Hết thời hút FDI bằng đất rẻ, khu công nghiệp Việt buộc phải đổi cuộc chơi

Ngành công nghiệp tiếp tục giữ vai trò đầu tàu nhưng sẽ không thể phát triển theo cách cũ

Phát biểu tại Diễn đàn Phát triển Khu công nghiệp Việt Nam 2026, TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, cho biết Đại hội XIV của Đảng đã đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế bình quân trên 10% trong giai đoạn 2026-2030, hướng tới xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao vào năm 2045.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, ngành công nghiệp tiếp tục giữ vai trò đầu tàu nhưng sẽ không thể phát triển theo cách cũ. Thay vào đó, động lực tăng trưởng phải đến từ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo TS. Nguyễn Đức Hiển, điều đó đồng nghĩa hệ thống khu công nghiệp cũng phải được tái định vị.

"Khu công nghiệp không thể chỉ là nơi tập trung nhà máy hay cung cấp hạ tầng sản xuất như trước đây", TS. Nguyễn Đức Hiển nhấn mạnh.

Theo lãnh đạo Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, những lợi thế từng giúp Việt Nam thu hút mạnh dòng vốn FDI như quỹ đất lớn, chi phí nhân công thấp hay ưu đãi đầu tư đang dần suy giảm.

Thay vào đó, các nhà đầu tư quốc tế ngày càng quan tâm đến chất lượng thể chế, trình độ công nghệ, năng lực đổi mới sáng tạo, khả năng phát triển bền vững và mức độ kết nối với chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, khu công nghiệp không còn đơn thuần là nơi cho thuê đất mà phải trở thành hệ sinh thái công nghiệp hiện đại, nơi hội tụ doanh nghiệp đầu chuỗi, doanh nghiệp vệ tinh, trung tâm nghiên cứu và phát triển, logistics, dịch vụ tài chính, cơ sở đào tạo nhân lực cùng hệ thống hạ tầng xã hội đồng bộ.

Theo TS. Nguyễn Đức Hiển, mô hình này sẽ tạo ra các cụm liên kết ngành có khả năng đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất lao động và tăng sức chống chịu của nền kinh tế trước những biến động toàn cầu.

Đồng thời, phát triển khu công nghiệp cũng cần gắn với quy hoạch vùng, quy hoạch đô thị, logistics, năng lượng và các cực tăng trưởng mới thay vì phát triển riêng lẻ như trước.

Bốn hướng đi cho khu công nghiệp thế hệ mới

Để khu công nghiệp trở thành động lực của tăng trưởng công nghiệp trong giai đoạn mới, TS. Nguyễn Đức Hiển đề xuất bốn định hướng lớn.

Thứ nhất là tiếp tục hoàn thiện thể chế và tổ chức lại không gian phát triển công nghiệp theo tư duy hệ sinh thái và liên kết vùng.

Theo đó, môi trường đầu tư cần minh bạch, ổn định hơn, trong khi quy hoạch phải tích hợp giữa phát triển công nghiệp với đô thị, logistics và hạ tầng năng lượng nhằm hình thành các hành lang công nghiệp và cụm liên kết ngành có sức cạnh tranh trong khu vực.

Thứ hai là đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang mô hình khu công nghiệp sinh thái, thông minh, xanh, tuần hoàn và phát thải carbon thấp.

Theo TS. Nguyễn Đức Hiển, đây không chỉ là yêu cầu để thực hiện cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050 mà còn là điều kiện bắt buộc để doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn ESG và những yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế.

Ông dẫn kinh nghiệm từ các mô hình thành công như Kalundborg (Đan Mạch), Ulsan (Hàn Quốc) hay Kawasaki Eco-Town (Nhật Bản), nơi lợi thế cạnh tranh không đến từ quy mô đất đai hay ưu đãi đầu tư mà từ chất lượng thể chế, trình độ công nghệ và mô hình kinh tế tuần hoàn.

Việt Nam cũng đã có những mô hình thí điểm như Hiệp Phước hay Đình Vũ. Theo TS. Nguyễn Đức Hiển, bước tiếp theo là thể chế hóa những kinh nghiệm này thành chính sách quốc gia để thúc đẩy cộng sinh công nghiệp và phát triển năng lượng xanh.

Thứ ba là xây dựng mô hình quản trị khu công nghiệp hiện đại dựa trên dữ liệu và trí tuệ nhân tạo.

Theo TS. Nguyễn Đức Hiển, dữ liệu cần được xem là một loại hạ tầng chiến lược, có vai trò tương đương với giao thông, năng lượng hay logistics.

Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, Internet vạn vật và các nền tảng số sẽ giúp tối ưu quản lý hạ tầng, sử dụng năng lượng hiệu quả, kiểm soát môi trường và cung cấp nhiều dịch vụ giá trị gia tăng cho doanh nghiệp. Song song với đó là yêu cầu bảo đảm an ninh mạng và an toàn dữ liệu.

Thứ tư là đổi mới chiến lược thu hút đầu tư.

Theo TS. Nguyễn Đức Hiển, mục tiêu hiện nay không còn là thu hút thật nhiều dự án mà là lựa chọn các dòng vốn FDI có chất lượng cao, có khả năng chuyển giao công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tăng cường liên kết với doanh nghiệp trong nước.

Để làm được điều này, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng hạ tầng, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, xây dựng hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ và mở rộng các kênh huy động vốn dài hạn như tài chính xanh, hợp tác công - tư và các công cụ tài chính đổi mới.

Theo TS. Nguyễn Đức Hiển, trong mô hình phát triển mới, khu công nghiệp sẽ không chỉ là không gian sản xuất mà phải trở thành nền tảng hội tụ công nghệ, đổi mới sáng tạo và các ngành công nghiệp chiến lược, qua đó tạo ra những động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế và góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới.