Thị trường điện khó phát triển nếu tiếp tục 'trộn lẫn' an sinh và giá điện
Ông Hà Đăng Sơn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Tăng trưởng xanh, cho rằng việc lồng ghép các mục tiêu an sinh xã hội vào cơ chế giá điện đang tạo ra rào cản đối với quá trình phát triển thị trường điện cạnh tranh và thu hút đầu tư vào ngành năng lượng.
Tại tọa đàm “Đảm bảo cung ứng điện mùa khô năm 2026”, ông Hà Đăng Sơn cho rằng một trong những thách thức lớn nhất hiện nay đối với ngành điện là huy động nguồn lực đầu tư cho các dự án nguồn điện mới, đặc biệt từ khu vực tư nhân.
Theo ông Sơn, các doanh nghiệp nhà nước khi tham gia đầu tư lĩnh vực điện lực không chỉ theo đuổi mục tiêu lợi nhuận mà còn phải thực hiện nhiệm vụ bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
Do đó, nhiều quyết định đầu tư được triển khai trên cơ sở yêu cầu chính trị và lợi ích chung của nền kinh tế.
Dẫn chứng thực tế, ông cho biết trong tháng 5 vừa qua, nguồn điện từ các nhà máy Nhơn Trạch 3 và Nhơn Trạch 4 đã đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ vận hành hệ thống điện.
Dù một số điều khoản của dự án vẫn đang trong quá trình đàm phán và chưa hoàn tất, các nhà máy vẫn được đưa vào vận hành nhằm đáp ứng yêu cầu cấp bách về bảo đảm an ninh năng lượng.
Đây cũng là trách nhiệm mà các tập đoàn nhà nước phải gánh vác. Tuy nhiên, để thu hút mạnh mẽ hơn nguồn vốn đầu tư vào lĩnh vực điện, ông Hà Đăng Sơn cho rằng cần thay đổi cách tiếp cận trong điều hành thị trường.
Theo ông, hiện nay giá điện, tiền điện và khung giá bán lẻ điện đều do cơ quan quản lý nhà nước quy định, trong khi việc điều chỉnh giá cũng phải có sự chấp thuận của Chính phủ.
Điều này khiến thị trường điện chưa thực sự vận hành theo cơ chế thị trường đầy đủ.
Ông Sơn cho biết, trong những giai đoạn khó khăn, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) phải mua điện với chi phí cao nhưng vẫn duy trì giá bán ổn định cho người dân.
Vì vậy, để bảo đảm tính minh bạch và công bằng, cần đưa toàn bộ các yếu tố chi phí và cơ chế vận hành ra xem xét một cách công khai.
“Nếu đã xác định vận hành theo cơ chế thị trường thì cần thực hiện đầy đủ các nguyên tắc của thị trường. Đối với các nhóm yếu thế cần được hỗ trợ, Nhà nước nên có chính sách an sinh riêng. Không nên trộn lẫn giữa chính sách hỗ trợ xã hội và cơ chế thị trường, bởi điều đó sẽ khiến thị trường điện khó vận hành hiệu quả và khó thu hút đầu tư”, ông Hà Đăng Sơn nhấn mạnh.
Theo chuyên gia này, việc minh bạch hóa thị trường điện và tách bạch giữa mục tiêu an sinh với cơ chế giá sẽ là điều kiện quan trọng để tạo niềm tin cho nhà đầu tư, qua đó huy động hiệu quả hơn nguồn lực xã hội cho phát triển hệ thống điện trong những năm tới.
