Giá điện sinh hoạt theo giờ: Hàng chục triệu hộ dân sẽ phải thay đổi thói quen

Khi 1 kWh điện không còn giá trị như nhau

Bộ Công Thương đang đề xuất bổ sung quy định áp dụng giá bán lẻ điện theo thời gian sử dụng (TOU) đối với khách hàng sinh hoạt khi điều kiện kỹ thuật cho phép. Đây là một trong những nội dung đáng chú ý trong quá trình sửa đổi Luật Điện lực, phản ánh sự thay đổi trong tư duy vận hành hệ thống điện khi nhu cầu tiêu thụ tiếp tục tăng cao và cơ cấu nguồn điện ngày càng biến động.

Chia sẻ với PV Tiền Phong, TS. Nguyễn Huy Hoạch - chuyên gia Hiệp hội Năng lượng Việt Nam - cho rằng, trong nhiều năm qua, biểu giá điện sinh hoạt theo bậc thang được xây dựng nhằm khuyến khích tiết kiệm điện và bảo đảm an sinh xã hội. Tuy nhiên, khi hệ thống điện bước sang giai đoạn phát triển mới, vấn đề không còn chỉ là người dân sử dụng bao nhiêu điện mà còn là sử dụng điện vào thời điểm nào.

Theo ông Hoạch, chi phí cung cấp điện hiện nay không giống nhau ở mọi thời điểm trong ngày. Vào giờ thấp điểm hoặc khi nguồn năng lượng tái tạo dồi dào, chi phí huy động điện tương đối thấp. Ngược lại, trong các khung giờ cao điểm buổi tối, đặc biệt từ 17h30 đến 22h30, hệ thống phải huy động thêm các nguồn điện có giá thành cao hơn, đồng thời vận hành lưới điện trong trạng thái chịu áp lực lớn nhất.

"Nói cách khác, 1 kWh điện tiêu thụ lúc 13h và 1 kWh điện tiêu thụ lúc 20h có thể tạo ra chi phí rất khác nhau cho hệ thống điện, nhưng hiện nay người sử dụng gần như chưa cảm nhận được sự khác biệt đó thông qua hóa đơn tiền điện", ông Hoạch phân tích.

Theo vị chuyên gia, đó chính là khoảng trống mà cơ chế giá điện theo thời gian sử dụng hướng tới. Thay vì áp dụng một mức giá gần như đồng nhất theo sản lượng tiêu thụ, giá điện sẽ thay đổi theo các khung giờ cao điểm, bình thường và thấp điểm, qua đó phản ánh sát hơn chi phí thực tế của hệ thống.

Sự thay đổi này xuất phát từ quá trình chuyển dịch năng lượng đang diễn ra. Nếu trước đây phụ tải công nghiệp giữ vai trò chi phối vận hành hệ thống điện thì hiện nay đỉnh phụ tải ngày càng dịch chuyển sang khu vực dân cư. Trong khi nguồn điện mặt trời giúp hệ thống có thêm nguồn cung dồi dào vào ban ngày, nhu cầu sử dụng điện của các hộ gia đình lại tập trung mạnh vào cuối buổi chiều và buổi tối.

Hàng triệu hộ dân cùng sử dụng điều hòa, bình nước nóng, bếp điện và các thiết bị công suất lớn trong cùng một thời điểm khiến phụ tải cực đại tập trung vào khoảng từ 17h30 đến 22h30. Điều này khiến nhóm khách hàng sinh hoạt trở thành một trong những yếu tố tác động lớn nhất tới chi phí vận hành hệ thống điện.

“Nếu hàng triệu hộ gia đình cùng dịch chuyển một phần nhu cầu sử dụng điện ra ngoài giờ cao điểm, công suất cực đại của hệ thống có thể giảm tới hàng nghìn MW, tương đương quy mô của một hoặc nhiều nhà máy điện lớn. Giá điện theo giờ chính là công cụ để truyền tín hiệu kinh tế từ hệ thống điện tới từng hộ tiêu dùng, biến hành vi sử dụng điện thành một nguồn lực hỗ trợ vận hành hệ thống", ông Hoạch cho hay.

Không chỉ là thay đổi cách tính tiền điện

Một trong những băn khoăn lớn nhất hiện nay là liệu giá điện theo giờ có làm tăng hóa đơn tiền điện của người dân hay không.

Chuyên gia năng lượng Đào Nhật Đình cho rằng việc áp dụng biểu giá điện sinh hoạt theo thời gian sử dụng trong ngày sẽ tạo ra không ít thách thức trong giai đoạn đầu, nhất là đối với người lao động, công nhân và người dân ở khu vực nông thôn.

"Khung giờ cao điểm dự kiến rơi vào buổi tối - thời điểm nhu cầu sử dụng điện sinh hoạt lớn nhất. Đây là lúc người lao động trở về nhà, trẻ em học tập, các gia đình nấu ăn, tắm giặt, sử dụng điều hòa và các thiết bị điện khác. Vì vậy, lượng điện tiêu thụ thường tăng mạnh", ông Đình nhận định.

Theo ông Đình, điện sinh hoạt hiện chiếm khoảng 30-35% tổng sản lượng điện tiêu thụ của cả nước. Do đó, bất kỳ sự thay đổi nào trong cơ chế giá điện cũng sẽ tác động đáng kể tới đời sống người dân. Việc xây dựng khung giờ và mức giá cần được tính toán thận trọng để vừa khuyến khích điều chỉnh hành vi sử dụng điện, vừa tránh gây áp lực quá lớn lên chi phí sinh hoạt. Ông Đình cho rằng nếu áp dụng giá điện theo thời gian sử dụng thì cần nghiên cứu lại việc duy trì đồng thời cơ chế giá điện lũy tiến nhằm tránh chồng chéo các công cụ điều tiết.