Hàm ý với quan hệ Trung - Nhật khi Tổng thống Nga Putin đặt chân tới Kuril

Các chuyên gia cho rằng động thái phối hợp này nhằm gây sức ép với Tokyo về nhiều vấn đề, trong đó có các lệnh trừng phạt của phương Tây với Nga và lập trường của Nhật Bản về đảo Đài Loan (Trung Quốc).

Ngày 13/8, nhà lãnh đạo Nga thực hiện chuyến thăm mang tính biểu tượng tới quần đảo Kuril - chuỗi đảo núi lửa nằm ở phía Bắc Hokkaido mà Nhật Bản gọi là Lãnh thổ phương Bắc. Sự kiện diễn ra chỉ vài lễ kỷ niệm ngày Nhật Bản đầu hàng trong Thế chiến II.

Đây là lần đầu tiên ông Putin tới thăm các đảo đang tranh chấp trên cương vị tổng thống. Năm 2010, Tổng thống Dmitry Medvedev thời điểm đó trở thành nhà lãnh đạo Nga đầu tiên tới khu vực tranh chấp mà Liên Xô giành quyền kiểm soát trong những ngày cuối của Thế chiến II.

Chuyến đi của ông Putin diễn ra ngay sau khi ông trực tiếp thị sát các hoạt động cuối trong cuộc tập trận quy mô lớn của Hạm đội Thái Bình Dương ngoài khơi đảo Sakhalin, phía bắc quần đảo Kuril.

“Tôi nghĩ đây là nỗ lực gây sức ép (lên Nhật Bản) và khiến Nhật Bản cảm thấy không thoải mái”, ông Li Lifan, chuyên gia về Nga và Trung Á tại Viện Khoa học Xã hội Thượng Hải, nhận định.

“Động thái này cũng là lời cảnh báo với Nhật Bản, rằng lãnh đạo của họ không nên tới đền Yasukuni vào ngày kỷ niệm chiến tranh 15/8”, ông Li nói thêm.

Đền Yasukuni được xây dựng vào thế kỷ 19 để tưởng niệm những người Nhật Bản thiệt mạng trong chiến tranh, nhưng gây tranh cãi vì nơi đây thờ cả những vị tướng đã bị kết án phạm tội ác chiến tranh.

Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi từng tới ngôi đền này trước khi giữ cương vị hiện nay. Tuy nhiên, theo báo Japan Times, bà sẽ không tới ngôi đền này trong ngày lễ năm nay.

Nhiều hoạt động phối hợp

Quan hệ Nga - Nhật xấu đi kể từ khi Nhật Bản phối hợp với Mỹ áp các biện pháp trừng phạt Mátxcơva trên diện rộng vì chiến dịch quân sự ở Ukraine.

Trong khi đó, quan hệ giữa Tokyo và Bắc Kinh cũng xấu đi nghiêm trọng từ tháng 11 năm ngoái, sau khi bà Takaichi đưa ra phát biểu về vấn đề Đài Loan (Trung Quốc).

Trung Quốc và Nga đã tiến hành một số chiến dịch quân sự xung quanh Nhật Bản, khiến Tokyo lên tiếng phản đối. Gần đây nhất, lực lượng hai nước tiến hành tuần tra chung trên biển vào tháng 7, tại khu vực Tây Thái Bình Dương, biển Okhotsk và biển Nhật Bản (Hàn Quốc gọi là Đông Hải).

Hoạt động diễn tập diễn ra sau khi lực lượng hai nước đi qua các eo biển Miyako, Etorofu và Soya - những tuyến đường biển có ý nghĩa chiến lược bao quanh quần đảo Nhật Bản.

Chuyến thăm của ông Putin tới Kuril đã thu hút chú ý tại Trung Quốc.

Cựu Tổng biên tập Thời báo Hoàn cầu Hồ Tích Tiến viết trong bài đăng trên mạng xã hội rằng chuyến thăm của nhà lãnh đạo Nga là “động thái chính trị”, và là “sự trừng phạt với Nhật Bản vì đi theo Mỹ và phương Tây trong việc áp đặt các lệnh trừng phạt Nga”.

“Vai trò của Nhật Bản với Nga tiếp tục suy giảm khi Trung Quốc trỗi dậy. Khi quan hệ Trung - Nhật xấu đi, Nga bắt đầu tính đến tác động với quan hệ Nga - Trung khi hoạch định quan hệ với Nhật Bản”, ông Hồ Tích Tiến viết.

Dưới thời Thủ tướng Takaichi, Nhật Bản tiếp tục những nỗ lực nhằm tăng cường năng lực quân sự, trong bối cảnh Bắc Kinh ngày càng quyết đoán. Nga và Trung Quốc cho rằng Nhật Bản đang có tham vọng hạt nhân.

Tháng 7 vừa qua, Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Shinjiro Koizumi kêu gọi nước này công khai thảo luận nhiều hơn về vai trò của vũ khí hạt nhân, trong bối cảnh Tokyo cân nhắc sửa đổi 3 văn kiện quốc phòng quan trọng vào cuối năm.

“Không thể chỉ dựa vào Trung Quốc để kiềm chế tham vọng của Nhật Bản nhằm trở thành cường quốc quân sự. Điều đó là mối đe dọa với Trung Quốc, đồng thời cũng ảnh hưởng tới lợi ích của Nga ở vùng Viễn Đông”, ông Ni Lexiong, chuyên gia quân sự tại Thượng Hải nhận định.

Chuyến thăm của ông Putin diễn ra vài tháng trước khi khai mạc Hội nghị cấp cao APEC tại TP. Thâm Quyến, miền nam Trung Quốc. Lãnh đạo Trung Quốc, Nga và Nhật Bản dự kiến đều tham dự sự kiện này.

“Nếu ông Tập không gặp bà Takaichi và ông Putin cũng không gặp bà ấy, đó sẽ là… một thất bại ngoại giao…”, ông Ni nói.