Phí qua kênh đào Panama bất ngờ vọt lên hơn 28 tỷ đồng, chuyện gì xảy ra?

Trong tháng 8, giá đấu giá hàng ngày cho một suất lưu thông qua các âu tàu được sử dụng phổ biến tại kênh đào Panama đã lên khoảng 1,1 triệu USD (hơn 28 tỷ đồng), cao gấp hơn 16 lần so với cùng kỳ năm ngoái.

Giá đã tăng vọt kể từ khi Mỹ và Israel bắt đầu chiến dịch không kích Iran ngày 28/2, dẫn tới việc Eo biển Hormuz bị đóng cửa.

Trong khi đó, hiện tượng El Niño đang mạnh lên. Đây là hiện tượng nhiệt độ bề mặt Thái Bình Dương tăng cao, có thể gây ra hạn hán nghiêm trọng và khiến mùa đông ấm hơn. Theo Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA), El Niño bắt đầu hình thành từ tháng 6 và có thể mạnh hơn bình thường trong năm nay.

Giá tăng do mực nước thấp hơn được dự báo sẽ buộc các tàu chở hàng phải giảm tải khi đi qua kênh đào, đồng thời có khả năng làm giảm số lượng suất quá cảnh trong những tháng cuối năm.

“Vấn đề hiện nay là mực nước đang giảm đều đặn, trong khi lẽ ra điều đó không xảy ra trong giai đoạn từ tháng 5 đến tháng 12”, Ross Griffith, người phụ trách định giá cước vận tải khu vực châu Mỹ tại Argus, cho biết.

El Niño năm nay đã gây gián đoạn hoạt động vận tải đường thủy tại các con sông ở châu Âu như Rhine và Danube, khiến nhiều chuyến du lịch đường sông phải hủy bỏ và hàng hóa phải chuyển hướng.

Trong khi đó, việc Eo biển Hormuz đóng cửa - tuyến hàng hải huyết mạch nơi khoảng 1/5 lượng dầu toàn cầu được vận chuyển qua - đã buộc các khách hàng châu Á tăng mua dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ từ khu vực duyên hải Vịnh Mexico của Mỹ. Điều này làm gia tăng nhu cầu và đẩy giá suất quá cảnh qua kênh đào Panama lên cao.

Trong những tuần gần đây, giá trung bình để sử dụng các âu tàu lớn hơn của kênh đào - nơi có thể tiếp nhận các tàu kích thước lớn hơn - đã lên tới 2,5 triệu USD, mức cao nhất từng được ghi nhận đối với cả hai hình thức đấu giá, theo dữ liệu do Argus tổng hợp.

Giá tại một số phiên đấu giá riêng lẻ dành cho âu tàu Neopanamax và Panamax lần lượt lên tới 3,78 triệu USD và 2,63 triệu USD kể từ ngày 28/7. Tên gọi các âu tàu này dùng để phân loại kích thước tàu dựa trên sức chở hàng.

Các chủ tàu lớn thường xuyên sử dụng kênh đào Panama, chẳng hạn các hãng vận tải container quy mô lớn và các công ty vận chuyển khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG), thường đặt trước suất quá cảnh với mức giá cố định, thấp hơn đáng kể so với giá đấu giá trung bình, thay vì cạnh tranh suất qua các phiên đấu giá hằng ngày.

Tuy nhiên, tới 30% tổng lưu lượng qua kênh đào có thể phải cạnh tranh tại các phiên đấu giá hằng ngày thay vì đặt trước.

Đợt tăng giá gần đây nhất diễn ra sau khi Cơ quan Quản lý Kênh đào Panama (ACP) áp dụng các hạn chế mới hồi tháng 7 liên quan đến độ sâu mớn nước của tàu, tức mức độ tàu chìm xuống dưới mặt nước.

Việc giảm giới hạn mớn nước buộc tàu phải chở ít hàng hơn để thân tàu nổi cao hơn. Điều này làm tăng chi phí đối với các hãng vận tải và khách hàng, đồng thời có thể tạo ra những hàng dài tàu chờ tại cửa ngõ của tuyến đường thủy dài 50 dặm này.

Ba lần điều chỉnh giới hạn mớn nước được công bố trong tháng qua đối với các âu tàu Panamax sẽ giảm độ sâu mực nước mà tàu có thể hoạt động xuống còn 47,5 feet vào ngày 3/9, so với mức thông thường 50 feet.

Khoảng 113 tàu đang chờ quá cảnh kênh đào vào ngày 3/8, bao gồm cả những tàu đã đặt trước suất và những tàu tham gia đấu giá suất hằng ngày. Con số này tăng mạnh so với 40 tàu vào ngày 2/1.

Mực nước tại hồ nhân tạo Gatun - nguồn cung cấp nước cho kênh đào Panama - hiện thấp hơn mức trung bình giai đoạn 1965-2022 và được dự báo sẽ tiếp tục giảm trong vài tháng tới, theo ước tính của Argus.

Mặc dù mực nước hiện vẫn cao hơn so với năm 2023, thời điểm Panama trải qua một năm đặc biệt khô hạn, tốc độ giảm được dự báo hiện nay lại mạnh hơn đáng kể và diễn ra trước khi mùa khô bắt đầu vào tháng 12.

“Vì vậy, về khả năng, chúng ta có thể rơi vào một tình huống còn tồi tệ hơn năm 2023”, Griffith nói.

Cơ quan Quản lý Kênh đào Panama nói với Financial Times rằng một số tàu vừa quá cảnh gần đây đã trả hơn 1 triệu USD tại các phiên đấu giá để đáp ứng nhu cầu cụ thể của thị trường. Theo cơ quan này, mức giá đó phản ánh “những biến động tạm thời của thị trường”, chứ không phải một mức phí do Kênh đào Panama quy định.

Một người phát ngôn của cơ quan này cho biết: “Những điều chỉnh về mớn nước đã được công bố sẽ không làm giảm số lượng tàu được phép quá cảnh mỗi ngày”. Tuy nhiên, người phát ngôn nói thêm rằng tùy thuộc vào diễn biến của điều kiện thực tế, cơ quan quản lý có thể áp dụng các biện pháp hạn chế bổ sung.