60.000 người Trung Quốc nghỉ hưu mỗi ngày?

Một biểu đồ đang lan truyền trên mạng những ngày gần đây cho rằng Trung Quốc sắp đón làn sóng về hưu lớn nhất lịch sử. Trong 14 năm tới, trung bình mỗi ngày sẽ có 60.000 người nghỉ hưu.

Với 60.000 người mỗi ngày, con số này tương đương 21,9 triệu người mỗi năm và hơn 300 triệu người trong 14 năm. Nghe qua, đây là một con số đáng lo ngại. Hiện Trung Quốc có tổng cộng hơn 150 triệu người nghỉ hưu. Nếu số lượng người nghỉ hưu tăng với tốc độ như vậy, quỹ hưu trí của quốc gia láng giềng với Việt Nam này còn có thể duy trì được bao lâu?

Trên thực tế, số liệu này có nhiều vấn đề và phần nào đang tạo ra tâm lý lo lắng không cần thiết. Hãy xem con số 60.000 người nghỉ hưu mỗi ngày được tính toán như thế nào. Dựa trên biểu đồ, nhiều khả năng phép tính này căn cứ vào số trẻ em sinh ra trong từng năm.

Trong giai đoạn 1962 - 1975, Trung Quốc trải qua thời kỳ bùng nổ dân số, với số trẻ em chào đời trung bình khoảng 25 triệu mỗi năm. Những người thuộc thế hệ này hiện đang bước vào độ tuổi nghỉ hưu. Nếu trừ đi số người đã qua đời rồi chia cho số ngày trong năm, kết quả thực sự có thể lên tới khoảng 60.000 người nghỉ hưu mỗi ngày.

Tuy nhiên, cách tính này có nhiều điểm chưa chính xác.

Thứ nhất, giả định tất cả mọi người đều nghỉ hưu ở tuổi 60 là không đúng. Phụ nữ Trung Quốc có thể nghỉ hưu ở tuổi 55 hoặc 50, tùy đối tượng. Những lao động nữ sinh năm 1962 đã bắt đầu nghỉ hưu từ năm 2012, tức là họ đã về hưu hơn một thập kỷ và không thể được tính vào nhóm người mới nghỉ hưu hiện nay.

Thứ hai, vấn đề lớn nhất nằm ở nhóm sinh trong thập niên 1960. Trong số những người thuộc thế hệ này, bao nhiêu người thực sự nghỉ hưu từ các cơ quan Nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập và doanh nghiệp Nhà nước để nhận lương hưu? Tỷ lệ này có lẽ không lớn. Nhóm nông dân và người dân đô thị không làm việc trong khu vực Nhà nước có thể chiếm tỷ trọng lớn hơn.

Trên thực tế, Bộ Nhân lực và An sinh xã hội Trung Quốc đã công bố số liệu cho thấy, tính đến cuối năm 2025, cả nước có 152,15 triệu người nghỉ hưu thuộc diện tham gia bảo hiểm hưu trí dành cho người lao động thành thị, tăng 4,76 triệu người so với năm trước.

Những người nghỉ hưu trong năm 2025 chủ yếu là nam giới sinh năm 1965 và phụ nữ sinh năm 1970, 1975, đều thuộc các thế hệ sinh ra trong thời kỳ bùng nổ dân số.

Ngay cả khi giả định số trẻ em sinh ra trung bình mỗi năm là 25 triệu thì 4,76 triệu người nghỉ hưu chỉ chiếm khoảng 19%, chưa tới 20% số người sinh ra trong một năm. Vì vậy, nhận định rằng mỗi ngày có 60.000 người nghỉ hưu là phóng đại thực tế.

Trên thực tế, trong 10 năm tới, không cần quá lo lắng về khả năng chi trả lương hưu của Trung Quốc. Các khoản lương hưu chắc chắn vẫn có thể được “đất nước tỷ dân” chi trả đầy đủ và đúng hạn.

Một lý do là số người thực sự nhận lương hưu không nhiều như những con số được lan truyền. Ước tính, số người nghỉ hưu tăng thêm mỗi năm chỉ khoảng 5 - 6 triệu người. Trong những năm có mức tăng cao, con số này có thể lên tới 7 - 8 triệu, nhưng chắc chắn chưa vượt quá 10 triệu người.

Lý do thứ hai là số người đang đóng bảo hiểm hưu trí vẫn rất lớn. Tính đến cuối năm 2025, Trung Quốc có 394,57 triệu người lao động thành thị tham gia bảo hiểm hưu trí, trong khi số người nghỉ hưu là hơn 150 triệu. Tỷ lệ tương ứng xấp xỉ 2 người đang đóng bảo hiểm cho mỗi người nghỉ hưu. Ngoài ra, ngân sách Nhà nước còn hỗ trợ quỹ hưu trí hàng nghìn tỷ nhân dân tệ mỗi năm nên nguồn lực hiện tại vẫn đủ đáp ứng nhu cầu chi trả.

Nhóm thực sự cần quan tâm là những người sinh trong thập niên 1980 và 1990, bởi phần lớn trong số họ đã tham gia hệ thống bảo hiểm xã hội.

Xét về số liệu sinh, trong giai đoạn 1981-1997, Trung Quốc có hơn 20 triệu trẻ em chào đời mỗi năm. Trong hai năm 1998 và 1999, số trẻ sơ sinh cũng vượt 19 triệu.

Khi hai thế hệ này bước vào tuổi nghỉ hưu, số người nghỉ hưu mỗi năm chắc chắn sẽ vượt mức 10 triệu. Khi đó, Trung Quốc mới thực sự đối mặt với làn sóng nghỉ hưu lớn nhất lịch sử.

Tuy nhiên, hãy nhìn vào số trẻ em được sinh ra hiện nay: Con số này đã giảm xuống dưới 10 triệu mỗi năm. Năm 2025, Trung Quốc chỉ ghi nhận 7,92 triệu trẻ sơ sinh. Vậy đến khi thế hệ sinh trong thập niên 1980 và 1990 nghỉ hưu, mỗi năm sẽ có bao nhiêu trẻ em chào đời để bổ sung vào lực lượng lao động?

Cần biết rằng hệ thống bảo hiểm hưu trí của Trung Quốc vận hành theo cơ chế “thu đến đâu, chi đến đó”, tức là những người đang đóng bảo hiểm hiện nay sẽ hỗ trợ chi trả lương hưu cho những người đã nghỉ hưu.

Khi tình trạng sinh ít và già hóa dân số ngày càng nghiêm trọng, áp lực cân đối thu - chi của hệ thống bảo hiểm hưu trí sẽ tăng dần.

Vì vậy, Trung Quốc đang chuẩn bị từ sớm. Để quỹ hưu trí có thể hoạt động ổn định và bền vững, nước này chắc chắn phải tăng nguồn thu và kiểm soát chi tiêu.

Vậy làm thế nào để tăng nguồn thu? Câu trả lời là mở rộng nhóm tham gia bảo hiểm và tăng mức đóng.

Tại cuộc họp báo do Bộ Nhân lực và An sinh xã hội Trung Quốc tổ chức ngày 10/10, cơ quan này đã đề cập đến việc hỗ trợ, khuyến khích người lao động tự do và những người làm việc theo các hình thức việc làm mới tham gia bảo hiểm dành cho người lao động.

Đây là nhóm có quy mô hơn 200 triệu người. Nếu có thể đưa toàn bộ nhóm này vào hệ thống bảo hiểm dành cho người lao động, quy mô quỹ sẽ được mở rộng đáng kể.

Bên cạnh đó, mức thu nhập làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội tiếp tục được nâng lên trong năm nay, kéo theo số tiền đóng bảo hiểm tăng. Trước đó, một số cơ quan truyền thông cũng đưa tin doanh nghiệp được yêu cầu tự rà soát, bảo đảm người lao động đóng bảo hiểm dựa trên mức lương thực tế.

Còn về việc kiểm soát chi tiêu, đây là nhiệm vụ không dễ dàng, bởi số người nghỉ hưu vẫn tiếp tục tăng. Sau 21 năm liên tiếp điều chỉnh tăng lương hưu, năm nay chính sách này dường như chưa có động thái mới và mức lương hưu có thể tạm thời không tăng.

Dù thế nào, với quy mô dân số khổng lồ, Trung Quốc vẫn phải đối mặt với áp lực lớn trong việc bảo đảm an sinh hưu trí.