Nóng: Mỹ đánh mạnh Iran, 'siết đường' bán dầu, giá vàng lập tức giảm mạnh

Mỹ đã tiến hành các đợt không kích mới nhằm vào Iran, đồng thời hủy bỏ cơ chế miễn trừ từng cho phép Tehran bán dầu ra thị trường quốc tế.

Hai động thái này làm gia tăng đáng kể nguy cơ phá vỡ thỏa thuận hòa bình mong manh giữa hai nước sau hàng loạt vụ tấn công nhằm vào tàu thương mại tại eo biển Hormuz.

Trong tuyên bố đăng trên mạng xã hội X, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết các cuộc không kích quy mô lớn nhằm buộc Iran phải "trả giá đắt" vì các vụ tấn công nhằm vào tàu thương mại và thủy thủ đoàn là những dân thường vô tội hoạt động trên tuyến hàng hải quốc tế.

Chỉ vài giờ trước đó, Bộ Tài chính Mỹ thông báo sẽ không cho phép thực hiện các hợp đồng bán dầu mới của Iran sau ngày 7/7. Giá vàng giảm do lo ngại giá năng lượng tăng cao có thể buộc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) phải nâng lãi suất.

Cụ thể, giá vàng giao ngay giảm 0,2% xuống còn 4.098,04 USD/ounce vào lúc 5h55 sáng ngày 8/7. Giá bạc giảm 0,4% xuống 59,72 USD/ounce. Trong khi đó, giá bạch kim và palladium cũng đồng loạt đi xuống.

Thỏa thuận hòa bình đối mặt thử thách nghiêm trọng

Tổng hợp các động thái của Washington được xem là mối đe dọa nghiêm trọng nhất từ trước đến nay đối với thỏa thuận tạm thời mà lãnh đạo hai nước ký kết ngày 17/6. Những diễn biến mới cũng có nguy cơ làm đổ vỡ các cuộc đàm phán đang hướng tới một Hiệp định hòa bình lâu dài trong vòng 60 ngày kể từ khi thỏa thuận được ký.

Theo một quan chức Mỹ, lực lượng nước này tập trung tấn công vào các hệ thống phòng không và bệ phóng vũ khí của Iran. Trong khi đó, hãng thông tấn Mehr của Iran đưa tin nhiều tiếng nổ đã được ghi nhận tại khu vực gần eo biển Hormuz.

Ngay sau khi thông tin về các cuộc đụng độ mới được công bố, giá dầu thô West Texas Intermediate (WTI) tăng vọt lên trên 72 USD/thùng. Sau khi giảm mạnh trong quý II nhờ căng thẳng khu vực hạ nhiệt, giá dầu hiện đang phục hồi, làm dấy lên nguy cơ một làn sóng bất ổn mới đối với thị trường năng lượng toàn cầu.

Trước đó, giá dầu Brent chuẩn quốc tế từng leo lên gần 125 USD/thùng vào cuối tháng 4, tức khoảng hai tháng sau khi Mỹ và Israel bắt đầu chiến dịch quân sự nhằm vào Iran. Trong những tuần gần đây, giá dầu đã giảm dần về gần mức trước xung đột khi xuất hiện nhiều tín hiệu cho thấy tình hình đang cải thiện.

Hai bên cáo buộc nhau vi phạm lệnh ngừng bắn

Washington và Tehran đều cáo buộc đối phương vi phạm thỏa thuận ngừng bắn.

Phía Mỹ cho rằng Iran đứng sau các vụ tấn công nhằm vào tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz trong vòng 24 giờ qua - số vụ nhiều nhất kể từ khi thỏa thuận có hiệu lực.

Về phần mình, Iran tuyên bố chiến dịch quân sự của Mỹ cùng việc thu hồi quy chế miễn trừ dầu mỏ Iran đều là những hành động vi phạm cam kết giữa hai bên. Thứ trưởng Ngoại giao Kazem Gharibabadi khẳng định Tehran sẽ có "những hành động đáp trả cương quyết".

Một quan chức Mỹ giấu tên, phát biểu trước khi các cuộc không kích diễn ra, cho biết Iran chỉ có thể được hưởng các lợi ích từ thỏa thuận nếu nước này "thể hiện thiện chí và hành xử có trách nhiệm".

Tuy nhiên, quan chức này cũng nhấn mạnh các nhà đàm phán vẫn đang tiếp tục làm việc một cách thiện chí nhằm đạt được một thỏa thuận cuối cùng, cho thấy Washington chưa hoàn toàn từ bỏ tiến trình hòa bình.

Thị trường dầu mỏ đối mặt nguy cơ biến động mạnh

Ông Bob McNally, Chủ tịch Rapidan Energy Group và cựu quan chức Nhà Trắng, nhận định việc Mỹ hủy cơ chế miễn trừ bán dầu là "một tín hiệu gửi tới thị trường vốn đã trở nên quá chủ quan rằng lệnh ngừng bắn có thể không bền vững như nhiều người nghĩ. Thị trường sẽ phải định giá lại các yếu tố rủi ro".

Làn sóng tấn công mới cũng một lần nữa cho thấy các nguy cơ mà tàu thương mại phải đối mặt khi đi qua eo biển Hormuz, ngay cả khi được lực lượng quân sự hộ tống dọc tuyến hàng hải gần bờ biển Oman.

Theo Đô đốc Daryl Caudle, Tư lệnh Hải quân Mỹ, Iran còn tìm cách điều hướng tàu thương mại về phía bờ biển của mình và hạn chế việc sử dụng tuyến hàng hải gần Oman.

Ông cho biết Tehran đã triển khai thủy lôi tại eo biển nhằm buộc các tàu phải di chuyển gần lãnh hải Iran hơn.

"Mục tiêu của họ là buộc các tàu phải đi qua phần phía Iran của eo biển Hormuz", ông Caudle nói.

Trong khi đó, bà Claire McCleskey, đồng sáng lập công ty tư vấn trừng phạt Clarity Compliance Consulting và từng làm việc tại Bộ Tài chính Mỹ, nhận định: "Iran quyết tâm chứng minh rằng họ kiểm soát eo biển Hormuz và rằng cách duy nhất để đi qua an toàn là sử dụng tuyến đường phía Bắc".

Sự thay đổi trong lập trường của Mỹ diễn ra đúng thời điểm hoạt động khai thác và xuất khẩu dầu từ khu vực Vịnh Ba Tư đang dần trở lại mức trước chiến sự.

Việc Washington trước đó cho phép Iran bán dầu đã góp phần đáng kể xoa dịu lo ngại của giới đầu tư về nguy cơ thiếu hụt nguồn cung và giúp ổn định giá dầu.

Tuy nhiên, nguy cơ xung đột bùng phát trở lại cùng những đe dọa mới đối với tuyến vận chuyển năng lượng chiến lược qua eo biển Hormuz có thể khiến thị trường dầu mỏ toàn cầu một lần nữa rơi vào trạng thái biến động mạnh.

Một trong những vấn đề được quan tâm nhất trong những ngày tới là liệu Mỹ có tiếp tục áp đặt các biện pháp trừng phạt mới đối với Iran hay không. Nếu điều đó xảy ra, đây sẽ là một bước đi tiếp theo bị xem là vi phạm thỏa thuận tạm thời giữa hai bên.

Ông David Schenker, cựu quan chức phụ trách Trung Đông trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Donald Trump và hiện là chuyên gia tại Viện Washington cho rằng các cuộc không kích mới nhất phản ánh "sự thất vọng của chính quyền Mỹ".

"Kỳ vọng rằng Iran sẽ tuân thủ đầy đủ các cam kết ngay từ đầu là quá lạc quan. Đây là một cuộc chiến đang kéo dài hơn dự kiến", ông nói.