Việt Nam có nhà máy thuỷ điện tích năng đầu tiên và lớn nhất Đông Nam Á: Công trình ngầm đặt sâu trong lòng núi, hơn 3 năm nữa vận hành phát điện

Dự án Nhà máy Thủy điện tích năng Bác Ái, do Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) làm chủ đầu tư, được xây dựng trên địa bàn xã Bác Ái Tây, tỉnh Khánh Hòa, với tổng mức đầu tư 21.101 tỷ đồng. Công trình gồm 4 tổ máy, tổng công suất lắp đặt 1.200MW, tương đương 4 x 300MW.

Đây là dự án thủy điện tích năng đầu tiên của Việt Nam và lớn nhất Đông Nam Á, thuộc công trình năng lượng nhóm A, được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Khác với các nhà máy thủy điện truyền thống, thủy điện tích năng không chỉ phát điện mà còn có khả năng lưu trữ năng lượng. Khi nhu cầu sử dụng điện thấp, nguồn điện dư thừa từ hệ thống được sử dụng để bơm nước từ hồ Sông Cái lên hồ chứa phía trên. Khi nhu cầu điện tăng cao, nước từ hồ phía trên được xả ngược xuống qua hệ thống tua-bin để phát điện.

Với công suất 1.200MW, Nhà máy Thủy điện tích năng Bác Ái được ví như một “pin nước khổng lồ”, có khả năng tích trữ nguồn điện dư từ điện gió, điện mặt trời và cả điện hạt nhân trong tương lai, sau đó phát điện vào những thời điểm nhu cầu sử dụng tăng cao. Cơ chế này giúp điều tiết công suất, góp phần cân bằng và ổn định hệ thống điện quốc gia.

Tuy nhiên, để vận hành được cơ chế tích trữ và phát điện hai chiều này, công trình phải đáp ứng những yêu cầu kỹ thuật đặc biệt phức tạp. Toàn bộ nhà máy được xây dựng sâu trong lòng núi, ở độ sâu trung bình khoảng 450m, có vị trí lên tới 500m. Nhà máy được bố trí ở cao trình thấp nhằm tạo chênh lệch cột nước với các hồ chứa, qua đó tối ưu hiệu suất phát điện.

Quy mô hệ thống hầm cũng là một trong những điểm đáng chú ý của dự án. Ngoài tuyến hầm dẫn nước dài khoảng 3,7km, toàn bộ hệ thống đường hầm có tổng chiều dài lên tới khoảng 17km. Việc thi công các hạng mục nằm sâu hàng trăm mét dưới lòng đất đòi hỏi công nghệ đào hầm hiện đại, đồng thời đặt ra yêu cầu cao về an toàn và độ chính xác trong từng công đoạn.

Những yêu cầu kỹ thuật đặc biệt cũng khiến công trường Bác Ái Tây duy trì nhịp thi công liên tục. Khi bước vào hành trình xuyên hầm, hàng trăm kỹ sư, công nhân gần như không còn khái niệm ngày hay đêm. Giữa lòng núi sâu, tiến độ được tính bằng từng mét hầm được mở lối và từng mẻ bê tông hoàn thành.

Toàn bộ kỹ sư, công nhân thuộc liên danh 7 nhà thầu lớn được tổ chức theo phương thức “3 ca, 4 kíp”, luân phiên làm việc xuyên suốt 24 giờ/ngày, không có khái niệm ngày nghỉ. “Ăn tranh thủ, ngủ khẩn trương” trở thành khẩu hiệu quen thuộc tại đại công trường, khi các lực lượng phải liên tục phối hợp để duy trì nhịp thi công.

Theo Ban Quản lý Dự án Điện 3, từ đầu năm 2026, dự án đã mở thêm 4 mũi thi công hầm, nâng tổng số mũi lên 7 mũi, đồng thời tăng tốc khối lượng thi công.

Tâm điểm của công trường trong năm 2026 là hạng mục nhà máy ngầm - được ví như “trái tim” của toàn bộ dự án, nằm sâu dưới hàng trăm mét đá tảng. Theo kế hoạch tổng thể, đến khoảng tháng 5/2027, toàn bộ công tác đào nhà máy ngầm sẽ hoàn tất, tạo điều kiện để triển khai các hạng mục then chốt tiếp theo như giếng đứng.

Việc đẩy nhanh tiến độ đào hầm có ý nghĩa quan trọng đối với mục tiêu đưa dự án về đích theo kế hoạch. Theo tiến độ đề ra, tổ máy số 1 sẽ phát điện vào tháng 12/2029 và toàn bộ dự án sẽ hoàn thành, đưa vào vận hành vào cuối năm 2030.

Khi hoàn thành, Nhà máy Thủy điện tích năng Bác Ái được kỳ vọng trở thành một công trình quan trọng trong việc điều tiết công suất và ổn định lưới điện quốc gia, đặc biệt trong bối cảnh tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng gia tăng.

Về lâu dài, dự án sẽ bổ sung năng lực lưu trữ cho hệ thống điện, giúp nguồn điện không chỉ được sản xuất mà còn có thể được tích trữ và phân phối linh hoạt hơn theo nhu cầu. Đây được xem là một trong những yếu tố quan trọng để nâng cao khả năng vận hành ổn định của hệ thống điện trong quá trình chuyển dịch sang mô hình năng lượng bền vững.