Nam doanh nhân gốc Việt trong vụ án tham nhũng nổi tiếng tại Mỹ: Được mệnh danh là 'vua rác', tham vọng xây dựng nhà máy điện rác ở Việt Nam

Ngày 14/10, nhiều hãng truyền thông Mỹ đưa tin phiên tòa xét xử cựu Thị trưởng Oakland Sheng Thao cùng các nhà thầu thành phố trong vụ án tham nhũng bắt đầu. Trong số các bị cáo có doanh nhân gốc Việt David Dương, người được biết đến với biệt danh “vua rác” nhờ hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực thu gom, xử lý và tái chế chất thải tại Mỹ.

David Dương (tên thật là Dương Tử Trung), sinh năm 1958 tại TP. HCM. Ông hiện là Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Công ty California Waste Solutions (CWS), hoạt động tại bang California, Mỹ, đồng thời giữ chức Tổng Giám đốc Công ty TNHH Xử lý chất thải Việt Nam (VWS). Ông cũng là Chủ tịch Hiệp hội Doanh nhân Việt kiều tại Mỹ (VABA).

David Dương từng được lựa chọn vào danh sách 15 người có ảnh hưởng lớn trong cộng đồng người Mỹ gốc Á tại thung lũng Silicon. Trong danh sách này, ông là doanh nhân duy nhất, bên cạnh các nhân vật hoạt động trong lĩnh vực chính trị.

David Dương xuất thân trong một gia đình khá giả tại Việt Nam. Cha ông từng sở hữu Công ty Giấy Đồng Nai, có trụ sở tại TP. HCM. Năm 1979, ông cùng gia đình rời Việt Nam, định cư tại San Francisco, bang California.

Bắt đầu cuộc sống mới tại Mỹ, gia đình ông phải đối mặt với nhiều khó khăn do thiếu vốn, chưa quen môi trường sống và không có mạng lưới quan hệ hỗ trợ. David Dương cùng các anh em trong gia đình đi khắp các tuyến phố để thu gom bìa carton, giấy vụn rồi bán lại kiếm tiền trang trải cuộc sống.

Từ số tiền tích lũy được, gia đình mua trả góp chiếc xe tải thu gom rác đầu tiên. Sau đó, họ lần lượt có thêm những chiếc xe tải khác, mở rộng hoạt động thu gom phế liệu. Khi kết nối lại được với các đối tác cũ tại Đài Loan, gia đình góp tiền mua máy đóng kiện hàng trị giá 180.000 USD để trực tiếp xuất khẩu phế liệu sang thị trường này.

Năm 1987, gia đình David Dương quyết định mở nhà máy thu mua phế liệu tại thành phố San Jose. Hoạt động kinh doanh phát triển, thu hút sự chú ý của nhiều doanh nghiệp, trong đó có Norcal Waste Systems - một công ty xử lý rác thải lớn tại Mỹ thời điểm đó.

Norcal Waste Systems đề nghị mua lại nhà máy của gia đình David Dương với giá vài triệu USD. Theo thỏa thuận, bên mua thanh toán trước một phần, số tiền còn lại 2 triệu USD được trả góp. Tuy nhiên, sau khoảng 6 tháng, doanh nghiệp này không tiếp tục thanh toán theo cam kết.

Với sự hỗ trợ pháp lý từ một luật sư được thị trưởng Oakland khi đó chỉ định, David Dương lấy lại được tài sản và thành lập công ty mới mang tên Cogido Paper Corp., đặt theo tên nhà máy tại Việt Nam. Sau đó, doanh nghiệp đổi tên thành California Waste Solutions.

CWS ra đời trong giai đoạn Oakland thúc đẩy các chương trình tái chế rác thải. Theo thông tin được cung cấp, chính sách đấu thầu tại thành phố quy định một doanh nghiệp chỉ được trúng tối đa 2 trong tổng số 4 khu vực thu gom rác. Cơ chế này tạo điều kiện để CWS giành được hợp đồng tại một phần đáng kể địa bàn thành phố và tiếp tục mở rộng hoạt động.

Trong quá trình phát triển, CWS phải cạnh tranh trực tiếp với Norcal Waste Systems. Với sự ủng hộ của cộng đồng người Việt tại địa phương và những điều kiện thuận lợi trong hoạt động kinh doanh, công ty tiếp tục tham gia đấu thầu các hợp đồng thu gom rác tại những thành phố khác, trong đó có San Jose.

Cuối tháng 7/2014, Hội đồng thành phố Oakland quyết định giao cho CWS hợp đồng thu gom và xử lý chất thải có giá trị được nêu là 2,7 tỷ USD. Sau thương vụ này, tên tuổi David Dương được truyền thông Mỹ và Việt Nam chú ý nhiều hơn. Biệt danh “vua rác” cũng gắn với ông từ hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực này.

Đầu tháng 7/2021, CWS được phép ký lại hợp đồng thu gom rác với thành phố San Jose trong thời hạn 15 năm, với giá trị được nêu là 1,2 tỷ USD. Doanh nghiệp cũng mua khu đất rộng 14 mẫu tại khu vực cảng Oakland để xây dựng nhà máy phân loại và tái chế chất thải.

Tuy nhiên, hoạt động kinh doanh của CWS cũng từng vướng tranh chấp. Năm 2017, thành phố Oakland khởi kiện doanh nghiệp, cáo buộc công ty tính phí quá cao đối với một số chủ sở hữu các tòa nhà có nhiều căn hộ, qua đó thu thêm hàng triệu USD lợi nhuận. CWS sau đó kiện ngược lại thành phố. Đến năm 2021, doanh nghiệp đồng ý hoàn trả hơn 6 triệu USD cho các chủ nhà và giảm phí dịch vụ.

Bên cạnh lĩnh vực xử lý chất thải, David Dương còn công bố nhiều kế hoạch đầu tư trong lĩnh vực bất động sản và sản xuất. Các dự án được đề cập gồm sân golf rộng 175ha; nhà máy sản xuất nhà container tại Mexico với tổng vốn đầu tư 25 triệu USD; dự án xây dựng 24 căn nhà trên đồi tại Oakland, có giá trị ước tính 8-15 triệu USD/căn.

Ông cũng có kế hoạch đầu tư xây dựng 2.800 căn nhà trên khu đất rộng 670ha dành cho nhà đầu tư EB-5. Đây là chương trình cho phép công dân nước ngoài đầu tư vào doanh nghiệp tại Mỹ để đáp ứng điều kiện xin thường trú nhân theo quy định của chương trình.

Không chỉ hoạt động tại Mỹ, David Dương còn đầu tư vào lĩnh vực xử lý chất thải tại Việt Nam. Ông hiện điều hành Công ty TNHH Xử lý chất thải Việt Nam (VWS), gắn với Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Đa Phước tại TP. HCM và Công ty CP Xử lý chất thải Việt Nam - Long An (VWS-LA), đơn vị có dự án Khu công nghệ môi trường xanh tại Long An đang chờ triển khai.

Mới đây, CWS cho biết VWS đã đề xuất xây dựng nhà máy điện rác có công suất 50-60MW, cùng các dây chuyền tái chế chuyên biệt tại Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Đa Phước.

Từ những ngày đầu thu gom giấy vụn trên đường phố tại Mỹ, David Dương từng bước phát triển hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực thu gom, xử lý và tái chế chất thải, đồng thời mở rộng sang bất động sản và đầu tư tại Việt Nam.

Tuy nhiên, cùng với quá trình phát triển doanh nghiệp, các hợp đồng công ích, tranh chấp về phí dịch vụ và những thông tin điều tra liên quan đến đóng góp chính trị tại Oakland cũng khiến hoạt động kinh doanh của CWS và gia đình ông nhận được sự quan tâm của dư luận.