Tội phạm kinh tế khắc phục toàn bộ hậu quả có thể được miễn trách nhiệm hình sự

Bộ Công an đang lấy ý kiến đối với dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), trong đó đề xuất cơ chế mới cho phép tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự đối với một số tội phạm kinh tế nhằm tạo điều kiện khắc phục hậu quả, thu hồi tài sản và hạn chế tình trạng dự án bị đình trệ.

Theo dự thảo, cơ chế này được áp dụng đối với 47 tội danh xâm phạm trật tự quản lý kinh tế nhưng không áp dụng đại trà. Người phạm tội chỉ được xem xét tạm hoãn truy cứu khi đáp ứng đồng thời ba điều kiện: hành vi gây thiệt hại về kinh tế nhưng xuất phát từ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội hoặc bảo đảm quốc phòng, an ninh; không có yếu tố tham nhũng; dự án vẫn đang triển khai, chưa thể khắc phục hậu quả do nguyên nhân khách quan nhưng có phương án khả thi để tiếp tục thực hiện và mang lại hiệu quả.

Thời gian tạm hoãn truy cứu tối đa là 2 năm và có thể gia hạn thêm một lần không quá 1 năm nếu cần thiết. Như vậy, tổng thời gian tạm hoãn không quá 3 năm và khoảng thời gian này sẽ không được tính vào thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự.

Đáng chú ý, nếu trong thời gian được tạm hoãn, người phạm tội khắc phục toàn bộ hậu quả, bồi thường đầy đủ thiệt hại và dự án tiếp tục phát huy hiệu quả kinh tế - xã hội thì có thể được xem xét miễn trách nhiệm hình sự theo Điều 29 của dự thảo.

Bên cạnh đó, Bộ Công an cũng đề xuất mở rộng trường hợp được miễn hình phạt đối với tội phạm kinh tế. Theo đó, người phạm tội vẫn bị xác định là có tội nhưng không phải chấp hành hình phạt và không bị coi là có án tích nếu đáp ứng đủ các điều kiện: hành vi không liên quan đến tham nhũng, nhằm phục vụ phát triển kinh tế - xã hội hoặc quốc phòng, an ninh; dự án mang lại hiệu quả; đồng thời đã khắc phục toàn bộ hậu quả và bồi thường đầy đủ thiệt hại.

Ngược lại, trường hợp không khắc phục toàn bộ thiệt hại vẫn phải chấp hành bản án. Tuy nhiên, mức độ bồi thường và khắc phục hậu quả sẽ là căn cứ để tòa án xem xét giảm nhẹ hình phạt.

Theo Bộ Công an, giai đoạn 2021-2023, cả nước xử lý 620 vụ án kinh tế với giá trị thiệt hại lên tới hàng chục nghìn tỷ đồng. Thực tế cho thấy, việc xử lý hình sự ngay từ đầu trong một số trường hợp khiến dự án bị đình trệ, nguồn lực bị lãng phí và làm giảm khả năng thu hồi tài sản.

Riêng năm 2023, các cơ quan chức năng đã thu hồi khoảng 78.000 tỷ đồng tài sản thất thoát, cho thấy việc ưu tiên khắc phục hậu quả và thu hồi tài sản có thể mang lại hiệu quả cao hơn.

Theo cơ quan soạn thảo, quy định mới nhằm cụ thể hóa tinh thần của Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân, ưu tiên các biện pháp kinh tế, tạo điều kiện để doanh nghiệp và doanh nhân chủ động sửa sai, khắc phục thiệt hại trước khi áp dụng các chế tài hình sự nghiêm khắc.

Ngoài nội dung trên, dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) cũng điều chỉnh chính sách hình phạt tử hình. Theo đó, Bộ Công an đề xuất chỉ giữ hình phạt tử hình đối với 4 tội danh đặc biệt nghiêm trọng gồm phản bội Tổ quốc, giết người, sản xuất trái phép chất ma túy và khủng bố.

So với quy định hiện hành, dự thảo đề xuất bãi bỏ án tử hình đối với 6 tội danh, gồm bạo loạn, hiếp dâm người dưới 16 tuổi, mua bán trái phép chất ma túy, chống loài người, tội phạm chiến tranh và khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân.

Đối với nhóm tội phạm ma túy, dự thảo vẫn giữ mức án tử hình đối với hành vi sản xuất trái phép chất ma túy nhằm tăng cường tính răn đe đối với tội phạm nguồn, dù bỏ mức án này đối với tội mua bán trái phép chất ma túy.

Đồng thời, dự thảo cũng bổ sung quy định người bị kết án tử hình nhưng sau 20 năm chưa được thi hành án sẽ được chuyển sang hình phạt tù chung thân. Đây là nội dung trước đây chỉ được hướng dẫn tại nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán, nay được luật hóa trong dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi).