Nữ sinh khiếm thị 13 tuổi học lớp 1, 23 tuổi đỗ Thủ khoa, được Trung ương Đoàn vinh danh: ‘Đừng nhìn vào khiếm khuyết, hãy nhìn vào khả năng của tôi’
Là nữ sinh khiếm thị nhưng Vũ Thị Hải Anh chưa bao giờ ngừng nỗ lực để được đến trường, trở thành sinh viên đại học và sắp chạm tới ước mơ, truyền cảm hứng và nghị lực cho những người đồng cảnh ngộ.
Không nhìn thấy ánh sáng bằng đôi mắt nhưng Vũ Thị Hải Anh - nữ sinh sinh năm 2000 đến từ Nam Định (nay thuộc tỉnh Ninh Bình), chưa bao giờ thôi đi tìm “mặt trời” của riêng mình.
Những câu chuyện về nghị lực sống thường khiến người ta xúc động bởi hành trình vượt qua nghịch cảnh nhưng với Hải Anh, điều đáng nhớ hơn cả có lẽ là cách cô chưa từng bỏ rơi chính mình.
Vũ Thị Hải Anh là một trong những gương mặt trẻ khiếm thị được biết đến qua hành trình học tập và hoạt động cộng đồng. Cô mắc bệnh teo nhãn cầu và đục thủy tinh thể bẩm sinh. Dù vậy, với nỗ lực không ngừng nghỉ, cô đạt được nhiều thành tích.
Năm 2019, Hải Anh giành Giải Đặc biệt tại Cuộc thi Viết thư Quốc tế UPU lần thứ 48. Bốn năm sau, cô trở thành thủ khoa đầu và là nữ sinh khiếm thị đầu tiên trúng tuyển vào ngành Quan hệ công chúng (PR), Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội.
Những đóng góp cho cộng đồng tiếp tục được ghi nhận khi nữ sinh sinh năm 2000 nhận Giải thưởng Tình nguyện Quốc gia và danh hiệu “Thanh niên sống đẹp” năm 2024.
Hiện Hải Anh là sinh viên ngành Quan hệ công chúng, Viện Đào tạo Báo chí và Truyền thông, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn. Theo kế hoạch, khoảng tháng 8, tháng 9 năm sau, cô sẽ tốt nghiệp. Hải Anh đang chuẩn bị thực hiện luận văn và đặt mục tiêu giành bằng Xuất sắc. Cô cũng đang học tiếng Anh và đặt mục tiêu thi lấy chứng chỉ IELTS 7.5.
Bên cạnh việc học, Hải Anh làm việc tự do trong lĩnh vực đào tạo giọng nói và xây dựng thương hiệu cho học sinh, sinh viên. Cô mở lớp học trực tuyến từ năm 2024, hiện tại đang dạy lớp có 24 học viên. Phần lớn công việc đến từ sự giới thiệu của người quen và sự tin tưởng của phụ huynh từng có con theo học. Trước đây, cô có một người hỗ trợ vận hành lớp học nhưng hiện tự đảm nhiệm hầu hết các khâu.
Hải Anh cũng chủ động tìm kiếm cơ hội làm việc để tích lũy kinh nghiệm. Mùa hè 2026, cô trở thành thực tập sinh tại một số doanh nghiệp trong lĩnh vực tài chính.
Từ đây, Hải Anh có thêm cơ hội tìm hiểu cách doanh nghiệp vận hành, cũng như tiếp cận các vấn đề về tài chính và vốn ngoại tệ. Những trải nghiệm thực tế giúp cô nhận ra giữa kiến thức trên giảng đường và công việc còn nhiều khác biệt, đồng thời bản thân vẫn phải học hỏi thêm nếu muốn theo đuổi lâu dài con đường đã chọn.
Để cùng lúc học tập, làm việc và tham gia các hoạt động cộng đồng, Hải Anh phải sắp xếp thời gian khá chặt chẽ. Cô thường bắt đầu ngày mới bằng chạy bộ, sau đó lên kế hoạch công việc. Có những ngày cô làm việc khoảng 8 tiếng, rồi dành thời gian học ngoại ngữ hoặc hỗ trợ học viên.
Nhắc đến Hải Anh, người ta thường nhớ đến hai chữ “nghị lực”. Tuy nhiên, ít ai biết đằng sau thành tích ấy là hành trình nỗ lực, vượt qua không ít thử thách.
Sinh năm 2000 nhưng phải đến năm 13 tuổi, Hải Anh mới chính thức được đến trường, bắt đầu lớp 1 tại Trường Phổ thông Cơ sở Nguyễn Đình Chiểu (Hà Nội) cùng những bạn nhỏ tuổi hơn. Ngay cả khi có cơ hội học tập, con đường ấy vẫn không ít trắc trở, khi cô phải vừa học vừa tìm cách làm thêm để trang trải cuộc sống.
Năm Hải Anh học lớp 6, gia đình xảy ra biến cố. Bố bị ốm, công việc làm ăn không thuận lợi khiến kinh tế gia đình khó khăn. Mẹ từng nói với cô rằng việc học có thể phải tạm hoãn vài năm hoặc gia đình phải tìm cách xin nhà trường hỗ trợ.
Khi ấy, trường chưa có chính sách hỗ trợ như vậy. Một đơn vị hỗ trợ một phần cho các học sinh có hoàn cảnh khó khăn của nhà trường nhưng yêu cầu người nhận phải thực sự xuất sắc. Chính vì thế, Hải Anh tự đặt mục tiêu phải học thật giỏi, phải đứng thứ nhất toàn khối để có thể tiếp tục đến trường.
“Lúc ấy, tôi không đặt nặng vấn đề thành tích mà chỉ muốn được tiếp tục đi học”, cô nhớ lại.
Hải Anh đã làm được. Tổ chức này tài trợ cho cô, đồng thời trao tặng chiếc laptop đầu tiên trong đời. Với nhiều người, đó chỉ là một chiếc máy tính. Với Hải Anh, món quà ấy gần như không thể nghĩ tới. Cô từng nhìn bạn bè có laptop để học và rất ngưỡng mộ nhưng hoàn cảnh gia đình khi đó khiến việc sở hữu một chiếc máy tính là điều xa xỉ.
Đến nay, Hải Anh vẫn giữ chiếc laptop như một kỷ niệm về dấu mốc quan trọng trong hành trình trưởng thành. “Tôi phải luôn tìm cách để sinh tồn”, cô nói.
Có lẽ cũng từ những năm tháng ấy, Hải Anh hình thành cho mình cách nhìn khá đặc biệt về cuộc sống: không chờ hoàn cảnh thay đổi mà tìm cách thích nghi và tiến lên.
Khi vào đại học, những thử thách xuất hiện dưới một hình thức khác. Hải Anh phải cân bằng giữa học tập, làm thêm và hoạt động xã hội; vừa đọc tài liệu, nghiên cứu, tham gia các dự án, vừa xoay xở với cuộc sống riêng.
Có những giai đoạn cô bị stress, nhưng không để bản thân chìm quá lâu trong cảm giác ấy. “Tôi nghĩ mình không thể lựa chọn được cuộc sống mà có khi cuộc sống cũng chẳng lựa chọn mình. Vậy thì việc mình chọn cách tồn tại như thế nào là ở mình. Đôi khi mình phải thay đổi mình để thích nghi với hoàn cảnh, với môi trường sống”, Hải Anh chia sẻ.
Hải Anh ví mình như một con dơi, luôn phải tìm đường đi trong đêm, giữa một môi trường không thuận lợi để bay nhưng vẫn tìm cách định hướng và tiếp tục hành trình của mình. Với Hải Anh, cuộc sống đôi khi cũng có những khoảng tối và những giới hạn khiến cô mệt mỏi, chán nản. Nhưng giống như con dơi bay trong đêm, cô vẫn muốn tìm cho mình một hướng đi, bởi phía sau những nỗ lực ấy là khao khát được sống, sống có ích.
Với cô, mỗi người đều có những mục tiêu riêng. Một người được gọi là “nghị lực” hay có “thành tích khủng” đôi khi đơn giản chỉ vì họ đang cố gắng hoàn thành những điều mình đã đặt ra.
Đặc biệt, trong những năm học đại học, Hải Anh luôn cảm thấy may mắn khi nhận được sự hỗ trợ và tạo điều kiện từ các thầy cô trong quá trình học tập tại Viện Đào tạo Báo chí Truyền thông trường đại học khoa học xã hội và nhân văn, từ thầy Viện trưởng đến các thầy cô phụ trách những học phần chuyên môn. Mỗi người ở một học phần, vai trò khác nhau nhưng đều giúp cô có thêm cơ hội được học tập, trải nghiệm và tham gia đầy đủ vào các hoạt động học tập cùng bạn bè.
Thầy cô luôn tạo điều kiện để cô được tự mình làm, tự tìm cách giải quyết vấn đề thay vì làm thay hay nhìn cô như một sinh viên luôn cần được ưu tiên. Nhờ vậy, cô có thêm sự tự tin để học tập, tham gia các dự án và từng bước theo đuổi lĩnh vực báo chí, truyền thông.
Bên cạnh thầy cô, gia đình là điểm tựa để Hải Anh tiếp tục. Bố mẹ ở quê, anh trai thường xuyên phải điều trị bệnh, trong khi cuộc sống và việc học ở Hà Nội phần lớn cô tự xoay xở. Dù vậy, mọi người vẫn luôn động viên, chia sẻ. Những lời nói, hành động ấy khiến cô cảm giác không đơn độc trên hành trình của mình.
Nếu hành trình của Hải Anh bắt đầu từ những mục tiêu dành cho chính mình thì càng đi xa, cô càng muốn những mục tiêu ấy mang lại ích lợi cho người khác.
Ngoài công việc cá nhân, cô hiện là Phó Chủ nhiệm Mạng lưới Sinh viên Khiếm thị Việt Nam (VBSN), Chủ nhiệm CLB Hoa đá Nhân văn.
Các hoạt động cô tham gia tập trung vào việc nâng cao kỹ năng, năng lực cho học sinh, sinh viên khuyết tật, đặc biệt là người khiếm thị. Một trong những dự án tiêu biểu có thể kể đến lớp học nấu ăn dành cho người khiếm thị.
Theo đó, năm 2022, từ việc được mẹ dạy nấu ăn để tự lập khi sống ở Hà Nội, Hải Anh nghĩ những người khiếm thị khác cũng có thể làm được. Cô cùng bạn bè mở lớp dạy nấu ăn. Sau khóa học, một học viên ở Long Biên gọi điện cảm ơn, kể rằng chị đã có thể cùng gia đình làm việc bếp núc và cảm thấy mình có ích. Với Hải Anh, đó là một trong những niềm vui lớn nhất.
Năm 2023-2024, dự án “Hành chính công trực tuyến cho người khuyết tật” do Hải Anh và những người bạn sáng lập, triển khai cũng mang đến những câu chuyện xúc động. Sau khi được hướng dẫn sử dụng VNeID và Cổng Dịch vụ công Quốc gia, nhiều người có thể tự đăng ký hộ chiếu, thay đổi thông tin cá nhân và thực hiện một số thủ tục mà trước đây phải nhờ người khác. “Điều này khiến mọi người thấy tôi có thể tự chủ được trong cuộc sống”, cô nói.
Năm 2026, trong Chiến dịch Mùa hè xanh, Hải Anh kết nối sinh viên CLB Hoa đá Nhân văn, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đến với các thương, bệnh binh tại Trung tâm Thương bệnh binh Duy Tiên, Hà Nam cũ, nay thuộc tỉnh Ninh Bình.
Cuối chương trình, một bác thương binh khiếm thị hỏi cô: “Cháu không thấy thế cháu đi học như thế nào?”. Hải Anh kể về chiếc gậy dò đường của mình, rồi bác hỏi tiếp: “Thế bác có dùng được không?”.
Câu hỏi ấy khiến cô nghĩ rất nhiều. Sau đó, Hải Anh tìm hiểu, lập danh sách 12 thương binh đặc biệt nặng, khiếm thị tại trung tâm và quyết định tặng mỗi bác một chiếc gậy dò đường, đồng thời dự kiến tổ chức tập huấn cách sử dụng.
Nhưng Hải Anh không muốn dừng lại ở một trung tâm. Cô mong mỗi năm có thể đến một nơi khác, rồi mở rộng hoạt động tới nhiều nhóm người khuyết tật hơn.
Về lâu dài, Hải Anh muốn theo đuổi lĩnh vực truyền thông, tập trung vào xây dựng thương hiệu cá nhân - công việc cô đã định hướng từ những ngày đầu. Cô cũng mong muốn sử dụng những kiến thức, kinh nghiệm tích lũy được để hỗ trợ xây dựng thương hiệu cho các tổ chức và cá nhân trong cộng đồng người khuyết tật, qua đó giúp những giá trị và câu chuyện của họ được lan tỏa chuyên nghiệp, hiệu quả hơn.
Sắp tới, Hải Anh muốn hoàn thành luận văn, sau đó đi làm để tích lũy kinh nghiệm trước khi học cao học.
Trong khoảng 10 năm tới, cô hướng đến việc thành lập một doanh nghiệp xã hội hoặc công ty TNHH, tạo việc làm cho người khuyết tật và cung cấp các giải pháp truyền thông dành cho cộng đồng này. Với Hải Anh, đây không chỉ là một mục tiêu nghề nghiệp mà còn là cách cô muốn tạo ra những cơ hội để người khuyết tật có thể tự chủ và được nhìn nhận qua năng lực của mình. Hành trình ấy vẫn còn dài nhưng cô tin rằng, từng bước nhỏ được thực hiện hôm nay sẽ giúp giấc mơ ấy dần trở thành hiện thực.
