Nắng nóng cực điểm, tại sao người Pháp chen chúc mua quạt điện nhưng vẫn không chịu lắp điều hòa?

Đợt sóng nhiệt khốc liệt đang càn quét nước Pháp đã đẩy cuộc sống sinh hoạt của người dân vào tình trạng hỗn loạn chưa từng có. Cơ quan khí tượng quốc gia Météo-France đã phải phát lệnh cảnh báo đỏ cho 54 tỉnh thành, tương đương gần một nửa diện tích đất nước.

Tại thủ đô Paris, mức nhiệt thực tế đã phá vỡ các dự báo ban đầu khi vượt qua ngưỡng 38°C và duy trì liên tiếp trên 40°C ở nhiều khu vực. Ngay cả ban đêm, thời tiết cũng không hề có dấu hiệu hạ nhiệt khi Paris vừa trải qua đêm tháng 6 nóng nhất lịch sử với mức nhiệt không thể xuống dưới 24,2°C.

Cơn sốt quạt điện

Giữa "chảo lửa" đô thị, những thiết bị làm mát cơ bản bỗng chốc trở thành mặt hàng được săn đón ráo riết. Tại một cửa hàng điện máy ở trung tâm Paris, toàn bộ số quạt máy vừa được bổ sung vào kho đã bị người dân quét sạch chỉ trong vòng vỏn vẹn 30 phút. Nhiều người thậm chí còn chưa kịp ăn sáng hay uống xong ly cà phê đã phải lao thẳng đến cửa hàng với hy vọng sở hữu được một chiếc quạt trong đời.

Số liệu từ các tập đoàn bán lẻ lớn cho thấy mức tăng trưởng kỷ lục. Tính đến cuối ngày thứ Hai, đại siêu thị Carrefour đã tiêu thụ được 30.000 sản phẩm làm mát, doanh số tăng vọt gấp 1.000 lần so với một ngày bình thường. Gã khổng lồ thương mại điện tử Amazon cũng ghi nhận lượng đơn hàng tăng gần gấp đôi so với cùng kỳ năm ngoái, trong khi hệ thống điện máy Fnac Darty liên tục báo cáo mức tăng trưởng ở ngưỡng hai con số.

Tuy nhiên, có một thực tế đáng kinh ngạc: Người Pháp thà xếp hàng rồng rắn mua quạt chứ nhất quyết không chịu lắp đặt máy điều hòa nhiệt độ.

Hiện tại, chỉ có khoảng 25% số hộ gia đình tại Pháp trang bị thiết bị này, một tỷ lệ quá khiêm tốn nếu đặt cạnh mức gần 90% tại Mỹ. Sự ngần ngại của người dân bắt nguồn từ những rào cản mang tính hệ thống, từ nhận thức môi trường, áp lực chi phí cho đến đặc trưng kiến trúc cổ kính.

Nỗi lo môi trường và làn sóng tranh luận chính trị

Tại Pháp, máy điều hòa từ lâu đã phải gánh chịu một "tiếng xấu" lớn trong dư luận. Công nghệ này thường bị xem là một ví dụ điển hình của sự thích ứng sai lầm với biến đổi khí hậu – một giải pháp ích kỷ mang tính tạm thời nhưng lại khiến tương lai trở nên tồi tệ hơn.

Theo các cuộc khảo sát, có tới 78% người dân Pháp tin rằng điều hòa là thiết bị hủy hoại môi trường. Thậm chí, gần 60% người được hỏi khẳng định họ thà chấp nhận chịu đựng cái nóng trong nhà còn hơn lắp một chiếc điều hòa để bảo vệ hành tinh.

Mối lo ngại này hoàn toàn có cơ sở khoa học. Điều hòa là thiết bị tiêu thụ lượng điện năng khổng lồ, vốn vẫn chủ yếu được sản xuất từ nhiên liệu hóa thạch. Nghiêm trọng hơn, cơ chế đẩy hơi nóng ra ngoài của điều hòa có thể làm tăng nhiệt độ không khí đô thị tại Paris từ 2°C đến 4°C, tạo ra một vòng lẩn quẩn nguy hiểm tại các thành phố có mật độ xây dựng dày đặc.

Vấn đề này thậm chí đã châm ngòi cho một cuộc khẩu chiến nảy lửa trước thềm bầu cử giữa các phe phái chính trị. Trong khi phe cực hữu đề xuất kế hoạch lắp đặt điều hòa trên diện rộng cho người dân để tránh các ca tử vong do sốc nhiệt, thì phe tả lại phản đối kịch liệt. Đại diện phe tả tuyên bố sẽ không để con cháu mình sống trong môi trường điều hòa từ sáng đến tối, đồng thời kêu gọi thay thế bằng giải pháp xây dựng các tòa nhà có khả năng tự chống chịu mùa hè.

Gánh nặng chi phí và rào cản từ những bức tường cổ

Bên cạnh đó, rào cản kinh tế và thủ tục hành chính cũng là lý do khiến điều hòa trở thành "xa xỉ phẩm" tại Pháp. Do đặc thù lịch sử, các đợt nắng nóng gay gắt trước đây hiếm khi kéo dài liên tục tại Bắc và Tây Âu, khiến người dân luôn coi điều hòa là mặt hàng không thiết yếu.

Khi thời tiết thay đổi, chi phí vận hành lại trở thành bài toán đau đầu. Giá năng lượng tại châu Âu đắt đỏ hơn nhiều so với Mỹ, trong khi thu nhập bình quân có xu hướng thấp hơn, biến hóa đơn tiền điện mùa nắng nóng thành một gánh nặng vượt quá khả năng chi trả của nhiều gia đình.

Đặc trưng kiến trúc của các ngôi nhà cổ châu Âu cũng từ chối công nghệ hiện đại này. Nhà cửa tại đây phần lớn được xây dựng từ nhiều thập kỷ, thậm chí hàng thế kỷ trước khi công nghệ điều hòa ra đời. Việc cải tạo, đục tường để đi dây và lắp đặt hệ thống làm mát trung tâm cho những công trình cổ là một thử thách cực kỳ khó khăn.

Chưa kể, các quy định quản lý đô thị nghiêm ngặt tại Pháp thường xuyên từ chối đơn xin lắp điều hòa của người dân. Nguyên nhân đơn giản là vì các cục nóng ngưng tụ đặt ngoài trời làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến mỹ quan chung và kiến trúc của các tòa nhà thuộc diện bảo tồn di sản. Đối với người dân sống trong các khu chung cư, việc gửi yêu cầu chờ phê duyệt từ đại hội đồng hiệp hội chủ sở hữu cũng mất rất nhiều thời gian, khiến họ không thể có giải pháp hạ nhiệt khẩn cấp.

Sự bất bình đẳng trong những căn "nhà giữ nhiệt"

Khi điều hòa bị từ chối và quạt điện cháy hàng, một nửa số nhà ở tại Pháp đang rơi vào tình trạng không đủ khả năng chống chọi với nhiệt độ cao, biến không gian sống thành những "lò nung" nguy hiểm. Báo cáo từ các tổ chức phi chính phủ chỉ ra rằng, khoảng 66% người Pháp đang phải chật vật chịu đựng cái nóng ngột ngạt ngay trong chính ngôi nhà của mình do hội chứng "nhà giữ nhiệt".

Tình trạng này làm trầm trọng thêm sự bất bình đẳng khí hậu. Trong khi các khu vực giàu có phía tây Paris có xu hướng cấm người ngoài sử dụng bể bơi công cộng để giữ không gian giải nhiệt, thì cư dân tại các thị trấn nghèo thu nhập thấp đang phải trải qua những ngày tháng kiệt quệ cả về thể xác lẫn tinh thần.

Sống trong những căn hộ tầng cao với mái tôn cách nhiệt kém, bao quanh bởi bê tông và thiếu thốn không gian xanh, nhiều người lao động và sinh viên rơi vào cảnh mất ngủ triền miên khi nhiệt độ phòng duy trì ở mức 40°C. Với họ, việc mở cửa sổ chỉ có thể thực hiện vào giữa đêm, và ngay cả một chiếc quạt điện cũng là món đồ quá tầm tay vì nỗi lo tốn tiền điện.

Mặc dù các chuyên gia đã tính đến các giải pháp thay thế lâu dài như tăng cường không gian xanh và cải tạo công trình, các mô phỏng khoa học cho thấy những biện pháp này vẫn có giới hạn và không thể giúp người dân né tránh hoàn toàn mức nhiệt cảm nhận trên 32°C trong tương lai.

Châu Âu đang nóng lên với tốc độ nhanh gấp đôi phần còn lại của thế giới. Trước thực tế khắc nghiệt này, dự báo số lượng thiết bị điều hòa nhiệt độ tại Liên minh châu Âu sẽ buộc phải tăng lên mức 275 triệu chiếc vào năm 2050, cao hơn gấp đôi so với năm 2019. Đứng trước tương lai nắng nóng cực đoan, các quốc gia châu Âu đang bị đặt vào tình thế tiến thoái lưỡng nan: Tiếp tục bảo thủ để bảo vệ môi trường, hay chấp nhận thỏa hiệp với công nghệ làm mát tiêu tốn năng lượng để bảo vệ sức khỏe người dân.