AI Trung Quốc giúp phát hiện sớm loại ung thư có tiên lượng xấu nhất hiện nay

Ung thư tuyến tụy là một trong những loại ung thư có tiên lượng xấu nhất, với tỷ lệ sống sau 5 năm chỉ khoảng 10%, chủ yếu do bệnh thường được phát hiện ở giai đoạn muộn khi đã có triệu chứng rõ rệt và khả năng can thiệp triệt để rất hạn chế.

Tại Bệnh viện Nhân dân trực thuộc Đại học Ninh Ba, miền Đông Trung Quốc, một hệ thống trí tuệ nhân tạo có tên PANDA (Pancreatic Cancer Detection with Artificial Intelligence) đang được thử nghiệm lâm sàng nhằm cải thiện khả năng phát hiện sớm loại ung thư này. Công cụ do các nhà nghiên cứu liên kết với Alibaba phát triển, được thiết kế để phân tích ảnh chụp CT không tiêm thuốc cản quang - loại hình chẩn đoán hình ảnh phổ biến trong khám sức khỏe định kỳ nhưng thường khó đánh giá do độ tương phản thấp.

Một trường hợp tiêu biểu là ông Qiu Sijun, 57 tuổi, một thợ xây đã nghỉ hưu, đến bệnh viện khám sức khỏe định kỳ do đái tháo đường. Mặc dù không có triệu chứng lâm sàng gợi ý ung thư, phim CT của ông đã được hệ thống PANDA đánh dấu nguy cơ. Sau khi được mời tái khám và đánh giá chuyên sâu, ông được chẩn đoán mắc ung thư tuyến tụy ở giai đoạn sớm và đã được phẫu thuật cắt bỏ khối u thành công. Đây là điều hiếm gặp đối với ung thư tuyến tụy, nơi mà phần lớn bệnh nhân chỉ được phát hiện khi bệnh đã tiến triển.

Theo bác sĩ Zhu Kelei, trưởng khoa tuyến tụy của bệnh viện, kể từ khi được triển khai vào tháng 11/2024, hệ thống đã phân tích hơn 180.000 phim CT vùng bụng và ngực. Nhờ đó, khoảng 20 trường hợp ung thư tuyến tụy đã được phát hiện, trong đó có 14 ca ở giai đoạn sớm. Phần lớn các bệnh nhân này ban đầu đến khám vì các triệu chứng không đặc hiệu như đầy bụng hoặc buồn nôn và chưa được thăm khám bởi bác sĩ chuyên khoa tuyến tụy. Nhiều phim CT của họ không cho thấy dấu hiệu cảnh báo rõ ràng cho đến khi được trí tuệ nhân tạo phát hiện bất thường.

Về mặt kỹ thuật, PANDA được huấn luyện dựa trên dữ liệu lớn gồm hơn 2.000 bệnh nhân ung thư tuyến tụy đã được chẩn đoán. Các bác sĩ X quang đánh dấu thủ công vị trí tổn thương trên CT có tiêm thuốc cản quang, sau đó các kỹ sư sử dụng thuật toán để ánh xạ những tổn thương này sang CT không tiêm của cùng bệnh nhân. Dữ liệu này giúp mô hình học cách nhận diện các dấu hiệu ung thư tiềm ẩn ngay cả trong những hình ảnh ít chi tiết hơn. Trong một nghiên cứu công bố trên Nature Medicine năm 2023, hệ thống đạt độ nhạy khoảng 93% khi thử nghiệm trên hơn 20.000 phim CT không tiêm thuốc cản quang.

Tuy nhiên, các chuyên gia đều nhấn mạnh rằng AI không thể thay thế vai trò của bác sĩ chuyên khoa. Hệ thống vẫn tạo ra dương tính giả, đôi khi nhầm lẫn viêm tụy với ung thư và không xác định được liệu tổn thương có xuất phát từ tuyến tụy hay là di căn từ cơ quan khác. Tại Ninh Ba, trong số khoảng 1.400 cảnh báo do PANDA đưa ra, các bác sĩ chỉ xác định khoảng 300 trường hợp thực sự cần theo dõi thêm.

Bác sĩ Ajit Goenka - bác sĩ X quang tại Mayo Clinic - cảnh báo rằng việc kiểm soát dương tính giả là yếu tố then chốt, bởi các cảnh báo không chính xác có thể khiến bệnh nhân trải qua lo lắng tâm lý không cần thiết và phải thực hiện các xét nghiệm xâm lấn, tốn kém. Trong khi đó, Tiến sĩ Diane Simeone, bác sĩ phẫu thuật tuyến tụy tại Đại học California San Diego, cho rằng công cụ này có thể đặc biệt hữu ích tại các cơ sở y tế thiếu chuyên gia giàu kinh nghiệm, dù một số tổn thương mà AI phát hiện lẽ ra có thể được nhận diện bởi các bác sĩ X quang được đào tạo bài bản.

Vào tháng 4, Alibaba cho biết PANDA đã được Food and Drug Administration cấp trạng thái “thiết bị đột phá”, cho phép đẩy nhanh quá trình xem xét để đưa công nghệ ra thị trường. Dù còn nhiều thách thức về nhân lực, hạ tầng và niềm tin của bệnh nhân, kinh nghiệm tại Ninh Ba cho thấy trí tuệ nhân tạo có thể trở thành một công cụ hỗ trợ quan trọng trong phát hiện sớm ung thư tuyến tụy, qua đó mở ra cơ hội điều trị triệt để cho những bệnh nhân vốn trước đây rất khó được cứu chữa.

Theo The New York Times