Nam nghệ sĩ nổi tiếng được ví như 'báu vật' của làng nghệ thuật Việt từng 'trượt' danh hiệu NSND: Cưới vợ 'hoa hậu phố cổ', sở hữu biệt phủ rộng hàng nghìn m2

Nhắc đến nghệ sĩ Xuân Hinh, nhiều thế hệ khán giả nhớ ngay tới danh xưng "Vua hài đất Bắc" - một gương mặt gắn liền với những tiểu phẩm hài dân gian, hề chèo và thị trường băng đĩa từng phát triển rực rỡ vào thập niên 1990 - đầu những năm 2000. Sau hơn 4 thập kỷ hoạt động nghệ thuật, sức hút của ông vẫn được duy trì dù gần như đứng ngoài guồng quay gameshow, talkshow, phim truyền hình hay các hoạt động giải trí mang tính thị trường.

Từ cậu bé mê dân ca đến "Vua băng đĩa" của miền Bắc

Nghệ sĩ Xuân Hinh sinh tại thôn Yên Việt, xã Đông Cứu, tỉnh Bắc Ninh, là con trai trưởng trong một gia đình đông con. Dù bố mẹ luôn cố gắng làm lụng để chăm lo gia đình, cuộc sống của nam nghệ sĩ thời ấy vẫn nhiều khó khăn.

Cha ông vốn là giáo viên nhưng sẵn sàng ra chợ buôn bán để cải thiện kinh tế. Mẹ nghệ sĩ quanh năm tần tảo với đồng ruộng rồi tranh thủ buôn bán đủ loại nông sản, từ mía, lá chè, bánh rán đến rau muống để nuôi các con.

Ngay từ khi mới 12-13 tuổi, Xuân Hinh đã theo mẹ đi buôn. Mỗi sáng tinh mơ, cậu bé lọc cọc đạp chiếc xe thồ cao hơn người, chở hoa quả hoặc nông sản từ chợ Núi sang chợ Đồn Đò cách hàng chục cây số để bán. Khi bán hết hàng, ông lại mua tôm, cua, cá, ốc quay về chợ cũ tiếp tục buôn bán.

Những năm tháng mưu sinh từ thuở thiếu thời giúp Xuân Hinh sớm hình thành tính tự lập, sự cần cù và khả năng quan sát đời sống. Sau này, chính vốn sống phong phú ấy trở thành chất liệu để ông xây dựng nhiều nhân vật mang đậm hơi thở dân gian.

Sinh ra trên vùng đất Kinh Bắc - cái nôi của quan họ và nhiều loại hình diễn xướng truyền thống, Xuân Hinh lớn lên giữa những lễ hội làng, những đêm chèo, câu hát quan họ và các trò diễn dân gian.

Ông từng kể, mỗi ngày vào khoảng 11h30, dù ở đâu cũng cố gắng về nhà để nghe chương trình dân ca và nhạc cổ truyền trên Đài Tiếng nói Việt Nam. Những làn điệu ấy dần ngấm vào tâm hồn và trở thành nền tảng quan trọng cho con đường nghệ thuật sau này của Xuân Hinh.

Năm 13 tuổi, Xuân Hinh trúng tuyển Đoàn Dân ca Quan họ Hà Bắc. Đây là dấu mốc khiến gia đình và quê hương rất tự hào. Tuy nhiên, sau một thời gian biểu diễn, ông nhận thấy quan họ thiên về ca hát, trong khi bản thân lại yêu thích khả năng hóa thân, diễn xuất của nghệ thuật chèo. Chính vì vậy, ông quyết định chuyển sang Đoàn Chèo Hà Bắc để theo đuổi hướng đi phù hợp hơn.

Ngay từ khi còn trẻ, Xuân Hinh đã quan niệm nghệ thuật không thể chỉ dựa vào năng khiếu mà cần được đào tạo bài bản.

Năm 1983, ông thi vào lớp Chèo, khoa Kịch hát dân tộc của Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội. Trong thời gian học tập, Xuân Hinh sớm bộc lộ năng khiếu diễn xuất. Sau khi tốt nghiệp, ông từng nhận được lời mời ở lại trường giảng dạy. Tuy nhiên, nam nghệ sĩ lựa chọn sân khấu biểu diễn thay vì theo con đường sư phạm bởi tin rằng mình thuộc về khán giả.

Năm 1988 trở thành cột mốc đặc biệt trong sự nghiệp khi Xuân Hinh thể hiện vai hề Cu Sứt tại Festival Cười. Tiết mục tạo tiếng vang lớn, thu hút đông đảo công chúng trong suốt thời gian biểu diễn tại Cung Văn hóa Hữu nghị Việt - Xô. Sau thành công này, tên tuổi Xuân Hinh nhanh chóng được biết đến rộng rãi. Ông liên tục xuất hiện trên các sân khấu chèo, hài kịch và những chương trình biểu diễn lớn ở miền Bắc.

Cuối thập niên 1990 và đầu những năm 2000 là thời kỳ rực rỡ nhất trong sự nghiệp của Xuân Hinh. Đó là giai đoạn Internet chưa phổ biến, các nền tảng giải trí trực tuyến chưa xuất hiện. Băng VHS, VCD và DVD trở thành phương tiện giải trí quen thuộc trong nhiều gia đình Việt Nam.

Nhận thấy đây là cách hiệu quả để đưa nghệ thuật truyền thống đến gần công chúng, Xuân Hinh mạnh dạn đầu tư sản xuất hàng loạt chương trình hài, đặc biệt là các sản phẩm phát hành dịp Tết.

Thị trường nhanh chóng đón nhận những tác phẩm của ông với sức tiêu thụ rất lớn. Mỗi mùa Tết, các băng đĩa mang tên Xuân Hinh thường xuyên rơi vào tình trạng khan hàng. Nhiều gia đình coi việc mua băng hài Xuân Hinh là một phần không thể thiếu trong không khí đón xuân. Chính hiện tượng này giúp ông được công chúng gọi bằng cái tên "Vua băng đĩa".

Những vai diễn trở thành ký ức của nhiều thế hệ

Trong hơn 40 năm làm nghề, Xuân Hinh để lại dấu ấn qua hàng loạt vai diễn và tiểu phẩm đã trở thành kinh điển.

Khán giả nhiều thế hệ vẫn nhớ đến ông qua “Thị Mầu lên chùa”, “Thầy bói đi chợ”, “Người ngựa - Ngựa người”, “Gậy theo thầy”, “Tùng lò gạch”, “Chồng rượu vợ đề”, “Xuân Hinh đi hỏi vợ”, “Xuân Hinh đi hát karaoke”, “Xuân Hinh đi khám bệnh”, “Xuân Hinh luyện thi hoa hậu”...

Nhiều câu thoại, lối nói, cách nhấn nhá của ông trở thành câu cửa miệng trong đời sống thường ngày. Đặc biệt, vai Tiến Tùng trong “Tùng lò gạch”, nhân vật Mộng Ti trong “Xuân Hinh đi hỏi vợ” hay câu nói "Ai gọi em đó? Có em đây!" vẫn được nhiều khán giả nhắc lại cho đến hôm nay.

Thành công của Xuân Hinh không xuất phát từ những mảng miếng gây cười đơn thuần. Trong phần lớn tác phẩm, tiếng cười luôn gắn với việc phản ánh đời sống xã hội, thói hư tật xấu, những bất cập trong sinh hoạt thường nhật và các vấn đề thời sự của từng giai đoạn. Nhờ vậy, nhiều tiểu phẩm của ông vẫn giữ được giá trị sau nhiều năm dù bối cảnh xã hội đã thay đổi.

Dù được khán giả gọi là "Vua hài đất Bắc", Xuân Hinh nhiều lần khẳng định ông không xem mình là nghệ sĩ hài theo nghĩa thông thường. "Tôi chỉ là kẻ chọc cười dân dã" - đó là cách ông nói về bản thân trong nhiều cuộc trò chuyện.

Xuân Hinh luôn tự nhận mình là một "hề chèo" bởi chèo mới là loại hình nghệ thuật đào tạo, nuôi dưỡng và tạo nên phong cách biểu diễn của ông.

Không ít ý kiến từng cho rằng hài Xuân Hinh có yếu tố "tục". Tuy nhiên, nhiều nhà nghiên cứu văn hóa nhìn nhận đây là đặc điểm vốn tồn tại trong nghệ thuật dân gian. Dưới cách xử lý của Xuân Hinh, những yếu tố ấy được đặt đúng hoàn cảnh sân khấu, tạo tiếng cười gần gũi với đời sống nhưng vẫn giữ được sự duyên dáng và tính biểu đạt nghệ thuật.

Một trong những điểm làm nên sự khác biệt của Xuân Hinh là khả năng kết hợp diễn xuất với ca hát. Ông có thể thể hiện thành thạo chèo, xẩm, chầu văn, quan họ cùng nhiều làn điệu dân ca 3 miền. Khả năng sử dụng linh hoạt giọng Bắc, Trung, Nam giúp các nhân vật của ông có màu sắc riêng, đồng thời tạo nên những lớp diễn giàu cảm xúc.

Xuân Hinh được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú năm 1997. Đến năm 2017, thông tin nam nghệ sĩ nghỉ hưu khiến nhiều khán giả tiếc nuối. Tuy nhiên với Xuân Hinh, đây là thời điểm thích hợp để dành nhiều thời gian hơn cho gia đình, chăm sóc bản thân và thực hiện những dự định còn dang dở liên quan đến văn hóa truyền thống.

Sau nhiều năm gần như vắng bóng khỏi các hoạt động giải trí, năm 2025 đánh dấu sự trở lại đầy bất ngờ của NSƯT Xuân Hinh. Thay vì lặp lại hình ảnh quen thuộc trên sân khấu chèo hay những tiểu phẩm hài dân gian, nam nghệ sĩ lựa chọn đọc rap trong MV “Bắc Bling” của nữ ca sĩ Hòa Minzy.

Dù đây là thể loại gần như chưa từng gắn với tên tuổi Xuân Hinh trước đó, ông vẫn tạo được dấu ấn nhờ cách nhả chữ, lối luyến láy đặc trưng cùng phong thái tự nhiên, hóm hỉnh. Màn kết hợp giữa một nghệ sĩ gạo cội với đại diện của thế hệ ca sĩ trẻ nhanh chóng tạo hiệu ứng trên mạng xã hội, góp phần đưa những yếu tố văn hóa Bắc Bộ tiếp cận đông đảo khán giả trẻ.

Đầu năm 2026, Xuân Hinh tiếp tục gây chú ý khi góp mặt trong dự án điện ảnh “Mùi phở”, ra mắt vào dịp Tết Bính Ngọ. Trong nhiều cuộc trò chuyện, Xuân Hinh thẳng thắn cho biết bản thân không còn coi tiền bạc là mục tiêu lớn nhất khi nhận lời tham gia một dự án. Nếu sản phẩm mang giá trị tích cực và góp phần lan tỏa văn hóa dân tộc, ông luôn sẵn sàng đồng hành.

Công chúng cũng nhiều lần bày tỏ tiếc nuối khi tên tuổi của Xuân Hinh chưa xuất hiện trong danh sách phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân. Trước những câu hỏi về vấn đề này, nam nghệ sĩ thường lựa chọn cách trả lời ngắn gọn: "Tôi được làm nghệ sĩ của nhân dân là vui rồi”. Ông cũng xác nhận nhiều năm gần đây không làm hồ sơ xét tặng danh hiệu NSND và không muốn dành nhiều thời gian nói về câu chuyện này.

Hôn nhân hơn 30 năm viên mãn bên nữ kế toán

Bên cạnh sự nghiệp thành công, Xuân Hinh còn được nhiều người nhắc đến bởi cuộc sống hôn nhân bền vững. Ông kết hôn với bà Nguyễn Phương Lan vào đầu năm 1995, sau khoảng 2 năm tìm hiểu. Thời điểm đó, Xuân Hinh chưa phải ngôi sao nổi tiếng như sau này, trong khi bà xã là cô gái Hà Nội gốc, làm nghề kế toán và được nhiều người theo đuổi.

Nam nghệ sĩ từng hóm hỉnh kể rằng ngày đó mình chỉ đi chiếc xe đạp cũ, "lạch cạch" đến gặp người yêu. Ông cũng nhiều lần nói vui rằng bản thân "chẳng phải tán nhiều" nhưng lại cưới được "hoa hậu phố cổ".

Nhớ lại lần đầu gặp gỡ, Xuân Hinh kể hôm ấy ông đến nhà bạn chơi và được giới thiệu với cô gái có tính cách hiền lành, dễ mến. Ngay từ lần gặp đầu tiên, ông đã có thiện cảm và quyết tâm theo đuổi.

Sau khi kết hôn, bà Phương Lan lựa chọn lui về chăm sóc gia đình, trở thành hậu phương vững chắc để chồng toàn tâm với nghệ thuật.

Hai vợ chồng có 1 con gái và 1 con trai. Hiện cả 2 đều đã trưởng thành, có công việc và cuộc sống riêng. Nam nghệ sĩ cũng khẳng định luôn tôn trọng lựa chọn của các con và để các con tự quyết định con đường phát triển của mình.

Xuân Hinh nhiều lần hài hước thừa nhận mình "sợ vợ". Suốt hơn 30 năm chung sống, ông chưa từng lớn tiếng hay tranh cãi với bà xã. "Nếu bà ấy đi đâu khoảng nửa tháng là tôi lao đao", ông từng dí dỏm nói.

Nam nghệ sĩ cũng kể, ngay trước khi cưới, ông đã nói với vợ rằng văn nghệ sĩ thường có tính cách khác người. Nhiều đêm đang ngủ, chợt nghĩ ra một động tác hay câu hát, ông lập tức bật dậy múa hoặc cất giọng hát khiến vợ nhiều lần giật mình. Theo thời gian, bà Phương Lan dần quen với những thói quen rất riêng ấy của chồng.

Trên mạng xã hội, Xuân Hinh từng gây chú ý khi ngẫu hứng hát tặng vợ: "30 năm qua, tình yêu của tôi vẫn đẹp, cô gái Phương Lan cũng vẫn đẹp như ngày đầu ta mới gặp nhau". Đoạn video nhanh chóng lan truyền và nhận nhiều bình luận tích cực từ khán giả.

Sở hữu biệt phủ 5.000m2 được xây dựng từ ngói và gạch thất cổ

Nhờ hoạt động nghệ thuật bền bỉ trong nhiều lĩnh vực, từ biểu diễn, sản xuất băng đĩa, tổ chức chương trình đến làm bầu sô, Xuân Hinh được xem là một trong những nghệ sĩ có tiềm lực kinh tế đáng kể.

Nhiều năm trước, ông mua căn nhà trên phố Hàng Bông (Hà Nội). Giá trị căn nhà từng được giới bất động sản và dư luận đồn đoán lên tới hàng chục tỷ đồng.

Ngoài nơi sinh sống tại khu phố cổ, Xuân Hinh còn sở hữu ngôi nhà cổ ở quê Bắc Ninh. Công trình được xây dựng trên khu đất rộng với nhiều hạng mục mang đậm kiến trúc truyền thống Bắc Bộ. Các ngôi nhà gỗ, mái ngói, sân gạch đỏ, ao cá, cầu nhỏ cùng nhiều cây xanh tạo nên không gian gần gũi với làng quê xưa. Đây cũng là nơi ông thường trở về nghỉ ngơi và gặp gỡ bạn bè mỗi khi có thời gian.

Một trong những công trình được Xuân Hinh dành nhiều tâm huyết nhất là khu Linh từ "Uống nước nhớ nguồn" và Bảo tàng Đạo Mẫu tại Hiền Ninh, Sóc Sơn (Hà Nội). Công trình rộng khoảng 5.000m2 do kiến trúc sư Nguyễn Hà thiết kế, từng được tạp chí kiến trúc quốc tế Domus bình chọn vào danh sách Best Architecture Projects 2023.

Theo chia sẻ của nam nghệ sĩ, để tạo nên không gian mang dáng dấp làng quê Bắc Bộ, ông đã sưu tầm hơn một triệu viên gạch thất làm thủ công cùng khoảng 5-6 triệu viên ngói cổ để xây dựng các hạng mục.

Ngay khu vực đón khách, Xuân Hinh trưng bày chiếc xích lô gắn liền với vai diễn “Người ngựa - Ngựa người”. Không gian bên trong còn có nhiều bộ sập gụ cổ - nơi nghệ sĩ cùng bạn bè giao lưu ca trù, chầu văn.

Bảo tàng lưu giữ hàng loạt hiện vật gắn với văn hóa truyền thống như tranh Hàng Trống, tranh Tứ phủ, đồ gỗ cổ, máy quay sợi, nhạc cụ dân tộc cùng nhiều hiện vật được ông sưu tầm trong nhiều năm.

Trong khuôn viên còn có ao nước lớn xây bằng gạch thất, xung quanh bố trí nhiều chum cổ, cây cổ thụ hàng chục năm tuổi nhằm tái hiện không gian làng quê Bắc Bộ. Đặc biệt, Xuân Hinh dành một khu vực làm thư viện, lưu giữ hàng nghìn đầu sách, tài liệu, hình ảnh về chèo, hát văn, đạo Mẫu, ca dao, tục ngữ cùng nhiều kỷ vật trong sự nghiệp.

Theo ông, đây không chỉ là nơi lưu giữ ký ức của cá nhân mà còn là không gian bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời là nền tảng cho dự định truyền nghề nếu có cơ hội gặp được thế hệ kế cận phù hợp.

Bên cạnh thư viện là gian thờ Mẫu cùng hệ thống thờ tự các vị Thánh trong tín ngưỡng dân gian của người Việt. Toàn bộ công trình được bao quanh bởi dòng nước và hệ thống cây xanh, tạo nên không gian yên tĩnh, mang đậm tinh thần "uống nước nhớ nguồn" mà nam nghệ sĩ theo đuổi suốt nhiều năm.

Sau khi nghỉ hưu, Xuân Hinh duy trì nhịp sinh hoạt đều đặn. Ông thường dậy sớm, tập thể dục nhẹ trên sân thượng, uống cà phê rồi dành phần lớn thời gian chăm sóc cây cối hoặc gặp gỡ bạn bè thân thiết.

Khác với hình dung của nhiều người về một nghệ sĩ nổi tiếng sở hữu khối tài sản lớn, nam nghệ sĩ vẫn xuất hiện với phong cách giản dị. Khán giả nhiều lần bắt gặp ông di chuyển bằng xe máy thay vì sử dụng những dòng xe sang đắt tiền. Các bữa cơm hằng ngày cũng chủ yếu là món ăn dân dã, gần gũi.

Xuân Hinh từng chia sẻ, những giá trị vật chất hay sự hào nhoáng của nghề nghiệp đều dừng lại phía sau cánh cửa gia đình. Điều khiến ông cảm thấy hạnh phúc nhất là được sống bình yên bên vợ con và có đủ sức khỏe để tiếp tục làm những điều mình yêu thích.