Thành phố trực thuộc Trung ương thứ 9 của Việt Nam có ngôi đền 'mượn vốn, xin lộc' nổi tiếng giới kinh doanh, linh thiêng bậc nhất cả nước

Từ ngày 20/9/2026, Nghị quyết về việc thành lập thành phố Bắc Ninh có hiệu lực, đưa Bắc Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương thứ 9 của Việt Nam. Khi đó, cả nước có 9 thành phố trực thuộc Trung ương gồm Hà Nội, Hải Phòng, Huế, Đà Nẵng, TP. HCM, Cần Thơ, Đồng Nai, Quảng Ninh và Bắc Ninh.

Thành phố Bắc Ninh có diện tích 4.713km², dân số khoảng 3,99 triệu người, gồm 45 phường và 54 xã. Thành phố giáp Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Hưng Yên, Lạng Sơn và Thái Nguyên.

Bắc Ninh nằm ở cửa ngõ phía Bắc Hà Nội, kết nối với sân bay Nội Bài, cảng biển Hải Phòng và Cảng hàng không quốc tế Gia Bình đang được xây dựng. Cùng với định hướng phát triển công nghiệp công nghệ cao và đổi mới sáng tạo, thành phố được yêu cầu bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa đặc trưng của vùng Kinh Bắc.

Trong hệ thống di sản ấy, đền Bà Chúa Kho tại phường Vũ Ninh là một địa chỉ tín ngưỡng nổi tiếng, gắn với truyền thuyết về Bà Chúa Kho và tục “vay lộc - trả lễ” được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Ngôi đền cổ thờ "Chủ khố linh từ" linh thiêng bậc nhất Việt Nam

Đền Bà Chúa Kho nằm trên sườn núi Kho, thuộc khu Cô Mễ, phường Vũ Ninh. Cùng với đình và chùa Cô Mễ, đền tạo thành cụm di tích lịch sử, văn hóa của địa phương. Năm 1989, đền Bà Chúa Kho được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia và hiện là một điểm đến du lịch của thành phố Bắc Ninh.

Theo truyền thuyết, Bà Chúa Kho là người có công trông coi kho lương của triều Lý trong cuộc kháng chiến chống quân Tống trên phòng tuyến Như Nguyệt. Sau khi hy sinh, bà được nhà vua ban sắc phong. Nhân dân lập đền thờ tại khu vực gắn với kho lương để tưởng nhớ công lao và tôn xưng bà là “Chủ khố linh từ”.

Ban đầu, nơi đây là một miếu nhỏ mang tên Cô Tiên. Đến thời Lê, công trình được mở rộng với quy mô lớn hơn. Trải qua nhiều biến động lịch sử, di tích từng bị tàn phá và được nhiều lần trùng tu, tôn tạo. Năm 1990, quần thể được đại trùng tu với các hạng mục Đền Thượng, Đền Trung, Đền Hạ và cổng Tam quan.

Đền tọa lạc ở thế đất “lưng tựa núi, mặt hướng sông”, hội tụ yếu tố phong thủy đặc trưng vùng Kinh Bắc. Tổng thể kiến trúc hài hòa giữa cổ kính và trang nghiêm, nổi bật với cổng Tam quan - Gác chuông uy nghi, biểu tượng cho sự chuyển tiếp giữa không gian đời thường và cõi linh thiêng.

Trung tâm Đền Thượng đặt tượng Bà Chúa Kho bằng đồng, thể hiện vẻ uy nghi, trang trọng. Những năm sau đó, nhiều hạng mục như tòa Tiền tế, Nghi môn, ban Cô, ban Cậu, động sơn trang, ban Cửu trùng thiên… tiếp tục được bổ sung, hoàn thiện. Hiện, đền còn lưu giữ 3 bức đại tự cùng 3 đôi câu đối sơn son thếp vàng có giá trị nghệ thuật.

Tháp Cửu Thiên 9 tầng giữa sân đền là điểm nhấn tâm linh, tượng trưng cho khát vọng kết nối trời - đất - con người. Không gian thờ tự được tổ chức theo trục chính đạo: Tòa Tiền tế với hệ khung gỗ lim chạm khắc tinh xảo phong cách Lê - Nguyễn; Hậu cung là nơi đặt bàn thờ Bà Chúa Kho, quanh năm hương khói; phía sau là Cung Mẫu thờ các vị Thánh Mẫu trong tín ngưỡng Tứ phủ, cùng các ban Cô, ban Cậu - nơi người dân gửi gắm ước nguyện về bình an, duyên lành và thuận lợi trong cuộc sống.

Từ hình tượng người phụ nữ gắn với việc quản lý, tích trữ và phân phát lương thực, Bà Chúa Kho dần trở thành nhân vật được tôn kính trong tín ngưỡng dân gian. Hình tượng bà về sau gắn với quan niệm về vị thần cai quản kho lộc, phù trợ cho việc làm ăn, buôn bán và tài lộc.

Tục "vay lộc - trả lễ"

Điểm tạo nên dấu ấn riêng của đền Bà Chúa Kho trong đời sống tín ngưỡng là tục “vay lộc”. Theo quan niệm dân gian, người làm ăn, buôn bán thường đến đền vào đầu năm để trình lễ, xin lộc và cầu mong công việc thuận lợi.

Người đi lễ có thể chuẩn bị sớ, ghi nội dung cầu, xin và số vốn tượng trưng muốn “vay”. Sau khi thực hiện nghi lễ, sớ và vàng mã được hóa theo phong tục. Đến cuối năm, họ trở lại đền làm lễ tạ, thực hiện quan niệm “có vay có trả” trong tín ngưỡng dân gian.

Mức lễ tạ tùy điều kiện và quan niệm của từng người. Với nhiều người, việc trở lại đền cuối năm là dịp bày tỏ sự tri ân, đồng thời cầu bình an và tiếp tục gửi gắm mong muốn về công việc, gia đình trong năm mới.

Tục “vay lộc” khiến đền Bà Chúa Kho trở thành điểm đến quen thuộc của giới kinh doanh, buôn bán. Vào những ngày cao điểm, khu vực đền thường tập trung lượng lớn khách hành hương.

Bên cạnh hoạt động hành hương diễn ra quanh năm, đền Bà Chúa Kho còn có lễ hội truyền thống được tổ chức từ ngày 12 đến 15 tháng Giêng Âm lịch. Đây là dịp người dân địa phương và khách thập phương về dâng hương, tưởng niệm Bà Chúa Kho và thực hiện các nghi thức tín ngưỡng.

Những năm gần đây, lễ hội được tổ chức với nhiều hoạt động văn hóa, du lịch và trải nghiệm. Các chương trình giới thiệu sản phẩm làng nghề, ẩm thực địa phương, Quan họ, trò chơi dân gian và hoạt động trải nghiệm được tổ chức bên cạnh phần lễ.

Cùng với tổ chức lễ hội, công tác quản lý hoạt động tín ngưỡng được chú trọng nhằm giữ gìn cảnh quan, bảo đảm an ninh trật tự và sự tôn nghiêm của di tích. Các hành vi mê tín, dị đoan, khấn thuê, lưu hành văn hóa phẩm ngoài luồng hoặc đốt đồ mã sai quy định được kiểm tra, xử lý theo quy định.

Đền Bà Chúa Kho nằm trong không gian văn hóa Cô Mễ, cùng đình và chùa Cô Mễ tạo thành một cụm di tích có nhiều lớp giá trị. Đình Cô Mễ thờ Thánh Tam Giang, chùa Cô Mễ thờ Phật, trong khi đền Bà Chúa Kho gắn với tín ngưỡng thờ nhân vật được dân gian tôn kính với vai trò người giữ kho lương.

Cô Mễ cũng là một làng Quan họ gốc. Vì vậy, chuyến tham quan đền Bà Chúa Kho có thể kết hợp với việc tìm hiểu không gian Quan họ, kiến trúc đình, chùa và các lễ hội truyền thống của vùng Kinh Bắc.

Trong không gian thành phố Bắc Ninh, đền Bà Chúa Kho cùng hệ thống đình, chùa, làng Quan họ và các lễ hội truyền thống là nguồn lực cho phát triển du lịch văn hóa, lịch sử và tín ngưỡng. Việc bảo tồn di tích, quản lý lễ hội và tổ chức hoạt động du lịch theo hướng văn minh sẽ góp phần gìn giữ, phát huy các giá trị lịch sử, tín ngưỡng và văn hóa của Cô Mễ trong giai đoạn phát triển mới của thành phố.