Người dân vay hàng tỷ đồng chơi chứng khoán: Cơn sốt AI đẩy thị trường Đài Loan tăng hơn 100%

Andy Cheng, 26 tuổi, hiện không có việc làm nhưng đang sở hữu danh mục cổ phiếu công nghệ Đài Loan trị giá khoảng 60.000 USD nhờ một phần vốn vay. Và theo nhiều khía cạnh, anh phản ánh tâm lý chung của khu vực 23 triệu dân này khi đưa ra lời khuyên đầy tự tin: “Cứ mua bất kỳ cổ phiếu nào rồi bạn cũng sẽ kiếm được tiền”.

Cơn sốt trí tuệ nhân tạo (AI) đã lan rộng tới nhiều thị trường chứng khoán trên thế giới trong những tháng gần đây - từ Hàn Quốc cho tới Mỹ.

Tuy nhiên, có lẽ không nơi nào chứng kiến mức độ cuồng nhiệt như Đài Loan (Trung Quốc), khu vực sản xuất chip số một thế giới và là trung tâm cung ứng những con chip vận hành công nghệ AI.

Thanh thiếu niên đổ xô mở tài khoản chứng khoán; khối lượng giao dịch tăng vọt đến mức khiến website của nhiều công ty môi giới bị quá tải; còn thị trường chứng khoán Đài Loan đã tăng hơn 100% trong vòng một năm qua.

“

Đà tăng mạnh đến mức chỉ trong vài tuần, Đài Loan đã vượt qua Anh, Canada và Ấn Độ để trở thành thị trường chứng khoán lớn thứ năm thế giới.

Tiền vay giá rẻ đổ vào thị trường

Giống như trường hợp của Cheng, phần lớn cơn bùng nổ này được nuôi dưỡng bằng dòng vốn vay với lãi suất cực thấp.

Theo những người am hiểu vấn đề, nhu cầu vay ký quỹ lớn đến mức nhiều công ty môi giới tại Đài Loan đã chạm giới hạn nội bộ đối với một số loại hình cho vay. Họ buộc phải yêu cầu khách hàng bổ sung tài sản đảm bảo và nâng lãi suất cho vay.

Những nhà đầu tư không được công ty môi giới chấp thuận thường chuyển sang ngân hàng để tiếp tục tăng đòn bẩy tài chính, bằng cách vay thêm hoặc tất toán các sản phẩm tài chính khác nhằm giải phóng nguồn tiền mặt.

Làn sóng vay mượn diễn ra mạnh mẽ đến mức đã ảnh hưởng tới cả hệ thống tài chính. Thậm chí, nó còn làm gián đoạn một phiên đấu giá trái phiếu của Ngân hàng Trung ương gần đây.

Ngày 3/6, số lượng nhà đầu tư tham gia không đủ để mua hết lượng trái phiếu được chào bán - lần đầu tiên điều này xảy ra trong lịch sử.

“Thị trường đang quá nóng”

Đối với những người hoài nghi, Đài Loan hiện là minh chứng điển hình cho bong bóng AI đang phình to trên phạm vi toàn cầu.

Ông Dachrahn Wu, Giáo sư Kinh tế tại Đại học Quốc gia Đài Loan, nhận định: “Thị trường chứng khoán Đài Loan rõ ràng đang bị quá nhiệt”. Ông lo ngại rằng một đợt bán tháo mạnh bất ngờ có thể gây ra những tổn thất "tàn khốc" cho các nhà đầu tư trẻ tuổi đang xem cổ phiếu như một cỗ máy kiếm tiền dễ dàng.

Tuy nhiên, Cheng chỉ cười nhạo những cảnh báo đó. “Đây không phải bong bóng.” Anh nói lớn để át đi tiếng ồn xung quanh.

Một buổi tối thứ 2, Cheng đang ngồi cùng bạn bè tại Pin Xian Rechao, một quán ăn bình dân chuyên món xào ở phía Nam Đài Bắc. Nhà hàng này bất ngờ trở nên nổi tiếng sau khi CEO Nvidia, Jensen Huang, được bắt gặp dùng bữa tại đây.

Trước đó cùng ngày, thị trường chứng khoán giảm mạnh khiến chỉ số chuẩn mất 3,5%. Thế nhưng bầu không khí tại Pin Xian vẫn vô cùng sôi động.

Khách hàng vừa thưởng thức gan heo chiên giòn và tôm viên sốt dứa, vừa hào hứng bàn luận về AI, thị trường chứng khoán và liệu có nên tận dụng nhịp điều chỉnh để mua thêm cổ phiếu giá rẻ hay không.

Ở một góc nhà hàng, một người đàn ông trung niên đang say sưa giảng giải cho bạn bè về chỉ số P/E và cách sử dụng nó để lựa chọn cổ phiếu chiến thắng.

Tại bàn của Cheng, mọi người đều lắng nghe anh - vốn là một kế toán trước khi thất nghiệp - mỗi khi chủ đề chuyển sang chứng khoán.

Anh cho biết mình đã nghiên cứu về bong bóng dotcom cuối thập niên 1990 và tin chắc rằng lần này hoàn toàn khác. “Lần này có nền tảng thực chất”. Đó cũng là lập luận quen thuộc của phe lạc quan tại Đài Bắc.

TSMC - nền tảng của niềm tin

Những người tin vào đà tăng giá cho rằng sức mạnh cốt lõi của Đài Loan nằm ở vị thế thống trị toàn cầu của Taiwan Semiconductor Manufacturing Co. cùng hệ sinh thái doanh nghiệp xoay quanh công ty này.

Nhóm doanh nghiệp đó hiện sản xuất khoảng 90% số chip tiên tiến nhất thế giới - những thành phần không thể thiếu trong điện thoại thông minh, máy tính xách tay, robot và đặc biệt là các trung tâm dữ liệu AI đang mọc lên khắp toàn cầu.

Tuy nhiên, nếu tốc độ đầu tư vào AI bất ngờ chậm lại như một số chuyên gia Phố Wall dự đoán, nhu cầu đối với các loại chip này cũng sẽ suy giảm.

Nhiều dấu hiệu cho thấy mức độ đầu cơ hiện nay đang tiệm cận thời kỳ đỉnh cao của bong bóng công nghệ đầu những năm 2000.

“

Trong 12 tháng qua, lượng tiền nhà đầu tư vay từ các công ty môi giới để mua cổ phiếu đã tăng tới 160%, tiến sát mức cao kỷ lục được ghi nhận ngay trước khi thị trường sụp đổ năm 2000. Mức tăng này vượt xa mức tăng 50% trong năm cuối cùng của bong bóng dotcom.

Nó thậm chí còn cao hơn mức tăng 94% tại Hàn Quốc - trung tâm AI lớn khác của châu Á - nơi các chính sách khuyến khích đầu tư chứng khoán của Chính phủ đã góp phần đẩy thị trường đi lên.

Đối với nhiều người Đài Loan, đây là lần đầu tiên họ đi vay để đầu tư chứng khoán.

Ada Hung, 39 tuổi, thừa nhận: “FOMO thực sự đã cuốn lấy tôi”. Hung là một trong những influencer tài chính phát triển nhanh nhất tại Đài Bắc. Dưới tài khoản Banini, cô đã thu hút gần nửa triệu người theo dõi.

Trong nhiều năm, cô từ chối vay nợ để gia tăng lợi nhuận đầu tư. Nhưng khi chứng kiến thị trường tăng liên tục từng ngày và nhìn bạn bè kiếm được nhiều tiền hơn mình, cô đã không thể cưỡng lại.

Tháng 5 vừa qua, Hung vay 5 triệu Đài tệ (khoảng 4 tỷ đồng). Theo cô: “Thà đuổi theo cơ hội còn hơn để nó vụt mất”.

Các công ty môi giới cũng phải đi vay

Nhu cầu vay tiền của nhà đầu tư tăng nóng đến mức chính các công ty môi giới cũng phải tăng cường huy động vốn.

Được biết, từ đầu năm đến nay họ đã phát hành gần 1,2 tỷ USD trái phiếu - cao gấp hơn bảy lần tổng số vốn huy động trong cả năm 2025.

Một số công ty còn tìm đến các nguồn vốn ít truyền thống hơn như thị trường cho vay hợp vốn, nơi số lượng giao dịch năm nay tăng lên mức chưa từng có.

Trong khi đó, những dấu hiệu căng thẳng đầu tiên đã xuất hiện.

“

Các khoản vỡ nợ phát sinh từ giao dịch chứng khoán trong tháng 6 đã tăng hơn gấp đôi, vượt 2 tỷ Đài tệ, mức cao nhất kể từ khi dữ liệu được công bố vào năm 2019.

Ông Wu cho rằng chính quyền cần can thiệp mạnh mẽ hơn để hạ nhiệt thị trường trước khi quá muộn. “Chính quyền Đài Loan nên vào cuộc để làm nguội thị trường”.

Được biết, Cục Chứng khoán và Hợp đồng tương lai thuộc Ủy ban Giám sát Tài chính Đài Loan cho biết họ đang theo dõi sát sao các rủi ro trên thị trường.

Theo cơ quan này, tính đến tháng 5, chưa có công ty môi giới nào trong số 34 đơn vị hoạt động cho vay đòn bẩy vi phạm các giới hạn pháp lý. Ngoài ra, tỷ lệ vỡ nợ hiện chỉ chiếm dưới 0,002% tổng số giao dịch.

Một số công ty môi giới đã chủ động: Giảm tỷ lệ cho vay ký quỹ; tạm dừng đăng ký vay trực tuyến; điều chỉnh lãi suất cho vay.

Theo các nguồn tin trong ngành, lãi suất vay ký quỹ đã tăng thêm khoảng 0,2 điểm phần trăm hoặc hơn. Với các khoản vay cầm cố cổ phiếu và quỹ ETF, mức tăng có thể lên tới 1 điểm phần trăm.

Một số công ty còn yêu cầu nhân viên kinh doanh khuyến nghị khách hàng giảm rủi ro. Những đơn vị khác đã bắt đầu thực hiện các bài kiểm tra sức chịu đựng (stress test), giả định thị trường giảm mạnh 20% hoặc 30%.

Goldman Sachs vẫn khuyến nghị mua

Bất chấp những lo ngại ngày càng tăng, phần lớn các nhà phân tích ngân hàng và công ty chứng khoán vẫn dự báo thị trường sẽ tiếp tục đi lên trong những tháng tới.

Trong số đó có Goldman Sachs, tổ chức vừa đưa ra khuyến nghị mua đối với thị trường chứng khoán Đài Loan.

Tại Pin Xian tối hôm đó, mọi người đều tỏ ra đồng tình với quan điểm này.

Sau khi Cheng hoàn thành bài phân tích về khả năng tăng giá trên diện rộng của thị trường, người bạn Albert Chen, 25 tuổi, sinh viên luật, tiếp lời bằng cách ca ngợi ưu thế của một thị trường được thống trị bởi các doanh nghiệp công nghệ.

Ngành công nghệ hiện đóng góp khoảng 20% tổng sản lượng kinh tế của Đài Loan và chiếm tới 80% tỷ trọng trong chỉ số chứng khoán chuẩn của hòn đảo.

Đối với phần lớn nhà đầu tư nơi đây, viễn cảnh bong bóng vỡ vẫn còn là một nguy cơ xa vời. Ít nhất là ở thời điểm hiện tại, niềm tin vào AI, vào TSMC và vào đà tăng của thị trường vẫn mạnh hơn mọi lời cảnh báo.