi người Việt Nam chúng ta đều lớn lên từ những câu hát ru của mẹ. Và trong những lời ru ấy đã có âm nhạc truyền thống hiện diện một cách rất tự nhiên, rất gần gũi.
Chính vì vậy, âm nhạc và nhạc cụ truyền thống chưa bao giờ là điều xa lạ. Chỉ cần một giai điệu dân tộc cất lên, chúng ta đều có cảm giác quen thuộc và dễ dàng nhận ra đó là âm thanh của quê hương mình.
Tôi mong các bạn hãy thử dành cho nhạc cụ truyền thống một cơ hội, cũng là cho chính mình một cơ hội để khám phá và kết nối với những giá trị văn hóa dân tộc. Biết đâu sau khi lắng nghe, trải nghiệm hay tự mình chơi một nhạc cụ truyền thống, các bạn sẽ thêm tự hào khi có thể giới thiệu với bạn bè quốc tế về bản sắc văn hóa Việt Nam thông qua chính âm nhạc của dân tộc mình.
Cảm ơn Hà Thu về những chia sẻ vừa rồi!
