Trái Đất sắp quay lại kỷ băng hà?

Theo nhóm nghiên cứu, nhiệt độ tăng không dẫn đến lạnh đi vì một trạng thái “cân bằng tự nhiên”, mà do hệ thống tự điều tiết của Trái Đất phản ứng quá mức.

Trong hàng triệu năm, Trái Đất duy trì trạng thái tương đối ổn định nhờ các cơ chế địa chất chậm rãi nhưng bền vững. Khi nồng độ CO2 trong khí quyển tăng và nhiệt độ toàn cầu đi lên, lượng mưa cũng gia tăng.

Mưa làm xói mòn đá, cuốn carbon từ lục địa ra đại dương. Tại đây, các sinh vật phù du quang hợp trong đại dương sử dụng carbon để sinh trưởng. Khi chết đi, chúng chìm xuống đáy biển, “khóa chặt” CO2 khỏi khí quyển trong hàng nghìn năm, làm suy yếu hiệu ứng nhà kính và khiến khí hậu mát hơn.

Cơ chế này từ lâu được coi là “bộ điều nhiệt” tự nhiên của hành tinh. Nhưng nghiên cứu mới cảnh báo rằng nếu quá trình ấm lên kéo dài và quá mạnh, bộ điều nhiệt đó có thể hoạt động quá đà.

Khi đại dương nóng lên tới mức cực đoan, lượng dinh dưỡng, đặc biệt là phốt pho, sẽ tăng vọt. Điều này kích thích thực vật phù du bùng nổ trên diện rộng. Hệ quả là lượng carbon bị hút khỏi khí quyển và chôn vùi dưới đáy biển tăng nhanh hơn nhiều so với khả năng bổ sung CO2 từ các nguồn tự nhiên như núi lửa.

Một khi đáy đại dương “nuốt” CO2 nhanh hơn tốc độ phát thải của Trái Đất, nồng độ khí nhà kính sẽ sụt giảm mạnh. Nhiệt độ toàn cầu khi đó có thể lao dốc trong một khoảng thời gian tương đối ngắn trên thang địa chất, đẩy hành tinh vào giai đoạn băng giá khắc nghiệt, tương tự các thời kỳ băng hà từng tồn tại trong lịch sử.

Trong kịch bản này, thực vật phù du, vốn thường được xem là “đồng minh” của khí hậu, lại trở thành yếu tố nguy hiểm. Trong các đại dương rất nóng và thiếu oxy, phốt pho có thể được giải phóng ngược trở lại từ trầm tích đáy biển, tiếp tục nuôi dưỡng phù du. Vòng lặp vì thế tăng tốc: Nhiều dinh dưỡng hơn, nhiều thực vật phù du hơn, nhiều CO2 bị giữ lại hơn và khí hậu lạnh đi nhanh hơn.

Dù nghe đáng lo ngại, các nhà khoa học nhấn mạnh đây mới chỉ là giả thuyết dựa trên mô hình hóa và dữ liệu địa chất. Ngay cả khi kịch bản này xảy ra, mốc thời gian cũng được tính bằng hàng trăm nghìn năm. Con người hiện đại gần như chắc chắn sẽ không còn tồn tại để chứng kiến một kỷ băng hà do chính hiện tượng nóng lên toàn cầu kích hoạt.

Trong tương lai gần, mối đe dọa vẫn không thay đổi: nắng nóng cực đoan, hạn hán, mực nước biển dâng và các hiện tượng thời tiết ngày càng dữ dội. Cái lạnh, nếu xuất hiện, sẽ đến rất lâu sau khi loài người biến mất.

Thông điệp cuối cùng, và cũng là khó chịu nhất: Trái Đất không tồn tại để đảm bảo sự ổn định hay tiện nghi cho con người. Hành tinh này chỉ tìm kiếm trạng thái cân bằng của riêng mình, ngay cả khi cái giá phải trả là sự biến mất của một loài sinh vật có ý thức.

Và chính nhận thức đó có thể là cơ hội cuối cùng để làm chậm biến đổi khí hậu, trước khi những “lỗi khí hậu” trở nên không thể đảo ngược.