Robot hình người tràn vào các nhà máy sản xuất ô tô: Tesla, Hyundai, BMW đồng loạt tăng tốc, hàng triệu việc làm sẽ bị thay thế?

Tại một nhà máy BMW ở bang South Carolina, Mỹ, một robot có hình dáng giống con người, với màn hình thay cho khuôn mặt, bước chậm rãi khỏi trạm sạc và tiến về phía chồng hộp nhựa màu xanh.

Robot lấy một linh kiện ô tô từ hộp, xoay người, đặt linh kiện lên xe đẩy rồi kéo chiếc xe đi trên sàn nhà máy.

Những chuyển động chậm chạp và có phần cứng nhắc khiến cỗ máy trông giống một công nhân đang mệt mỏi hơn là biểu tượng của một cuộc cách mạng công nghệ.

“Chúng vẫn chậm hơn con người”, ông Ulrich Wieland, Phó Chủ tịch BMW phụ trách logistics tại nhà máy Spartanburg, nói với các phóng viên trong một buổi trình diễn hồi tháng 6. Tuy nhiên, ông cho rằng công nghệ này “đang tiến bộ rất nhanh”.

Robot không phải điều mới mẻ trong ngành ô tô. Các hãng xe đã sử dụng robot trong nhiều thập kỷ, nhưng phần lớn là những cánh tay máy công suất lớn, được cố định tại một vị trí và chuyên thực hiện các công việc lặp đi lặp lại như hàn khung thân xe hay bôi keo lên các tấm cửa.

Điểm mới hiện nay nằm ở một thế hệ robot khác: robot hình người, hay humanoid.

Được tích hợp trí tuệ nhân tạo, các robot này được kỳ vọng có thể tự di chuyển trong nhà máy và đảm nhiệm những công việc hiện do con người thực hiện mà không cần cải tạo lớn dây chuyền sản xuất hoặc thay đổi thiết bị.

Khác với phần lớn robot công nghiệp hiện nay, humanoid về lý thuyết có thể tiếp nhận lệnh bằng giọng nói, xử lý tình huống phát sinh và phản ứng trước những sự kiện không được lập trình từ trước.

Chúng cũng không cần nghỉ trưa, không tham gia công đoàn và không phát sinh chi phí bảo hiểm y tế.

Robot có thể cứu ngành sản xuất Mỹ?

Những người ủng hộ cho rằng robot hình người có thể góp phần phục hồi năng lực sản xuất của Mỹ thông qua việc nâng năng suất, giải quyết tình trạng thiếu lao động có kỹ năng và giúp các hãng xe phương Tây cạnh tranh tốt hơn với đối thủ Trung Quốc - nơi doanh nghiệp đang có lợi thế lớn về chi phí.

Các công việc đơn điệu nhưng cần thiết như phân loại linh kiện có thể được giao cho robot, trong khi con người tập trung vào những nhiệm vụ đòi hỏi kỹ năng và chuyên môn cao hơn.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia nghiên cứu về robot và tự động hóa lại cảnh báo về một kịch bản kém tích cực hơn.

“Với bất kỳ hình thức tự động hóa nào, nhìn chung lượng lao động cần thiết để sản xuất một đơn vị sản phẩm sẽ giảm xuống. Về tổng thể, đó thường là lợi ích cho xã hội”, bà Susan Helper, Giáo sư kinh tế tại Đại học Case Western Reserve, người từng điều trần trước Quốc hội Mỹ về robot, nhận định.

“Nhưng vấn đề là thời gian và nguồn lực được giải phóng đó sẽ được sử dụng như thế nào?”, bà nói.

Theo bà Helper, doanh nghiệp hoàn toàn có thể dùng tự động hóa theo cách loại bỏ những công việc thú vị của con người, để lại các nhiệm vụ nhàm chán hơn, đồng thời giảm số lượng lao động và tiền lương.

Trung Quốc đã đi trước một bước

Trong cuộc đua robot công nghiệp, các công ty Trung Quốc đang có lợi thế nhất định sau nhiều năm Bắc Kinh đưa công nghệ robot trở thành một trong những ưu tiên quốc gia.

Các nhà sản xuất robot Trung Quốc hiện có thể dựa vào hệ sinh thái nhà cung cấp rộng lớn, từ bộ truyền động giúp robot chuyển động đến các loại cảm biến chuyên dụng vốn khó tìm hơn tại Mỹ.

“Chi phí triển khai một robot tại Trung Quốc chỉ bằng một phần so với tại Mỹ”, ông Ben Armstrong, Giám đốc điều hành Trung tâm Hiệu suất Công nghiệp của MIT, cho biết.

Theo ông, Trung Quốc sở hữu một hệ sinh thái rất dày đặc gồm các nhà sản xuất công cụ, thiết bị và linh kiện.

Trong khi đó, tháng trước, Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) đã cấm nhập khẩu robot hình người và một số loại robot tiên tiến khác từ Trung Quốc.

Ngành ô tô hiện là một trong những ngành sử dụng robot truyền thống nhiều nhất và nhiều khả năng cũng sẽ trở thành nhóm khách hàng lớn của robot hình người.

Hyundai đưa robot vào nhiều khâu sản xuất

Hyundai Motor là một trong những hãng xe theo đuổi robot quyết liệt nhất.

Tại nhà máy của hãng cách thành phố Savannah, bang Georgia khoảng nửa giờ di chuyển, các xe tự hành đã thay thế phần lớn xe nâng trong hoạt động vận chuyển vật liệu.

Những robot bốn chân có hình dáng giống chó được sử dụng để kiểm tra lỗi bên dưới thân xe.

Trong khi đó, các robot dẹt có bánh xe, kích thước tương đương một chiếc giường lớn, có thể trượt xuống dưới các mẫu xe điện Ioniq 5 hoặc Ioniq 9 vừa rời dây chuyền lắp ráp, nâng xe lên và tự động đưa đến khu vực kiểm tra.

Tại phần lớn nhà máy ô tô, công nhân vẫn trực tiếp lái xe tới các khu vực thử nghiệm. Điều này đôi khi dẫn đến va chạm với cột hoặc các vật thể khác.

Robot vận chuyển của Hyundai không gặp vấn đề đó.

“Chúng tôi chưa từng đâm vào một cái cột nào”, ông Jerry Roach, quản lý cấp cao phụ trách lắp ráp tại nhà máy Georgia, nói.

Nhà máy này bắt đầu sản xuất ô tô từ năm 2024.

Năm 2021, Hyundai mua lại Boston Dynamics, công ty robot nổi tiếng của Mỹ. Boston Dynamics hiện phát triển robot hình người mà Hyundai dự kiến sử dụng trước tiên trong công việc sắp xếp linh kiện theo đúng trình tự để công nhân đưa vào xe.

Đây cũng chính là công việc mà robot của Figure AI đang thử nghiệm tại nhà máy BMW ở Spartanburg.

Mercedes-Benz hiện thử nghiệm robot do Apptronik, một công ty có trụ sở tại Austin, Texas, phát triển. Hãng xe Đức cũng định hướng sử dụng humanoid trong các công việc vận chuyển và phân loại vật liệu.

Các nhà sản xuất ô tô cho biết họ thường gặp khó khăn trong việc giữ chân lao động cho những công việc đơn giản và lặp đi lặp lại như vậy.

Robot tạo việc làm mới hay thay thế công nhân?

Ông Brent Stubbs, Giám đốc hành chính nhà máy Hyundai, cho rằng robot có thể tạo ra những công việc tốt hơn trong ngành ô tô, đặc biệt đối với thế hệ trẻ vốn quen thuộc với trò chơi điện tử và công nghệ.

Hyundai đã xây dựng chương trình đào tạo nghề về bảo trì robot, lĩnh vực mà ông Stubbs cho rằng có thể tạo ra nhiều công việc thu nhập cao.

Theo ông, công nghệ robot đang mở ra cơ hội để nhiều nhóm lao động khác nhau tham gia ngành sản xuất, phá bỏ những định kiến truyền thống về hình mẫu người lao động phù hợp với nhà máy.

Tuy nhiên, giới công đoàn lại tỏ ra hoài nghi.

Công nhân Hyundai tại Hàn Quốc tháng trước đã đình công, yêu cầu được tham gia vào quá trình ra quyết định liên quan đến việc công ty sử dụng robot.

Ông Shawn Fain, Chủ tịch Liên đoàn Công nhân Ô tô Mỹ (UAW), từng gọi robot hình người và AI là một “mối đe dọa sâu sắc” đối với người lao động và cho rằng công nghệ có nguy cơ trở thành công cụ giúp giới tỷ phú giàu hơn.

“Con người phải làm chủ công nghệ, chứ không để công nghệ làm chủ con người”, ông nói tại đại hội thường niên của UAW hồi tháng 6.

Không phải cứ đưa robot vào là năng suất tăng

Các chuyên gia nghiên cứu lịch sử tự động hóa cho rằng tác động của công nghệ đối với việc làm rất phức tạp và khó dự báo.

Điều tương tự cũng đúng với năng suất và lợi nhuận doanh nghiệp.

“Nếu doanh nghiệp triển khai công nghệ chỉ vì chạy theo một xu hướng, nguy cơ là năng suất thực tế lại giảm”, ông Laurence Ales, Giáo sư kinh tế tại Đại học Carnegie Mellon, nhận định.

Theo ông, một lao động có thể bị thay thế nhưng chưa chắc quy trình sản xuất đã hiệu quả hơn.

Nghiên cứu của ông Ben Armstrong tại MIT cho thấy những doanh nghiệp đạt mức tăng năng suất lớn nhất thường là những công ty kết hợp tự động hóa với đào tạo và nâng cao kỹ năng cho người lao động.

Ông cũng cho rằng trong nhiều trường hợp, có những cách đơn giản và rẻ hơn nhiều để tự động hóa các công việc cơ bản như phân loại linh kiện, thay vì sử dụng robot hình người.

“Humanoid có thể là giải pháp triệu USD cho một vấn đề chỉ đáng giá 100 USD”, ông Armstrong ví von.

Các nhà máy ô tô vốn đã có mức độ tự động hóa rất cao. Vì vậy, việc tiếp tục tự động hóa những công đoạn còn lại chưa chắc tạo ra mức tiết kiệm chi phí hoặc tăng sản lượng đủ lớn.

Theo ông Armstrong, khả năng robot hình người tạo ra một cuộc thay đổi mang tính bước ngoặt trong ngành ô tô vẫn tương đối hạn chế.

Elon Musk đặt cược lớn vào Optimus

Trong ngành ô tô, người đặt niềm tin mạnh mẽ nhất vào robot hình người có lẽ là Elon Musk, CEO Tesla.

Ông Musk đã biến humanoid thành một phần trung tâm trong chiến lược chuyển Tesla từ một hãng xe điện thành doanh nghiệp AI.

Tesla đã phát triển robot hình người có tên Optimus, dự kiến sử dụng tại các nhà máy của hãng trước khi bán cho doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Robot Optimus từng được đưa vào hoạt động tại Tesla Diner ở Los Angeles và phục vụ đồ uống trong một số sự kiện của công ty.

Elon Musk thậm chí cho rằng trong tương lai Optimus có thể thực hiện phẫu thuật hoặc trông trẻ.

Năm nay, Tesla đã dừng sản xuất Model S và Model X tại một nhà máy ở California nhằm dành thêm không gian cho việc sản xuất Optimus.

“Optimus sẽ là sản phẩm lớn nhất từ trước tới nay”, ông Musk tuyên bố trong một cuộc họp với nhà đầu tư và giới phân tích hồi tháng trước.

Tuy nhiên, chính ông cũng thừa nhận công nghệ này đang đối mặt với nhiều thách thức.

Một trong những bài toán khó nhất là tái tạo sự linh hoạt và độ nhạy của bàn tay con người - vấn đề khiến giới nghiên cứu robot đau đầu trong nhiều năm.

“Càng nghiên cứu bàn tay con người, bạn càng nhận ra nó đáng kinh ngạc đến mức nào”, ông Musk nói.

Ford từng phải gọi lại những kỹ sư giàu kinh nghiệm

Thực tế cho thấy các hãng xe đã bắt đầu nhận ra giới hạn của AI và tự động hóa.

Ford Motor từng sử dụng AI trong chương trình nâng cao chất lượng xe và giảm số vụ triệu hồi sản phẩm.

Tuy nhiên, sau khi phát hiện hệ thống AI mắc sai sót, Ford cuối cùng phải tuyển thêm khoảng 350 kỹ sư giàu kinh nghiệm, trong đó có những người từng nghỉ hưu tại công ty.

“Chúng tôi đã không dành sự quan tâm đúng mức cho kinh nghiệm của những kỹ sư am hiểu nhất, những người đã trải qua nhiều chu kỳ phát triển sản phẩm”, ông Charles Poon, Phó Chủ tịch phụ trách kỹ thuật của Ford, thừa nhận.

Với sự hỗ trợ của đội ngũ chuyên gia con người, Ford gần đây đã trở thành thương hiệu ô tô phổ thông đứng đầu trong một nghiên cứu mới nhất của JD Power về chất lượng xe mới trong giai đoạn đầu sau khi khách hàng mua xe.

Không phải hãng xe nào cũng chạy theo robot hình người

General Motors là một trong những hãng có cách tiếp cận khác.

Thay vì tập trung vào humanoid, GM đang thử nghiệm loại robot được gọi là “cobot”, viết tắt của collaborative robot, hay robot cộng tác.

Các robot này có cánh tay và bàn tay nhưng không có chân. Chúng linh hoạt hơn robot công nghiệp truyền thống, song không được thiết kế để giống con người.

Theo ông Sterling Anderson, Giám đốc sản phẩm GM, bàn tay rất hữu ích trong môi trường sản xuất ô tô, nhưng chân thì chưa chắc.

Trong nhiều trường hợp, bánh xe thậm chí có thể hiệu quả hơn.

“Chúng tôi không cần thay thế con người”, ông Anderson, cựu lãnh đạo Tesla, nói. “Điều chúng tôi cần là giúp công việc của họ tốt hơn, dễ dàng hơn, đồng thời làm ra những sản phẩm tốt hơn và hiệu quả hơn”.

Theo NYT