Tỷ phú trốn thuế hơn 52.000 tỷ đồng, giả mất trí để không phải hầu tòa khiến công chúng phẫn nộ
Vụ án trốn thuế hơn 52.000 tỷ đồng không chỉ phơi bày hệ thống che giấu tài sản tinh vi, mà còn đặt ra câu hỏi lớn về công lý với giới siêu giàu.
Một trong những vụ gian lận thuế cá nhân lớn nhất lịch sử nước Mỹ đã chính thức khép lại, phơi bày câu chuyện gây sốc về cách một tỷ phú công nghệ che giấu khối tài sản khổng lồ trong nhiều thập kỷ cho đến khi hệ thống này bị bóc trần từ chính bên trong.
Nhân vật trung tâm của vụ việc là Robert T. Brockman, tỷ phú người Mỹ, nhà sáng lập và cựu CEO tập đoàn phần mềm Reynolds & Reynolds, công ty chuyên cung cấp giải pháp công nghệ cho ngành bán lẻ ô tô.
Trốn hơn 2 tỷ USD tiền thuế
Theo hồ sơ của Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ), Brockman bị cáo buộc đã che giấu khoảng 2 tỷ USD (hơn 52.000 tỷ đồng) thu nhập chịu thuế trong suốt nhiều năm, thông qua một hệ thống phức tạp gồm các công ty vỏ bọc, quỹ tín thác và tài khoản ngân hàng ở nước ngoài.
Số tiền này không được khai báo với Sở Thuế vụ Mỹ (IRS), khiến chính phủ Mỹ thất thu một khoản thuế khổng lồ. Các công tố viên mô tả đây là vụ trốn thuế cá nhân có quy mô lớn nhất từng được ghi nhận, xét theo tổng giá trị thu nhập bị che giấu.
Theo điều tra, Brockman đã sử dụng các pháp nhân ở nhiều khu vực tài chính nước ngoài, bao gồm Bermuda và Thụy Sĩ, nhằm che giấu quyền sở hữu thực sự đối với tài sản và dòng tiền.
Giới chức Mỹ cho biết mạng lưới tài chính của Brockman được thiết kế tinh vi, vận hành trong thời gian dài và có sự tham gia của nhiều cố vấn tài chính, luật sư và trung gian quốc tế.
Hệ thống này cho phép Brockman kiểm soát tài sản khổng lồ nhưng vẫn tránh được việc khai báo với IRS. Trong nhiều năm, các giao dịch được ngụy trang dưới danh nghĩa quỹ tín thác hoặc công ty offshore, khiến việc truy vết gặp nhiều khó khăn.
Các nhà điều tra nhận định nếu không có đột phá từ nội bộ, hệ thống này có thể đã tiếp tục tồn tại thêm nhiều năm nữa.
Bước ngoặt từ người cộng sự thân cận
Vụ việc chỉ thực sự thay đổi khi một cộng sự lâu năm của Brockman quyết định hợp tác với cơ quan điều tra Mỹ theo thỏa thuận miễn truy tố.
Người này đã cung cấp các tài liệu nội bộ, email và thông tin tài chính quan trọng, giúp nhà chức trách lần ra toàn bộ cấu trúc che giấu tài sản. Theo truyền thông Mỹ, đây là yếu tố then chốt khiến vụ gian lận thuế kéo dài hàng thập kỷ bị phanh phui.
Giới quan sát cho rằng đây là minh chứng điển hình cho chiến lược của Mỹ trong các vụ án tài chính lớn: khai thác nhân chứng nội bộ để phá vỡ các hệ thống tài chính ngầm phức tạp.
“Giả mất trí” - nghi vấn khiến dư luận Mỹ phẫn nộ
Năm 2020, Robert T. Brockman bị truy tố với hàng chục cáo buộc liên quan đến gian lận thuế, che giấu tài sản và không khai báo tài khoản nước ngoài.
Tuy nhiên, vụ án hình sự không được đưa ra xét xử sau khi luật sư của Brockman tuyên bố ông mắc chứng suy giảm trí nhớ nghiêm trọng, không đủ năng lực tham gia tố tụng. Các đánh giá y khoa sau đó được tòa án chấp thuận.
Việc Robert T. Brockman không phải ra hầu tòa hình sự đã nhanh chóng thổi bùng làn sóng phẫn nộ trong dư luận Mỹ. Trên nhiều mặt báo và diễn đàn, không ít ý kiến đặt câu hỏi liệu tình trạng mất trí nhớ của vị tỷ phú có thực sự nghiêm trọng, hay chỉ là cách để né tránh trách nhiệm trước pháp luật.
Theo các tài liệu được công bố, Brockman được các luật sư trình bày là mắc chứng suy giảm nhận thức nặng, không đủ khả năng hiểu các thủ tục tố tụng. Hội đồng y khoa do tòa án chỉ định sau đó xác nhận đánh giá này, khiến vụ án hình sự buộc phải đình chỉ.
Tuy nhiên, nhiều công tố viên và chuyên gia pháp lý Mỹ cho rằng kết luận trên không xóa bỏ được nghi ngờ trong công chúng, đặc biệt khi Brockman bị cáo buộc che giấu tới 2 tỷ USD thu nhập và có đủ thời gian, nguồn lực để xây dựng một hệ thống tài chính phức tạp suốt nhiều thập kỷ.
Một số bình luận trên truyền thông Mỹ nhận định việc tuyên bố mất trí đã khiến Brockman tránh được nguy cơ đối mặt với bản án tù nặng nề, qua đó làm dấy lên tranh luận gay gắt về việc liệu hệ thống tư pháp có đang quá “nhẹ tay” với giới siêu giàu.
Dù vậy, về mặt pháp lý, không có phán quyết nào kết luận Brockman giả bệnh, và ông qua đời năm 2022 khi chưa từng bị xét xử hay kết tội hình sự.
Brockman qua đời vào năm 2022, hưởng thọ 81 tuổi, khi vụ án vẫn chưa được xét xử. Do đó, ông chưa từng bị kết án hình sự liên quan đến các cáo buộc nói trên.
Thỏa thuận dân sự kỷ lục sau khi tỷ phú qua đời
Dù vụ án hình sự chấm dứt vì bị cáo qua đời, chính phủ Mỹ vẫn tiếp tục theo đuổi trách nhiệm dân sự đối với khối tài sản thừa kế của Brockman.
Cuối năm 2024, đại diện tài sản thừa kế của vị tỷ phú đã đạt được thỏa thuận dân sự với chính phủ Mỹ, chấp nhận nộp lại tiền thuế còn thiếu cùng các khoản phạt liên quan.
Theo các nguồn tin quốc tế, tổng giá trị dàn xếp lên tới khoảng 750 triệu USD, mức cao chưa từng có đối với một vụ gian lận thuế cá nhân tại Mỹ. Thỏa thuận này được xem là một trong những chiến thắng lớn nhất của IRS trong cuộc chiến chống trốn thuế quy mô lớn.
Vụ việc của Robert T. Brockman được giới chuyên gia đánh giá là bước ngoặt quan trọng trong nỗ lực siết chặt quản lý tài sản offshore của Mỹ.
Trong những năm gần đây, chính quyền Mỹ liên tục mở rộng điều tra các cá nhân giàu có sử dụng cấu trúc tài chính nước ngoài để né thuế, đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế nhằm truy vết dòng tiền xuyên biên giới.
