Người Việt chuẩn bị đón ngày dài nhất năm 2026

Hạ chí là dấu mốc thiên văn đánh dấu sự khởi đầu của mùa hè tại Bắc bán cầu. Đây cũng là ngày có thời gian ban ngày dài nhất và ban đêm ngắn nhất trong năm. Hiện tượng này bắt nguồn từ độ nghiêng của trục Trái Đất khi chuyển động quanh Mặt Trời.

Theo NASA, các mùa trong năm được xác định bởi các điểm chí và phân điểm, xuất phát từ việc trục Trái Đất nghiêng khoảng 23,5 độ so với mặt phẳng quỹ đạo quanh Mặt Trời. Chính vì thế, các khu vực trên Trái Đất nhận được lượng ánh sáng Mặt Trời khác nhau tùy từng thời điểm trong năm.

Vào ngày hạ chí, Bắc bán cầu nghiêng nhiều nhất về phía Mặt Trời nên nhận được lượng ánh sáng lớn nhất trong năm. Đây là lý do ngày hạ chí trở thành ngày có số giờ chiếu sáng dài nhất đối với các quốc gia nằm ở Bắc bán cầu.

Tại các khu vực càng gần Bắc Cực, thời gian có ánh sáng ban ngày càng kéo dài. Thậm chí ở Bắc Cực, Mặt Trời không lặn trong ngày hạ chí. Ngược lại, ở Nam bán cầu đang bước vào mùa đông. Tại Nam Cực, Mặt Trời thậm chí không mọc trong thời điểm này.

Theo Time And Date, năm 2026, hạ chí diễn ra vào ngày 21/6.

Một đặc điểm dễ nhận thấy trong ngày hạ chí là Mặt Trời xuất hiện ở vị trí rất cao trên bầu trời vào buổi trưa. Nếu như vào các ngày xuân phân và thu phân, Mặt Trời nằm thẳng đứng trên đường xích đạo vào giữa trưa thì trong ngày hạ chí ở Bắc bán cầu, Mặt Trời đạt vị trí thiên đỉnh tại chí tuyến Bắc, nằm ở khoảng 23,5 độ vĩ Bắc.

Chí tuyến Bắc là vĩ độ xa nhất về phía bắc mà Mặt Trời có thể chiếu thẳng góc xuống mặt đất vào buổi trưa. Đường này đi qua nhiều quốc gia như Algeria, Ai Cập, Ả Rập Xê Út, Ấn Độ, Bangladesh, Myanmar, Trung Quốc, Việt Nam, Mexico và một số nước khác.

Hàng năm, hạ chí ở Bắc bán cầu thường rơi vào ngày 20 hoặc 21/6, trong khi tại Nam bán cầu hiện tượng tương tự diễn ra vào ngày 21 hoặc 22/12. Sự chênh lệch này liên quan đến lịch Gregory và thực tế Trái Đất không mất đúng 365 ngày mà cần khoảng 365,25 ngày để hoàn thành một vòng quay quanh Mặt Trời. Chính vì vậy, thời điểm hạ chí không cố định tuyệt đối qua các năm.

Nhiều người cho rằng mùa hè nóng hơn vì Trái Đất ở gần Mặt Trời hơn. Tuy nhiên, thực tế hoàn toàn ngược lại. Theo các nhà khoa học, mùa hè ở Bắc bán cầu diễn ra khi Trái Đất đang ở khá xa Mặt Trời.

Khoảng cách trung bình giữa Trái Đất và Mặt Trời là khoảng 150 triệu km. Năm 2026 Trái Đất sẽ đạt điểm viễn nhật - vị trí xa Mặt Trời nhất trên quỹ đạo - vào ngày 6/7, tức khoảng 2 tuần sau ngày hạ chí. Ngược lại, điểm cận nhật, khi Trái Đất ở gần Mặt Trời nhất, sẽ diễn ra vào ngày 3/1/2026, khoảng 2 tuần sau ngày đông chí.

Tên gọi "solstice" (hạ chí) có nguồn gốc từ tiếng Latin, mang nghĩa "Mặt Trời đứng yên". Sở dĩ có cách gọi này vì vào thời điểm hạ chí, vị trí Mặt Trời mọc và lặn đạt đến điểm xa nhất về phía Đông Bắc và Tây Bắc trong năm. Trong vài ngày trước và sau hạ chí, vị trí này thay đổi rất ít trước khi dần dịch chuyển trở lại về hướng đông vào các kỳ phân điểm tiếp theo.

Mặc dù hạ chí là ngày nhận được nhiều ánh sáng Mặt Trời nhất, đây lại không phải ngày nóng nhất trong năm. Theo Hiệp hội Khí tượng Hoàng gia, nguyên nhân là hiện tượng "độ trễ theo mùa". Đất liền và đặc biệt là các đại dương cần thời gian để hấp thụ và tích lũy nhiệt lượng từ Mặt Trời.

Do nước bao phủ khoảng 70% bề mặt Trái Đất và có khả năng giữ nhiệt lớn, nhiệt độ không khí thường tiếp tục tăng trong nhiều tuần sau hạ chí. Vì vậy, những ngày nóng nhất của mùa hè thường xuất hiện vào tháng 7 hoặc tháng 8 ở Bắc bán cầu, thay vì đúng ngày 21/6.

Sau hạ chí, thời gian ban ngày tại Bắc bán cầu bắt đầu ngắn dần. Tuy vậy, khu vực vĩ độ trung bình vẫn duy trì khoảng 15 giờ ánh sáng mỗi ngày trong nhiều tuần tiếp theo, nhiều hơn đáng kể so với khoảng 9 giờ ánh sáng vào thời điểm đông chí. Đồng thời, Bắc bán cầu vẫn nghiêng về phía Mặt Trời nên thời tiết tiếp tục duy trì trạng thái ấm áp đặc trưng của mùa hè.