Vị vua trị vì lâu nhất sử Việt: Lên ngôi lúc 7 tuổi, tại vị 56 năm, thành lập 'đại học đầu tiên' trong lịch sử

Lịch sử phong kiến Việt Nam ghi nhận nhiều vị vua lên ngôi từ khi còn nhỏ tuổi. Trải qua quá trình học hỏi, rèn luyện và trưởng thành, họ đã trở thành những vị quân vương anh minh, có nhiều đóng góp cho đất nước. Nổi bật trong số đó là Lý Nhân Tông - hoàng đế thứ tư của triều Lý.

Theo Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, vua Lý Nhân Tông (1066-1128), tên thật là Lý Càn Đức. Ông là con trai duy nhất của vua Lý Thánh Tông và Ỷ Lan Nguyên Phi.

Năm 1072, Lý Nhân Tông khi ấy chỉ mới 6, 7 tuổi đã lên ngôi hoàng đế. Vì tuổi còn quá nhỏ, ông nhờ vào Nguyên Phi Ỷ Lan làm nhiếp chính, Thái sư Lý Đạo Thành và Phụ quốc thái úy Lý Thường Kiệt phò tá. Trong gần 56 năm trị vì Đại Việt (1072-1128), ông đã lập kỷ lục là vị vua có thời gian tại vị lâu nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam.

Dưới triều đại của ông, đất nước bước vào giai đoạn hưng thịnh với nhiều dấu ấn nổi bật về quân sự, giáo dục, kinh tế…

Đất nước ngày càng hưng thịnh

Dù lên ngôi từ khi còn nhỏ tuổi nhưng Lý Nhân Tông sớm bộc lộ tư chất thông minh và năng lực điều hành triều chính. Trong những năm đầu, ông nhờ vào các đại thần có tài có đức như Lý Đạo Thành, Lý Thường Kiệt... để ổn định triều chính.

Thời điểm ấy, Lý Thường Kiệt được giao giữ chức Ôn quốc thái úy, Đại tướng quân, Đại tư đồ, tước hiệu Thượng phụ công, nắm toàn quyền cả văn lẫn võ.

Năm 1075, trước nguy cơ xâm lược từ nhà Tống, Lý Nhân Tông giao cho Lý Thường Kiệt chủ động tiến công các châu Ung, Khâm, Liêm của đối phương nhằm phá thế chuẩn bị chiến tranh. Quân Đại Việt tiếp tục giành thắng lợi trong trận chiến trên phòng tuyến sông Như Nguyệt năm 1077, buộc nhà Tống phải rút quân.

Kể từ sau cuộc kháng chiến này, quan hệ giữa Đại Việt và nhà Tống duy trì ổn định trong thời gian dài, không còn xảy ra những cuộc chiến quy mô lớn. Trong khi đó, Chiêm Thành và Chân Lạp cũng nhiều lần cử sứ thần sang triều cống, góp phần khẳng định vị thế của Đại Việt trong khu vực.

Phát triển nông nghiệp, giáo dục

Song song với việc củng cố quốc phòng, Lý Nhân Tông đặc biệt quan tâm đến phát triển kinh tế, nhất là nông nghiệp - nền tảng của quốc gia.

Ông ban hành nhiều quy định có lợi cho nông nghiệp như cấm giết trâu, bò bừa bãi để phục vụ sản xuất. Triều đình cũng cho xây dựng nhiều công trình thủy lợi và đê điều để phòng chống thiên tai. Tiêu biểu là đê Cơ Xá trên sông Hồng, được xem là một trong những công trình mở đầu cho việc đắp đê quy mô lớn ở Việt Nam nhằm ngăn lũ và bảo vệ kinh thành.

Dưới thời Lý Nhân Tông, giáo dục và khoa cử cũng được đưa lên tầm cao mới, có nhiều thành tựu nổi bật.

Năm 1075, triều đình tổ chức kỳ thi Nho học đầu tiên trong lịch sử Đại Việt - khoa thi Minh kinh bác học để tuyển chọn nhân tài phục vụ đất nước. Người đỗ đầu là Lê Văn Thịnh, sau này trở thành một danh thần nổi tiếng.

Đến năm 1076, nhà vua cho xây dựng Quốc Tử Giám bên cạnh Văn Miếu - đánh dấu sự ra đời của trường đại học đầu tiên tại Việt Nam.

Tiếp đó, năm 1086, triều đình tiếp tục mở khoa thi tuyển chọn người có học vấn để bổ sung vào Hàn Lâm viện. Trong kỳ thi này, Mạc Hiển Tích đỗ đạt và được bổ nhiệm làm Hàn Lâm học sĩ.

Bên cạnh giáo dục, Lý Nhân Tông cũng dành nhiều sự quan tâm cho đời sống văn hóa và tôn giáo. Ông trọng dụng hiền tài, kính trọng các bậc thiền sư, khuyến khích sự phát triển của Phật giáo.

Triều đình cho xây dựng, sửa chữa nhiều ngôi chùa lớn, trong đó có việc trùng tu Chùa Diên Hựu (chùa Một Cột) và đúc chuông Quy Điền. Đây từng là một trong "An Nam tứ đại khí" - bốn bảo vật nổi tiếng của Đại Việt thời trung đại.

Lý Nhân Tông qua đời năm 1128, hưởng thọ 62 tuổi. Do không có con trai nối dõi, ông đã lập Lý Thần Tông (tức Hoàng Thái tử Dương Hoán) kế vị.

Theo bộ Đại Việt sử ký toàn thư, Lý Nhân Tông là vị vua "sáng suốt, nhân từ, văn võ toàn tài". Với gần 56 năm ở ngôi, Lý Nhân Tông đã đưa Đại Việt đạt tới thời kỳ hưng thịnh, kinh tế phát triển, giáo dục khởi sắc, quân đội vững mạnh và vị thế quốc gia ngày càng được nâng cao.

Bài viết tham khảo thông tin tại:

Những vị "hoàng đế con nít" nổi danh trong sử Việt (1) - Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Lý Nhân Tông - Vị vua trị vì lâu nhất sử Việt tên thật là gì? - VnExpress

Khoa cử triều Lý - Bảo tàng Lịch sử Quốc gia.