Màu vàng lộng lẫy trong tranh Van Gogh và sự thật rợn người phía sau

Thứ màu rực rỡ từng làm nên vẻ lộng lẫy trong những kiệt tác như Đêm đầy sao của Van Gogh hay Thiên sứ gọi Mặt trời lên của Turner, hóa ra lại được tạo nên từ nỗi đau đớn và sự hành hạ tàn nhẫn dành cho những con bò ở Ấn Độ.

Trong nhiều thế kỷ, các họa sĩ phương Tây luôn khao khát tìm ra một sắc vàng lý tưởng vừa rực rỡ, vừa tinh khiết. Trước thế kỷ 20, việc pha chế sắc tố là nỗi ám ảnh thường trực. Màu vàng tự nhiên từ đất sét (hoàng thổ) quá xỉn, còn vàng kim loại lại không thể sử dụng trên toan vẽ.

Thời Phục hưng, vàng còn mang ý nghĩa tiêu cực, bị gắn với Judas, kẻ phản bội Chúa nên thường bị hạn chế trong hội họa tôn giáo. Nhưng đến thế kỷ 18 và 19, cùng với sự trỗi dậy của chủ nghĩa Ấn tượng, vàng được “giải phóng”. Các danh họa như Turner, Monet, Van Gogh bắt đầu tìm cách tái hiện ánh sáng mặt trời, hơi ấm của sự sống và những xúc cảm mãnh liệt bằng một sắc vàng tươi sáng, trong suốt chưa từng có.

Giữa thế kỷ 19, một loại sắc tố vàng mới xuất hiện tại châu Âu với tên gọi “Indian Yellow”. Nó nhanh chóng gây sốt trong giới hội họa nhờ độ sáng chói, trong suốt và khả năng hòa trộn tuyệt vời. Turner đã dùng nó để vẽ ánh bình minh trong Thiên sứ gọi Mặt trời lên, Van Gogh sử dụng nó trong Hoa hướng dương và Đêm đầy sao, còn Sargent thì pha màu này để tạo cảm giác ấm áp trong bức Carnation, Lily, Lily, Rose.

Nguồn gốc của “Vàng Ấn Độ” từng là một ẩn số. Có người cho rằng nó được chiết xuất từ mật lạc đà, người khác lại tin rằng đó là nước tiểu rắn. Chính sự huyền bí này khiến nó càng trở nên quý giá và được săn lùng điên cuồng. Không ai ngờ rằng đằng sau sắc vàng lộng lẫy ấy là một sự thật ghê rợn.

Năm 1883, T.N. Mukharji, một nhân viên của Vườn Thực vật Hoàng gia Kew (Anh), được cử sang Ấn Độ để tìm hiểu về loại sắc tố này. Tại vùng Munger thuộc bang Bihar, ông phát hiện ra rằng “Vàng Ấn Độ” được tạo ra từ nước tiểu của những con bò bị ép ăn lá xoài.

Lá xoài vốn chứa độc tố và không hề phù hợp với hệ tiêu hóa của loài ăn cỏ. Tuy nhiên, khi đi qua cơ thể bò, chúng bị phân giải thành một hợp chất hữu cơ gọi là axit euxanthic, tạo nên sắc vàng rực rỡ trong nước tiểu. Những con bò bị ép ăn lá xoài trong thời gian dài trở nên gầy mòn, suy kiệt, thậm chí chết trong đau đớn. Nước tiểu của chúng được hứng lại, cô đặc, sấy khô rồi ép thành khối đó chính là thứ sắc tố mà phương Tây tôn sùng với cái tên “piuri”.

Mỗi giọt màu vàng lấp lánh trên toan vẽ thực chất là kết tinh của sự hành hạ và nỗi thống khổ.

Báo cáo của Mukharji gửi về London đã gây chấn động dư luận phương Tây. Ông lên án sự tàn nhẫn trong quy trình sản xuất và nỗi đau đớn mà những con vật phải chịu đựng. Tuy nhiên, ngay cả khi sự thật đã được phơi bày, nhiều họa sĩ vẫn tiếp tục sử dụng “Vàng Ấn Độ” vì sức hấp dẫn quá lớn của sắc tố này.

Phải mất hơn hai thập kỷ sau, việc sản xuất loại màu tự nhiên này mới chấm dứt, không phải vì lòng trắc ẩn của con người mà bởi sự phát triển của ngành hóa học. Các nhà khoa học đã tạo ra những sắc tố nhân tạo như Cadmium Yellow tươi sáng, bền màu và “sạch” hơn.

Ngày nay, “Vàng Ấn Độ” chỉ còn là một vết đen trong lịch sử mỹ thuật. Thế nhưng, trong từng lớp sơn còn lưu lại trên những bức kiệt tác, sắc vàng ấy vẫn lấp lánh như một lời nhắc nhở về cái giá khủng khiếp của nghệ thuật và sự vô tâm của con người trong quá khứ.

Nguồn: BBC