Tận thấy một phần chiếc máy bay B-52 'nửa chìm, nửa nổi' giữa lòng Thủ đô suốt hơn 50 năm, biến hồ nước trở thành di tích lịch sử
Ngày nay, phần xác chiếc B-52 vẫn nằm trong hồ Hữu Tiệp, được bảo tồn như một hiện vật gắn với chiến thắng “Điện Biên Phủ trên không”.
Nằm giữa làng hoa Ngọc Hà (Hà Nội), hồ Hữu Tiệp cách dốc Ngọc Hà khoảng 300m về phía Tây Nam. Diện tích hồ hiện nay khoảng 0,15ha. Trước đây, hồ có diện tích lớn hơn nhiều nhưng theo thời gian dần thu hẹp, gắn với quá trình biến đổi của làng hoa Ngọc Hà.
Theo các tài liệu cổ về Hà Nội, hồ Hữu Tiệp cùng một số hồ khác ở Ngọc Hà có liên quan đến một dòng sông cổ từng chảy qua khu vực này. Các thư tịch cổ cho biết dòng sông mang tên Ngọc Hà, từng nối thông với Hoàng thành Thăng Long.
Trên bản đồ Hồng Đức cũng thể hiện một hồ có chiều dài khá lớn, nối thông các hồ ở khu vực phường Ngọc Hà với hồ Thủ Lệ, nay nằm trên đường Kim Mã, ở phía Tây Hoàng thành Thăng Long. Tên “Hữu Tiệp” mang nghĩa “có tin chiến thắng”, gắn với làng hoa Ngọc Hà qua nhiều thế hệ.
Không chỉ là một địa danh gắn với lớp lớp các thế hệ cư dân làng hoa, hồ Hữu Tiệp còn gắn liền với một trong những chiến công tiêu biểu của quân và dân Thủ đô trong 12 ngày đêm chiến đấu chống cuộc tập kích đường không chiến lược của Mỹ vào tháng 12/1972. Tại đây hiện vẫn còn lưu giữ một phần xác chiếc máy bay B-52 bị bắn rơi tại chỗ, trở thành dấu tích của cuộc chiến đấu bảo vệ bầu trời Hà Nội hơn 50 năm trước.
Từ cuối năm 1967, Đảng và Chính phủ đã dự kiến khả năng Mỹ sử dụng máy bay B-52 đánh phá miền Bắc nhằm cứu vãn tình thế trong cuộc chiến tranh xâm lược ở miền Nam. Dự đoán này đã xảy ra vào ngày 18/12/1972, khi Mỹ mở cuộc tập kích chiến lược đường không quy mô lớn vào miền Bắc.
Trong 12 ngày đêm, từ ngày 18 đến ngày 29/12/1972, quân và dân Hà Nội tổ chức chiến đấu chống cuộc tập kích đường không. 25 máy bay B-52 bị bắn rơi trên địa bàn Hà Nội, phần lớn rơi tại chỗ.
Đêm 27/12/1972, một chiếc B-52G bị Tiểu đoàn 72, Trung đoàn 285 thuộc Đoàn Phòng không Hải Phòng bắn rơi. Máy bay vỡ thành nhiều mảnh lớn nhỏ, rơi xuống một khu vực rộng trên địa bàn phường Ngọc Hà, trong đó phần lớn xác máy bay tập trung tại hồ Hữu Tiệp.
Theo tài liệu trao trả tù binh ngày 18/2/1973 tại sân bay Gia Lâm giữa Việt Nam và Mỹ, tổ lái chiếc B-52 bị bắn rơi xuống khu vực Ngọc Hà trong đêm 27/12/1972 gồm 6 phi công. Trong số này, 4 người bị bắt sống và 2 người thiệt mạng.
Sau khi bị bắn rơi, một bộ phận thân chiếc B-52 nằm lại trong lòng hồ Hữu Tiệp. Phần còn lại của máy bay bị phân tán trên khu vực rộng thuộc địa bàn Ngọc Hà. Hiện, trong lòng hồ Hữu Tiệp vẫn còn phần giữa thân máy bay gắn với 2 cặp bánh lái.
Hơn 50 năm sau trận đánh, phần xác máy bay vẫn được bảo tồn tại hồ. Do phần lớn cụm xác nằm chìm dưới mặt nước, hiện chỉ có thể quan sát phần nổi dài khoảng 4m, rộng khoảng 2m và cao khoảng 1m.
Từ khu vực bờ hồ phía Đông Nam, du khách có thể nhìn thấy phù hiệu của Không quân Mỹ trên phần xác máy bay. Phù hiệu gồm một ngôi sao màu trắng nằm trong vòng tròn màu đen, có đường kính khoảng 30cm.
Sau chiến thắng tháng 12/1972, hồ Hữu Tiệp và làng Ngọc Hà trở thành địa danh được nhiều người biết đến. Nhiều bạn bè quốc tế đã đến đây tham quan, tìm hiểu về chiến công của quân và dân Hà Nội trong những ngày chiến đấu chống cuộc tập kích đường không cuối năm 1972.
Ngày 22/4/1992, Bộ Văn hóa và Thông tin ban hành Quyết định số 490/QĐ, công nhận hồ Hữu Tiệp và khối xác máy bay B-52 là Di tích lịch sử.
Ngày nay, phần xác chiếc B-52 vẫn nằm giữa hồ Hữu Tiệp và được bảo tồn như một hiện vật gắn với chiến thắng “Điện Biên Phủ trên không”. Cùng với Bảo tàng Chiến thắng B-52, di tích góp phần lưu giữ những dấu tích của cuộc chiến đấu bảo vệ bầu trời Hà Nội trong tháng 12/1972.
B-52 là máy bay ném bom chiến lược hạng nặng của Mỹ, thường được gọi với biệt danh “pháo đài bay”. Đây là loại máy bay được sử dụng để thực hiện các cuộc ném bom quy mô lớn, với khả năng mang tải trọng bom lớn và tấn công trên phạm vi rộng.
Chiếc B-52 bị bộ đội phòng không, không quân Việt Nam bắn rơi xuống hồ Hữu Tiệp là một trong số những máy bay Mỹ được sử dụng trong chiến dịch Linebacker II. Vài tuần sau khi chiến dịch kết thúc, ngày 27/1/1973, Hiệp định Paris được ký kết, góp phần chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam.
Trong 12 ngày đêm chiến đấu chống cuộc tập kích đường không cuối tháng 12/1972, quân và dân Việt Nam đã bắn rơi tổng cộng 34 máy bay B-52, trong đó 8 chiếc rơi trên địa bàn Hà Nội.
