Láng giềng Việt Nam biến hàng loạt trường học thành viện dưỡng lão, chuyện gì đã xảy ra?

Theo số liệu của Bộ Giáo dục Trung Quốc, số trẻ nhập học tiểu học và mầm non đều giảm khoảng 10% trong năm 2025. Tổng số cơ sở giáo dục trên cả nước cũng giảm hơn 6%, xuống còn 440.700 cơ sở, so với năm trước.

Một số khuôn viên trường học bỏ trống đang được chuyển đổi để phục vụ người cao tuổi - nhóm dân số ngày càng gia tăng trong bối cảnh lực lượng trẻ tuổi thu hẹp. Tại nhiều địa phương trên cả nước, các cộng đồng dân cư đang cải tạo phòng học thành trung tâm chăm sóc người cao tuổi, viện dưỡng lão và nhà ăn cộng đồng.

Chẳng hạn, huyện Xiji, thuộc Khu tự trị dân tộc Hồi Ninh Hạ ở phía Tây Bắc Trung Quốc, có kế hoạch chuyển đổi 65 trường học bỏ không thành các cơ sở cung cấp dịch vụ chăm sóc người cao tuổi ở nông thôn trong vòng 5 năm, theo People's Daily đưa tin hồi tháng 8.

Hiện có khoảng 191 trường học bỏ trống tại 19 thị trấn của huyện này và con số dự kiến còn tăng trong những năm tới khi các trường tiếp tục được sáp nhập.

“Đây chính xác là điều có thể dự đoán khi cơ cấu dân số thay đổi”, ông Stuart Gietel-Basten, Phó Giám đốc Trung tâm Khoa học Lão hóa thuộc Đại học Khoa học và Công nghệ Hong Kong, nhận định.

Ông Gietel-Basten dự đoán các trường Trung học, thậm chí tại một số khu vực là các trường Đại học, cũng có thể phải đóng cửa và được chuyển đổi công năng khi dân số Trung Quốc tiếp tục già hóa.

Trung Quốc chỉ ghi nhận 7,92 triệu trẻ em chào đời trong năm 2025, giảm 17% so với năm 2024, trong khi tổng dân số nước này thu hẹp năm thứ tư liên tiếp.

Tỷ suất sinh của Trung Quốc giảm xuống mức thấp kỷ lục 5,63 trẻ/1.000 dân, thấp hơn đáng kể so với tỷ suất tử 8,04 người/1.000 dân.

Theo ông Gietel-Basten, Trung Quốc có thể thích nghi với sự thay đổi cơ cấu độ tuổi ở cấp độ quốc gia, nhưng các khu vực có quy mô dân số nhỏ và thưa thớt sẽ phải đối mặt với quá trình điều chỉnh khó khăn hơn.

Tại các làng quê và những thị trấn công nghiệp thuộc các vùng từng phát triển mạnh nhưng nay suy giảm, làn sóng lao động trẻ rời quê để tìm việc làm ở nơi khác đã khiến tình trạng suy giảm dân số trở nên đặc biệt rõ rệt.

“Những nơi này đang bị rút ruột, không chỉ do những thay đổi về nhân khẩu học mà còn vì thiếu cơ hội kinh tế”, ông Gietel-Basten nói.

Điều này có thể tạo ra một “vòng xoáy tiêu cực”, khi nguồn thu thuế địa phương giảm khiến chính quyền khó duy trì các dịch vụ công và tạo ra cơ hội kinh tế. Đổi lại, tình trạng này có thể thúc đẩy thêm nhiều người rời khỏi những khu vực trên để tìm kiếm cơ hội ở nơi khác, ông nói thêm.

Trong một video được chia sẻ trên mạng xã hội Trung Quốc, một cựu cư dân đã quay trở lại ngôi trường Tiểu học cũ tại một vùng nông thôn ở tỉnh Giang Tây và phát hiện nơi này đã được chuyển thành trung tâm sinh hoạt dành cho người cao tuổi, cung cấp các lớp học và những bữa ăn được trợ giá cho người già.

Người này cho biết ngôi làng chỉ có 6 trẻ em chào đời trong năm ngoái, một sự tương phản rõ rệt với khoảng 80 học sinh từng theo học tại ngôi trường khi ông còn nhỏ.

Điều này khiến dân số còn lại trong làng chủ yếu là người cao tuổi, trong khi các thế hệ trẻ lần lượt rời đi.

Dù con đường phía trước còn nhiều thách thức, ông Gietel-Basten lưu ý rằng một số khu vực nông thôn tại những xã hội cũng đang già hóa nhanh chóng như Nhật Bản và Italy đã tìm cách tái định hình nền kinh tế địa phương thông qua phát triển du lịch và các chính sách khuyến khích người dân chuyển đến sinh sống.

Những chiến lược tương tự cũng đang xuất hiện tại Trung Quốc.

Ngoài việc chuyển đổi trường học thành cơ sở chăm sóc người cao tuổi, một số cộng đồng địa phương đang biến các trường học bị bỏ hoang thành nhà nghỉ ở nông thôn, nhằm thúc đẩy nền kinh tế địa phương.

Chẳng hạn, một trường Tiểu học tại huyện Pingwu, vùng núi thuộc tỉnh Tứ Xuyên, đã bị bỏ trống từ năm 2020. Đến cuối tháng 6 vừa qua, cơ sở này được mở cửa trở lại dưới hình thức một khu lưu trú boutique cao cấp.

Theo thông báo của chính quyền địa phương, chi phí cải tạo lên tới 10 triệu nhân dân tệ (1,49 triệu USD) và khu lưu trú này dự kiến đón 10.000 lượt khách mỗi năm.

Nhà nghỉ cũng được kỳ vọng tạo việc làm cho hơn 10 người dân trong làng, đồng thời mua khoảng 500.000 nhân dân tệ nông sản mỗi năm từ các hộ nông dân địa phương.