112 doanh nghiệp trăm tuổi phá sản, biến mất chỉ trong 8 tháng: Chuyện gì đang xảy ra tại nền kinh tế lớn thứ 4 thế giới?

Được thành lập từ năm 1858, nhà sản xuất dầu mè Nhật Bản Kadoya Sesame Mills đã chứng kiến đất nước thay đổi qua nhiều thế hệ, vượt qua cả hai cuộc thế chiến và thời kỳ bong bóng tài sản.

Giờ đây, hơn hai thập niên sau khi niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Jasdaq vào năm 2004, Kadoya chuẩn bị rời sàn thông qua một đợt chào mua công khai được quỹ đầu tư tư nhân Nhật Bản Integral hậu thuẫn.

Động thái diễn ra trong bối cảnh công ty phải đối mặt với chi phí nguyên liệu ngày càng tăng và những rủi ro địa chính trị gia tăng.

Theo các chuyên gia, những doanh nghiệp lâu đời của Nhật Bản đang chịu sức ép từ nhiều phía, từ thị trường nội địa thu hẹp, thiếu lao động đến bài toán tìm người kế nhiệm.

Thống kê từ Teikoku Databank cho thấy số doanh nghiệp Nhật Bản có lịch sử hơn 100 năm phải phá sản đang tăng với tốc độ kỷ lục, lên tới 112 trường hợp chỉ trong 8 tháng đầu năm 2026.

Shigeto Nagai, trưởng bộ phận kinh tế Nhật Bản tại Oxford Economics, cho biết các doanh nghiệp trăm tuổi của Nhật Bản duy trì được sự thịnh vượng trong thời gian dài nhờ tư duy dài hạn được vun đắp bởi mô hình sở hữu gia đình, mối liên kết chặt chẽ với cộng đồng địa phương và cách thức kinh doanh phù hợp với nguồn lực của mình.

Lịch sử hoạt động lâu đời cùng nhiều năm tích lũy vốn cũng giúp các doanh nghiệp này sở hữu bảng cân đối kế toán lành mạnh và biên lợi nhuận tương đối ổn định.

“Tuy nhiên, họ ngày càng lo ngại rằng triển vọng duy trì mức lợi nhuận cao trong dài hạn ngày càng xa vời và sợ rằng doanh nghiệp sẽ dần đi xuống”, ông Nagai nói.

Chi phí tăng, thị trường thu hẹp

Chi phí gia tăng và tình trạng thiếu lao động đã trở thành những thách thức lớn đối với các doanh nghiệp Nhật Bản trong môi trường kinh doanh hậu đại dịch, theo Harumi Taguchi, chuyên gia kinh tế trưởng tại S&P Global Market Intelligence.

Bà nhận định: “Lạm phát giúp các doanh nghiệp dễ chuyển phần chi phí tăng thêm sang khách hàng hơn so với thời kỳ giảm phát. Nhưng nhiều doanh nghiệp vẫn không thể phản ánh đầy đủ chi phí gia tăng vào giá bán”.

Theo bà, chi phí cao hơn đặc biệt khó hấp thụ đối với các doanh nghiệp Nhật Bản quy mô nhỏ và tập trung vào thị trường nội địa, do nền tảng doanh thu của họ yếu hơn.

Vì vậy, khả năng tăng giá mà không làm mất khách hàng trở thành yếu tố quan trọng quyết định doanh nghiệp nào có thể thích ứng.

Theo Teikoku Databank, số vụ phá sản liên quan đến giá cả tăng cao trong nửa đầu năm 2026 tăng 23,8% so với cùng kỳ năm trước, lên 556 trường hợp.

Trong khi đó, số vụ phá sản do thiếu lao động tăng 12,4% lên 227 trường hợp.

Sube Shoten, nhà sản xuất đậu phụ được thành lập năm 1877, được cho là đã ngừng hoạt động vào tháng 5 và bắt đầu chuẩn bị thủ tục phá sản khi biên lợi nhuận thấp cùng đợt tăng mạnh gần đây của chi phí nguyên liệu khiến triển vọng kinh doanh trở nên u ám.

Một thách thức lớn khác là cạnh tranh trong nước ngày càng gay gắt và tình trạng thiếu lao động trầm trọng hơn khi tỷ lệ sinh của Nhật Bản giảm và dân số già hóa, ông Nagai nói thêm.

Mở rộng ra nước ngoài cũng là bài toán khó khi thị trường nội địa, vốn từ lâu là nguồn doanh thu ổn định của các doanh nghiệp Nhật Bản, tiếp tục thu hẹp. Tuy nhiên, ông Nagai cho rằng không có một công thức chung phù hợp với mọi doanh nghiệp.

Bài toán kế nhiệm và quyền sở hữu

Kế nhiệm cũng đang trở thành một thách thức ngày càng lớn. Theo Teikoku Databank, số vụ phá sản liên quan đến tình trạng không có người kế nhiệm trong nửa đầu năm 2026 tăng 16,9% so với cùng kỳ năm trước, lên 312 trường hợp.

Paul Aversano,CEO kiêm lãnh đạo toàn cầu của bộ phận Tư vấn giao dịch thuộc Alvarez & Marsal, chỉ ra rằng đồng yên yếu, các cải cách về quản trị doanh nghiệp, sức ép từ các nhà đầu tư chủ động và bài toán kế nhiệm tại những doanh nghiệp do nhà sáng lập sở hữu đang buộc chủ doanh nghiệp và hội đồng quản trị phải xem xét lại các lựa chọn của mình.

Những yếu tố này diễn ra đồng thời với nhiều sức ép khác như lạm phát, thuế quan, chi phí lao động và lãi suất.

“Chính sự kết hợp của những yếu tố đó, chứ không phải một vấn đề đơn lẻ, đang định hình các quyết định”, ông kết luận.