Láng giềng của Việt Nam vừa thu hoạch lúa ngoài vũ trụ sau 2 tháng gieo trồng

Các phi hành gia thuộc sứ mệnh Thần Châu-23 (Shenzhou-23) vừa hoàn thành đợt thu hoạch đầu tiên đối với giống lúa được gieo trồng trên trạm vũ trụ Thiên Cung (Tiangong). Theo hình ảnh do Cơ quan Vũ trụ Có người lái Trung Quốc (CMSA) công bố, sau hơn hai tháng làm việc trên quỹ đạo, ba phi hành gia của Thần Châu-23 đã tiến hành thu gom các bông lúa, đồng thời bảo quản cẩn thận hạt, thân và lá trong điều kiện nhiệt độ thấp để đưa về Trái Đất phục vụ phân tích. Đây là một phần của thí nghiệm mang tên "Nghiên cứu cơ chế phân tử về độ ổn định di truyền qua nhiều thế hệ và sự điều hòa thích nghi môi trường của lúa vũ trụ", được đánh giá là chương trình nghiên cứu có quy mô lớn nhất từ trước đến nay của Trung Quốc đối với cây lúa trong môi trường vi trọng lực.

Điểm đặc biệt của nghiên cứu nằm ở mục tiêu lần đầu tiên thực hiện liên tiếp hai chu kỳ sinh trưởng hoàn chỉnh của cây lúa ngay trên quỹ đạo. Nếu thành công, đây sẽ là cột mốc chưa từng có trong lĩnh vực nông nghiệp không gian, giúp các nhà khoa học đánh giá liệu môi trường vi trọng lực kéo dài có làm thay đổi tính ổn định di truyền cũng như khả năng thích nghi của cây trồng qua nhiều thế hệ hay không.

Các hạt giống được đưa lên Thiên Cung đều thuộc giống lúa Japonica của Trung Quốc, vốn nổi tiếng với khả năng thích nghi tốt và thời gian sinh trưởng khoảng ba đến bốn tháng. Chương trình được chia thành hai nhóm đối chứng. Một nhóm sử dụng hạt giống chưa từng bay vào không gian, trong khi nhóm còn lại là thế hệ kế tiếp của dòng lúa từng được trồng thành công trên trạm Thiên Cung vào năm 2022, sau đó tiếp tục nhân giống nhiều thế hệ trên Trái Đất trước khi quay trở lại quỹ đạo. Thiết kế này cho phép các nhà khoa học so sánh trực tiếp tác động của môi trường không gian đối với quá trình di truyền của cây lúa.

Theo CCTV, hệ thống nuôi trồng trên Thiên Cung gồm bốn khoang độc lập, mỗi khoang chứa sáu hạt giống. Các khoang được bố trí theo hai phương pháp sinh sản khác nhau nhằm theo dõi toàn diện quá trình phát triển của cây. Sau khi trở về Trái Đất, toàn bộ mẫu vật sẽ được phân tích ở cấp độ phân tử để tìm hiểu những biến đổi về sinh học và di truyền trong điều kiện vi trọng lực kéo dài.

Thí nghiệm hiện nay là bước tiếp nối thành công của sứ mệnh Thần Châu-14 năm 2022. Khi đó, các nhà khoa học Trung Quốc lần đầu tiên hoàn thành trọn vẹn một chu kỳ sinh trưởng của cây lúa trong không gian và thu được 59 hạt lúa thế hệ F1 từ sáu hạt giống ban đầu. Kết quả này mở đường cho tham vọng xây dựng các hệ thống canh tác khép kín phục vụ những chuyến bay kéo dài tới Mặt Trăng hoặc Sao Hỏa trong tương lai.

Giới chuyên gia nhận định nghiên cứu cây trồng trong không gian không chỉ có ý nghĩa đối với ngành hàng không vũ trụ mà còn góp phần thúc đẩy công nghệ nông nghiệp trên Trái Đất. Việc hiểu rõ cơ chế thích nghi của thực vật trước những điều kiện khắc nghiệt có thể hỗ trợ phát triển các giống cây có khả năng chống chịu tốt hơn với biến đổi khí hậu, hạn hán hoặc điều kiện canh tác bất lợi.

Bên cạnh nghiên cứu về cây lúa, phi hành đoàn Thần Châu-23 cũng triển khai nhiều thí nghiệm khoa học khác. Các phi hành gia thực hiện siêu âm hệ thống mạch máu nhằm theo dõi sự thay đổi tuần hoàn trong môi trường vi trọng lực, thử nghiệm điều chỉnh hệ thống chiếu sáng để đánh giá ảnh hưởng đến tâm lý và hiệu suất làm việc, đồng thời tiến hành diễn tập ứng phó cháy nổ cũng như các đợt kiểm tra sức khỏe định kỳ. Những dữ liệu này được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao mức độ an toàn cho các chuyến bay có người lái trong tương lai.

Việc thu hoạch thành công lứa lúa mới trên Thiên Cung cho thấy tham vọng của Trung Quốc không dừng lại ở việc đưa con người vào không gian, mà còn hướng tới xây dựng các hệ sinh thái có khả năng tự duy trì. Trong bối cảnh nhiều quốc gia đang chuẩn bị cho các chương trình đưa con người trở lại Mặt Trăng và tiến xa hơn tới Sao Hỏa, khả năng sản xuất thực phẩm ngay ngoài Trái Đất được xem là một trong những điều kiện tiên quyết để hiện thực hóa các sứ mệnh khám phá không gian dài hạn.