Việt Nam có một 'thành cổ dưới đáy biển' đến nay vẫn chưa có lời giải: Mỗi tháng chỉ lộ diện vài ngày

Giữa làn nước trong xanh của vùng biển Nhơn Hải, tỉnh Gia Lai, tồn tại một công trình kỳ lạ mà suốt nhiều thập kỷ qua vẫn chưa ai có thể khẳng định chính xác nguồn gốc. Mỗi tháng chỉ khi thủy triều rút sâu vào những ngày đầu hoặc giữa tháng âm lịch, một dải tường cổ dài hàng trăm mét mới dần hiện lên mặt nước rồi nhanh chóng biến mất theo con nước.

Không lâu đài, không thành quách đồ sộ trên mặt đất, "thành cổ dưới biển" này đang trở thành một trong những bí ẩn độc đáo nhất của vùng duyên hải Nam Trung Bộ.

Một "bờ thành" chỉ xuất hiện khi biển rút

Nhơn Hải nằm trên bán đảo Phương Mai, cách trung tâm TP. Quy Nhơn cũ khoảng 16km. Nơi đây từ lâu nổi tiếng với Hòn Khô, những rạn san hô ven bờ, làng chài yên bình và làn nước trong vắt. Tuy nhiên, điều khiến nhiều du khách tò mò nhất lại nằm ngay dưới mặt biển.

Vào những ngày thủy triều xuống thấp, từ khu vực Hòn Khô kéo dài về phía mũi Yến xuất hiện một dải kết cấu chạy sát mặt nước, nhìn như một bờ thành khổng lồ nối liền các mỏm đá ven biển.

Theo người dân địa phương, hiện tượng này chỉ diễn ra vài lần mỗi tháng, phổ biến vào thời điểm mùng 1 và rằm âm lịch khi mực nước rút sâu. Chính vì vậy, không phải du khách nào đến Nhơn Hải cũng có cơ hội tận mắt chứng kiến.

Điều đặc biệt là công trình vẫn gần như nguyên vẹn dù đã nằm dưới nước biển qua nhiều thế hệ.

Bí ẩn chưa có lời giải sau hàng trăm năm

Người dân Nhơn Hải kể rằng cha ông họ đã biết đến bờ thành này từ rất lâu và họ thấy kết cấu của bờ thành không giống đá tự nhiên.

Theo quan sát, công trình không được ghép từ đá hay gạch như nhiều thành cổ khác mà có dạng vật liệu kết dính thành một khối đặc, rất cứng. Chính đặc điểm này khiến nhiều người đặt câu hỏi về kỹ thuật xây dựng của công trình.

Trong dân gian lưu truyền giả thuyết đây có thể là một tuyến phòng thủ ven biển của người Chăm, được xây dựng nhằm chắn sóng hoặc bảo vệ khu vực cửa biển trước các cuộc tấn công từ đường thủy. Tuy nhiên, cho đến nay, chưa có tài liệu lịch sử hay kết luận khảo cổ chính thức nào xác nhận giả thuyết này.

Theo các nhà nghiên cứu, Bình Định xưa là trung tâm quan trọng của vương quốc Champa với nhiều thành lũy nổi tiếng như Đồ Bàn, Thị Nại, Chà Bàn (Chas) hay Uất Trì. Tuy vậy, trong các thư tịch cổ hiện còn lưu giữ, chưa phát hiện ghi chép về một bờ thành được xây dựng ngoài biển tại khu vực Nhơn Hải.

Chính vì thế, công trình này vẫn được xem là một di tích bí ẩn cần tiếp tục nghiên cứu.

Điều khiến câu chuyện càng trở nên thú vị là cách Nhơn Hải khoảng 5km, tại khu vực Hải Giang, người dân còn phát hiện thêm một đoạn lũy đá cổ nằm sát mép biển, địa phương thường gọi là Rạng Cầu.

Đoạn lũy này dài nhiều kilomet, được tạo thành từ các khối đá lớn nhỏ xếp chồng lên nhau. Những đoạn còn nguyên vẹn cao khoảng 1-1,5m, rộng khoảng 2m.

Do cùng nằm ven biển và có kết cấu phòng thủ, nhiều ý kiến cho rằng hai công trình có thể từng thuộc một hệ thống lớn hơn. Dẫu vậy, đây vẫn chỉ là giả thuyết bởi chưa có cơ sở khoa học đủ để xác nhận.

Từ bí ẩn khảo cổ đến sản phẩm du lịch độc đáo

Điều làm nên sức hút của "thành cổ dưới biển" không chỉ nằm ở những câu chuyện lịch sử chưa có lời giải mà còn ở trải nghiệm hiếm có đối với du khách.

Khác với nhiều di tích phải tham quan trên cạn, bờ thành ở Nhơn Hải chỉ xuất hiện trong một khoảng thời gian rất ngắn mỗi tháng, tạo nên cảm giác như một "di tích biết ẩn mình". Mỗi lần thủy triều rút, mặt biển mở ra một không gian hoàn toàn khác, nơi những dải đá cổ nổi lên giữa làn nước xanh ngọc, hòa cùng khung cảnh Hòn Khô và làng chài tạo nên bức tranh thiên nhiên đặc sắc.

Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy phát triển du lịch gắn với di sản và trải nghiệm bản địa, những địa điểm mang yếu tố bí ẩn như Nhơn Hải có nhiều tiềm năng để trở thành sản phẩm du lịch khác biệt. Thay vì chỉ khai thác cảnh quan biển, địa phương có thể kết hợp các giá trị khảo cổ, lịch sử, văn hóa Champa và đời sống ngư dân để tạo nên những hành trình khám phá giàu chiều sâu.

Dẫu nguồn gốc của bờ thành dưới biển vẫn còn bỏ ngỏ, chính điều chưa có lời giải ấy lại khiến nơi đây trở thành một trong những điểm đến đặc biệt của vùng biển Quy Nhơn. Không chỉ là một hiện tượng tự nhiên hay dấu tích cổ xưa, công trình này còn nhắc nhớ rằng dọc bờ biển Việt Nam vẫn còn nhiều lớp trầm tích lịch sử đang chờ được khám phá bằng những nghiên cứu khoa học trong tương lai.