Thiết giáp hạm mang tên ông Trump: Siêu tàu nặng 35.000 tấn, tiêu tốn 8 tỷ USD nhưng bị cho là không khả thi

Việc Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố kế hoạch chế tạo “Thiết giáp hạm Trump” - được mô tả là nhanh nhất, lớn nhất và mạnh hơn bất kỳ thiết giáp hạm nào từng tồn tại - ngay lập tức thu hút sự chú ý toàn cầu. Tuy nhiên, từ góc nhìn quân sự thuần túy, đề xuất này không làm dấy lên kỳ vọng chiến lược, mà chủ yếu phơi bày khoảng cách giữa biểu tượng chính trị và thực tế tác chiến hải quân thế kỷ 21.

Vấn đề nền tảng nằm ở chỗ: thiết giáp hạm đã lỗi thời từ nhiều thập kỷ trước. Chiếc thiết giáp hạm cuối cùng của Mỹ được đóng hơn 80 năm trước, và Hải quân Mỹ đã cho nghỉ hưu toàn bộ đội tàu này gần 30 năm. Trong kỷ nguyên pháo hạm, thiết giáp hạm là trung tâm của sức mạnh hải quân. Nhưng vai trò đó từ lâu đã bị thay thế bởi tàu sân bay, tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường, cùng các hệ thống tác chiến tầm xa dựa trên mạng lưới cảm biến - dữ liệu.

Ngay cả khi bỏ qua thuật ngữ - bởi con tàu được đề xuất về bản chất sẽ hoạt động như một tàu khu trục cỡ lớn - thì nó vẫn đi ngược lại học thuyết hiện hành của Hải quân Mỹ. Chiến lược ngày nay nhấn mạnh “ phân tán hỏa lực”: phân bổ năng lực tấn công trên nhiều nền tảng nhỏ hơn, cơ động hơn, nhằm giảm nguy cơ bị vô hiệu hóa chỉ bằng một đòn đánh chính xác.

Một con tàu mặt nước khổng lồ, nặng hơn 35.000 tấn và dài trên 250 mét, lại tạo ra hiệu ứng ngược. Trong môi trường chiến tranh hiện đại - nơi tên lửa chống hạm tầm xa, vũ khí siêu thanh, UAV trinh sát và vệ tinh giám sát hoạt động liên tục - kích thước lớn không còn là lợi thế, mà là lời mời gọi cho đối phương. Quy mô và giá trị biểu tượng của Thiết giáp hạm Trump sẽ khiến nó trở thành mục tiêu ưu tiên ngay từ phút đầu xung đột.

Lịch sử từng đưa ra những cảnh báo rõ ràng. Các siêu thiết giáp hạm Yamato và Musashi của Nhật Bản trong Thế chiến II - những con tàu lớn nhất từng được chế tạo - đã bị máy bay từ tàu sân bay đánh chìm trước khi kịp tạo ảnh hưởng chiến lược đáng kể. Chúng không thất bại vì thiếu hỏa lực, mà vì bản chất chiến tranh hải quân đã thay đổi.

Các chuyên gia quốc phòng vì thế tỏ ra hoài nghi. Mark Cancian, cố vấn tại Center for Strategic and International Studies, cho rằng chương trình này khó có khả năng vượt qua giai đoạn thiết kế, do chi phí quá lớn, thời gian kéo dài và sự không phù hợp với định hướng tác chiến hiện tại. Bernard Loo của S. Rajaratnam School of International Studies cũng đánh giá đây chủ yếu là một dự án mang tính biểu tượng, hơn là một giải pháp quân sự khả thi.

Những người ủng hộ có thể lập luận rằng Thiết giáp hạm Trump sẽ được trang bị vũ khí tối tân: tên lửa dẫn đường, súng điện từ, vũ khí laser, thậm chí cả tên lửa siêu thanh và hạt nhân. Nhưng vũ khí không phải là yếu tố quyết định duy nhất. Trong chiến tranh hiện đại, khả năng sống sót, tính linh hoạt và khả năng tích hợp mạng lưới quan trọng không kém - và đây chính là điểm yếu cố hữu của các nền tảng quá lớn.

Chi phí là rào cản mang tính quyết định. Kinh nghiệm gần đây cho thấy các chương trình tàu chiến mặt nước cỡ lớn của Mỹ thường xuyên vượt ngân sách. Lớp khu trục Zumwalt đã bị cắt giảm từ 32 xuống còn 3 chiếc. Các chương trình tàu hộ vệ mới cũng liên tục gặp khó khăn về thiết kế và nhân lực. Bryan Clark của Hudson Institute ước tính mỗi Thiết giáp hạm Trump có thể tiêu tốn hơn 8 tỷ USD, chưa kể chi phí vận hành và bảo trì lâu dài - một gánh nặng đáng kể trong bối cảnh ngân sách quốc phòng chịu áp lực đa hướng.

Xét một cách lạnh lùng, Thiết giáp hạm Trump phản ánh sự hoài niệm về một thời kỳ ưu thế hải quân được đo bằng kích thước và hỏa lực trực quan. Nhưng chiến tranh thế kỷ 21 không vận hành theo logic đó. Ưu thế ngày nay đến từ mạng lưới, dữ liệu, tốc độ ra quyết định và khả năng phân tán rủi ro.

Từ góc độ chiến lược, câu hỏi không phải là Mỹ có thể đóng một con tàu như vậy hay không, mà là liệu đó có phải cách sử dụng nguồn lực hiệu quả để duy trì ưu thế quân sự hay không. Với những gì lịch sử, học thuyết và ngân sách cho thấy, Thiết giáp hạm Trump nhiều khả năng sẽ dừng lại ở vai trò một biểu tượng chính trị - hơn là một công cụ chiến tranh thực sự.

Theo CNBC