Trung Quốc bất ngờ ‘đóng van’ xuất khẩu xăng dầu, châu Á hoang mang lo thiếu hụt dầu diesel

Đòn giáng mạnh của Trung Quốc vào cán cân cung - cầu xăng dầu tại châu Á và khu vực Đại Tây Dương

Việc Trung Quốc tạm dừng xuất khẩu nhiên liệu có thể khiến nguồn cung dầu diesel tại một số khu vực ở châu Á bị thu hẹp, dù sản lượng gia tăng tại các quốc gia khác trong khu vực có thể giúp giảm bớt tác động, theo các nhà phân tích.

Hãng thông tấn Reuters đưa tin ngày 1/10 rằng các nhà máy lọc dầu Trung Quốc đã tạm dừng xuất khẩu các sản phẩm dầu trong tháng 10, dẫn lời các nguồn tin. Trung Quốc chưa đưa ra thông báo chính thức về vấn đề này.

Theo các chuyên gia, động thái trên phản ánh mối lo ngại về nguồn cung trong nước trong bối cảnh dòng chảy năng lượng toàn cầu ngày càng bất ổn do cuộc chiến tại Iran gây gián đoạn.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh giá xăng dầu tại nhiều cây xăng đạt mức cao kỷ lục ở Mỹ và một số khu vực châu Âu, khiến Chính phủ các nước phải cân nhắc những biện pháp nhằm duy trì dòng chảy nguồn cung trong khi nỗ lực kiềm chế chi phí.

Các nhà phân tích cho rằng tác động của việc Trung Quốc hạn chế xuất khẩu nhiên liệu cũng có thể lan rộng ra ngoài lãnh thổ châu Á khi người mua tìm kiếm các nguồn hàng thay thế, qua đó có khả năng khiến nguồn cung tại những thị trường xa hơn trở nên khan hiếm.

“Trong bối cảnh rộng hơn khi nguồn cung dầu diesel toàn cầu đang thiếu hụt, việc Trung Quốc đình chỉ xuất khẩu dầu diesel là một đòn giáng mạnh vào cán cân cung - cầu tại khu vực Đại Tây Dương”, bà June Goh, chuyên gia phân tích cấp cao về thị trường dầu tại công ty phân tích thị trường dầu Sparta Commodities nói với trang tin CNA. Bà đề cập đến cung và cầu dầu diesel tại các thị trường quanh Đại Tây Dương.

Video các nhà máy lọc dầu Trung Quốc được cho là đã dừng xuất khẩu nhiên liệu trong tháng 10 năm 2026 - Nguồn clip: CNBC Television

Ưu tiên nguồn cung trong nước

Theo Reuters, Trung Quốc bắt đầu kỳ nghỉ Tuần lễ Vàng kéo dài một tuần mà không cấp phép cho các nhà máy lọc dầu lớn xuất khẩu các sản phẩm nhiên liệu sang những khu vực ngoài Hồng Kông và Macau trong tháng 10.

Bắc Kinh đã nới lỏng các hạn chế xuất khẩu nhiên liệu vào tháng 7, sau khi siết chặt vào tháng 3 sau khi cuộc chiến giữa liên quân Mỹ - Israel và Iran bùng phát. Hiện Trung Quốc quản lý hoạt động xuất khẩu dầu diesel, xăng và nhiên liệu máy bay theo từng tháng.

Trọng tâm trong quyết định mới nhất của Bắc Kinh là một ưu tiên quen thuộc - đảm bảo nguồn cung nhiên liệu đầy đủ cho thị trường nội địa.

“Trung Quốc luôn đặt an ninh năng lượng trong nước lên hàng đầu”, bà Goh nói.

“Việc đình chỉ hạn ngạch xuất khẩu các sản phẩm dầu là tín hiệu cho thị trường rằng Trung Quốc không chắc chắn các dòng dầu thô từ Trung Đông sẽ được bảo vệ khỏi những cuộc tấn công tiếp theo tại eo biển Hormuz”, bà Goh nhận định.

Eo biển Hormuz, tuyến đường huyết mạch quan trọng của dòng chảy năng lượng toàn cầu đã nhiều lần bị gián đoạn kể từ khi cuộc chiến tại Iran bắt đầu vào tháng 2. Các cuộc tấn công gần đây quanh eo biển Bab el-Mandeb, tuyến đường thủy nối Biển Đỏ với vịnh Aden, càng làm gia tăng lo ngại về nguồn cung.

Bà Goh cho biết việc tạm dừng xuất khẩu cũng cho phép Trung Quốc có thời gian đánh giá và điều chỉnh chính sách trước những diễn biến mới trong kỳ nghỉ Tuần lễ Vàng, kéo dài đến ngày 7/10.

Trung Quốc sở hữu công suất lọc dầu lớn nhất thế giới, nhưng Bắc Kinh đã gắn việc cho phép xuất khẩu nhiên liệu với điều kiện lượng tồn kho trong nước phải phục hồi về mức trước chiến tranh, Reuters đưa tin.

Ông Zameer Yusof, quản lý cấp cao phụ trách các sản phẩm dầu sạch tại công ty dữ liệu hàng hóa Kpler nói với Reuters vào cuối tháng 9 rằng tồn kho dầu gasoil và dầu diesel thương mại của Trung Quốc còn thiếu khoảng 20 triệu thùng so với ngưỡng nói trên, trong khi lượng tồn kho xăng thiếu khoảng 9 triệu thùng.

Trong khi đó, Trung Quốc không công khai số liệu tồn kho nhiên liệu.

Châu Á cảm nhận rõ sức ép từ nguồn cung dầu diesel

Động thái của Trung Quốc diễn ra vào thời điểm đặc biệt nhạy cảm đối với dầu diesel, khi nguồn cung toàn cầu vốn đã chịu sức ép bởi hoạt động sản xuất tại Trung Đông bị gián đoạn và các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào các nhà máy lọc dầu của Nga.

Nga là nước xuất khẩu dầu diesel lớn thứ hai thế giới, chỉ xếp sau Mỹ. Nước này đã áp dụng lệnh cấm xuất khẩu vào tháng 7 sau khi các cuộc tấn công khiến nguồn cung trong nước bị thắt chặt và sau đó gia hạn các hạn chế này cho đến hết tháng 10.

Châu Á đặc biệt chịu ảnh hưởng từ việc Trung Quốc tạm dừng xuất khẩu nhiên liệu.

Theo dữ liệu của Kpler, nếu không tính Hồng Kông, Singapore là nước nhập khẩu dầu diesel từ Trung Quốc lớn nhất trong năm nay, tiếp theo là Australia, Malaysia, Bangladesh và Philippines. Việt Nam và Hàn Quốc cũng nằm trong nhóm 10 thị trường nhập khẩu hàng đầu mặt hàng nhiên liệu thiết yếu này từ nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới.

Tuy nhiên, lượng dầu diesel nhập khẩu vào Singapore - một trung tâm giao dịch dầu mỏ lớn của khu vực - không nhất thiết phản ánh nhu cầu tiêu thụ trong nước. Singapore cũng sản xuất dầu diesel phục vụ cả thị trường nội địa và xuất khẩu.

“Quyết định hạn chế xuất khẩu đồng nghĩa với việc lượng dầu diesel xuất khẩu từ Trung Quốc sẽ không thể giúp hạ nhiệt giá trong ngắn hạn”, bà Michal Meidan, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu năng lượng Trung Quốc tại Viện Nghiên cứu Năng lượng Oxford nói với trang tin CNA.

“Những nền kinh tế dễ bị tổn thương nhất là các quốc gia có thu nhập thấp, nơi sẽ gặp khó khăn trong việc chi trả cho các lô hàng thay thế”, bà nói thêm.

Bà Goh của Sparta Commodities cho biết dầu diesel Trung Quốc thường được xuất khẩu sang các nước Đông Nam Á và Australia.

“Tuy nhiên, thị trường vẫn có đủ dư địa trong ngắn hạn khi các quốc gia châu Á khác cũng đang tăng công suất các nhà máy lọc dầu để sản xuất dầu diesel, đặc biệt là Hàn Quốc và Ấn Độ”, bà nói.

Ấn Độ “có vị thế thuận lợi để lấp đầy khoảng trống” do việc Trung Quốc đình chỉ xuất khẩu nhiên liệu tạo ra, cây bút Reuters Gavin Maguire nhận định trong bài bình luận ngày 5/10, dựa trên việc nhập khẩu dầu thô của Ấn Độ phục hồi và nước này gần đây đã cắt giảm thuế xuất khẩu nhiên liệu.

Tác động lan tỏa ra các thị trường xa hơn

Tuy nhiên, những nguồn cung thay thế này có thể gây ra những hệ quả vượt ra ngoài châu Á.

“Mặc dù các lô dầu diesel của Trung Quốc không nhất thiết được vận chuyển trực tiếp tới châu Âu, chúng có thể khiến các lô hàng của Ấn Độ quay trở lại châu Á nếu xuất hiện chênh lệch giá đủ lớn”, bà Goh nói.

Bà đề cập đến trường hợp mức chênh lệch giá đủ lớn để việc vận chuyển dầu diesel từ Ấn Độ sang các thị trường châu Á trở nên hấp dẫn hơn về mặt thương mại.

“Điều này đồng nghĩa tình trạng thiếu dầu diesel tại châu Âu sẽ càng trở nên nghiêm trọng hơn”.

Hợp đồng tương lai dầu diesel chuẩn tại châu Âu đã tăng lên trên 1.500 USD/tấn kể từ khi cuộc chiến tại Iran bắt đầu, Reuters đưa tin. Đây là mức giá từng được ghi nhận sau khi Nga tiến hành chiến dịch quân sự tại Ukraine vào năm 2022.

Châu Âu ngày càng phải dựa vào nguồn dầu từ Mỹ để bù đắp khoảng thiếu hụt dầu diesel do những gián đoạn liên quan đến cuộc chiến tại Iran.

Tuy nhiên, giá nhiên liệu tăng vọt tại Mỹ cũng gây áp lực lên Tổng thống Donald Trump trong việc giảm chi phí trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11, khiến chính quyền của ông cân nhắc hạn chế xuất khẩu dầu diesel.

Ông Trump đã bác bỏ khả năng áp đặt lệnh cấm vào ngày 2/10, sau khi nhóm G7 nhất trí giải phóng 100 triệu thùng dầu diesel và dầu thô từ các kho dự trữ khẩn cấp.

Theo bà Goh, quyết định của G7 sẽ giúp giảm sức ép thiếu dầu diesel tại châu Âu “trong ngắn hạn”.

Câu hỏi lớn hơn đối với châu Á là Trung Quốc sẽ đứng ngoài thị trường trong bao lâu.

Reuters dẫn các nguồn tin cho biết chưa rõ Bắc Kinh có nối lại việc cấp phép cho các nhà máy lọc dầu xuất khẩu nhiên liệu sau khi kỳ nghỉ Tuần lễ Vàng kết thúc vào ngày 7/10 hay không. Quyết định này có thể phụ thuộc vào lượng tồn kho nhiên liệu trong nước và sản lượng lọc dầu.

“Trung Quốc nhiều khả năng sẽ nối lại xuất khẩu sau khi xác định rằng không có nguy cơ lớn đối với dòng chảy qua eo biển Hormuz và đã tích lũy đủ lượng tồn kho sản phẩm dầu sau mùa nhu cầu cao trong kỳ nghỉ Tuần lễ Vàng”, bà Goh nhận định.